فیلم آموزش همگانی
سیستیت بینابینی (Interstitial Cystitis) چیست؟
سیستیت بینابینی نوعی التهاب مزمن مثانه است. افرادی که به این بیماری مبتلا هستند، دیوارهٔ مثانهای تحریکشده و ملتهب (حساس و قرمز) دارند. این التهاب میتواند باعث ایجاد اسکار (جای زخم) در مثانه یا سفت شدن آن شود. یک مثانهٔ سفت نمیتواند به اندازهٔ طبیعی هنگام پر شدن با ادرار گسترش یابد. در برخی موارد، دیوارههای مثانه ممکن است کمی خونریزی کنند. بعضی از افراد دچار زخمهایی در پوشش داخلی مثانه میشوند.
علائم سیستیت بینابینی
افرادی که به سیستیت بینابینی مبتلا هستند ممکن است علائم زیر را داشته باشند:
- نیاز فوری به ادرار کردن، چه در طول روز و چه در شب. معمولاً در هر بار فقط مقدار کمی ادرار دفع میشود.
- فشار، درد و حساسیت اطراف مثانه، لگن و پرینه (پرینه ناحیهای است که بین مقعد و واژن یا مقعد و کیسه بیضه قرار دارد). این درد و فشار ممکن است هنگام پر شدن مثانه افزایش یابد و هنگام تخلیهٔ مثانه کاهش پیدا کند.
- کاهش ظرفیت مثانه برای نگهداری ادرار نسبت به گذشته.
- درد هنگام رابطهٔ جنسی.
- در مردان، ناراحتی یا درد در آلت تناسلی یا کیسهٔ بیضه.
برای بسیاری از زنان، علائم قبل از شروع قاعدگی شدیدتر میشود. همچنین استرس میتواند علائم را بدتر کند، اما علت ایجادکنندهٔ آن نیست.
علت سیستیت بینابینی
پزشکان دقیقاً نمیدانند چه چیزی باعث سیستیت بینابینی میشود. با این حال، آنها میدانند که این بیماری بهدلیل عفونتهای باکتریایی یا ویروسی که با آزمایشهای استاندارد قابل تشخیص هستند ایجاد نمیشود.
یکی از احتمالات، نقص در پوشش داخلی مثانه است. بهطور طبیعی، این پوشش از دیوارهٔ مثانه در برابر اثرات سمی ادرار محافظت میکند. در حدود ۷۰٪ از افراد مبتلا به سیستیت بینابینی، این لایهٔ محافظ نشتکننده است. این موضوع ممکن است باعث شود ادرار دیوارهٔ مثانه را تحریک کرده و منجر به سیستیت بینابینی شود. اگر ادرار حاوی مادهٔ غیرطبیعی باشد، تحریکپذیری آن حتی بیشتر میشود.
علل احتمالی دیگر شامل افزایش سلولهای تولیدکنندهٔ هیستامین در دیوارهٔ مثانه (مشابه واکنشهای آلرژیک) یا یک پاسخ خودایمنی (Autoimmune response) است؛ یعنی زمانی که بدن به اشتباه به بافتهای سالم خود حمله میکند.
تشخیص سیستیت بینابینی
تشخیص این بیماری دشوار است، بنابراین پزشک شما ممکن است ابتدا سایر بیماریها را رد کند. او در مورد سوابق پزشکی از شما سوال خواهد کرد و ممکن است از شما بخواهد موارد زیر را ثبت کنید:
- مقدار مایعاتی که مینوشید
- تعداد دفعاتی که ادرار میکنید
- میزان ادراری که دفع میکنید
پزشک برای رد سایر بیماریها به بررسی موارد زیر میپردازد:
- عفونتهای دستگاه ادراری (UTI)
- سرطان مثانه
- اندومتریوز
- سنگ کلیه
- عفونتهای مقاربتی (STIs)
- پروستاتیت مزمن در مردان
- عفونتهای واژینال در زنان
ممکن است شما به متخصص اورولوژی (Urologist) ارجاع داده شوید؛ پزشکی که در زمینهٔ مشکلات دستگاه ادراری تخصص دارد. اورولوژیست ممکن است از یک وسیلهٔ خاص به نام سیستوسکوپ (Cystoscope) برای بررسی داخل مثانه استفاده کند.
او به دنبال التهاب، زخمها یا نقاط خونریزی خواهد بود. این موارد میتوانند نشاندهندهٔ سیستیت بینابینی باشند.
پیشگیری یا اجتناب از سیستیت بینابینی
نمیتوان از بروز این بیماری پیشگیری کرد، زیرا پزشکان دقیقاً علت آن را نمیدانند.
درمان سیستیت بینابینی
هیچ درمان قطعی برای سیستیت بینابینی وجود ندارد. ممکن است لازم باشد چندین روش درمانی یا ترکیبی از آنها را امتحان کنید تا بهبود علائم را مشاهده کنید.
بیشتر افراد پس از امتحان یک یا چند مورد از درمانهای زیر احساس بهتری دارند:
۱. رژیم غذایی
پزشک ممکن است به شما توصیه کند که نوع غذاهای مصرفی خود را تغییر دهید.
شاید لازم باشد از الکل، غذاهای اسیدی و دخانیات اجتناب کنید.
۲. اتساع مثانه (Bladder Distention)
پزشک در حالی که شما تحت بیهوشی هستید، مثانه را با گاز یا مایعات پر میکند تا دیوارههای مثانه کشیده شوند.
علت دقیق تأثیر این روش مشخص نیست، اما ممکن است باعث افزایش ظرفیت مثانه و اختلال در سیگنالهای عصبی درد شود.
۳. دارو
- پنتوزان پلیسولفات (Pentosan polysulfate): این داروی خوراکی از دیوارهٔ مثانه در برابر اجزای سمی ادرار محافظت میکند.
- هیدروکسیزین (Hydroxyzine): نوعی آنتیهیستامین که میزان هیستامین تولیدشده در دیوارهٔ مثانه را کاهش میدهد.
- آمیتریپتیلین (Amitriptyline): این دارو درد را مسدود کرده و اسپاسمهای مثانه را کاهش میدهد. چون باعث خوابآلودگی میشود، معمولاً قبل از خواب مصرف میشود.
- پزشک ممکن است استفاده از مسکنهای بدون نسخه برای کاهش درد را نیز پیشنهاد کند.
۴. تزریق دارو به مثانه (Bladder Instillation)
در این روش، از یک کاتتر (لولهٔ باریک) برای پر کردن مثانه با داروی مایع استفاده میشود.
بیمار دارو را برای چند ثانیه تا ۱۵ دقیقه در مثانه نگه میدارد، سپس از طریق ادرار آن را تخلیه میکند.
این درمان معمولاً هر ۱ تا ۲ هفته به مدت ۶ تا ۸ هفته انجام میشود و در صورت نیاز تکرار خواهد شد.
زندگی با سیستیت بینابینی
روشهای درمانی بالا میتوانند باعث تسکین علائم شوند، اما شما میتوانید اقدامات دیگری نیز برای کمک به بهبود وضعیت خود انجام دهید:
۱. رژیم غذایی
برخی غذاها و نوشیدنیها ممکن است مثانه را تحریک کنند و علائم را بدتر نمایند، از جمله:
الکل، گوجهفرنگی، ادویهها، نوشیدنیهای گازدار، شکلات، کافئین، مرکبات و آبمیوههای اسیدی، غذاهای ترشی، شیرینکنندههای مصنوعی و غذاهای اسیدی.
- این مواد را برای چند هفته از رژیم خود حذف کنید.
- سپس به تدریج هر بار یک ماده غذایی را اضافه کنید تا مشخص شود کدام یک باعث بدتر شدن علائم میشود.
۲. ترک سیگار
سیگار کشیدن نهتنها علائم سیستیت بینابینی را بدتر میکند، بلکه مهمترین عامل سرطان مثانه نیز به شمار میرود.
بنابراین، ترک سیگار یک اقدام ضروری است.
۳. آموزش مثانه (Bladder Training)
شما میتوانید با زمانبندی دقیق برای رفتن به دستشویی و استفاده از تکنیکهای آرامسازی، دفعات ادرار کردن را کاهش دهید.
۴. فیزیوتراپی
برخی افراد مبتلا به سیستیت بینابینی دچار اسپاسمهای دردناک عضلات کف لگن هستند.
تمرینات فیزیوتراپی میتوانند به تقویت و آرامسازی عضلات کف لگن کمک کنند.
۵. تحریک الکتریکی از راه پوست (TENS)
با استفاده از دستگاه TENS میتوان پالسهای الکتریکی خفیف را از طریق سیمهای مخصوص به بدن منتقل کرد.
پزشکان معتقدند این پالسها باعث افزایش جریان خون به مثانه شده و به تقویت عضلات کنترلکنندهٔ مثانه و آزاد شدن هورمونهای مسکن درد کمک میکنند.
۶. گروههای حمایتی
پیوستن به یک گروه حمایتی میتواند به شما در کنار آمدن با بیماری کمک کند.
افرادی که در مراقبت از خود مشارکت فعال دارند، معمولاً نتایج بهتری نسبت به دیگران کسب میکنند.
گروههای حمایتی میتوانند اطلاعات مفید و نکات کاربردی را در اختیار شما و خانوادهتان قرار دهند.
سوالاتی که باید از پزشک بپرسید
- چگونه علائم من نشاندهندهٔ سیستیت بینابینی است و نه یک بیماری دیگر، مانند عفونت یا بیاختیاری ادرار؟
- آیا نیاز به آزمایشهایی برای تأیید تشخیص سیستیت بینابینی دارم؟
- آیا لازم است به متخصص مراجعه کنم؟
- گزینههای درمانی من چیست و کدام یک برای من مناسبتر است؟
- چگونه میتوانم علائم خود را مدیریت کنم؟ آیا تغییر رژیم غذایی، آموزش مثانه یا فیزیوتراپی کمک میکند؟
منابع
- Interstitial Cystitis Association
- National Kidney Foundation
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Interstitial Cystitis
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
