آزمایش خون گاما-گلوتامیل ترانسفراز
آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز (gamma-glutamyl transferase؛ GGT) یک آزمایش خون است که ارائهدهندگان خدمات سلامت برای تشخیص یا رد برخی بیماریهای کبد و مجاری صفراوی (bile ducts) از آن استفاده میکنند. این آزمایش سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز را که آنزیمی است که عمدتاً در کبد شما یافت میشود و به محافظت از سلولها در برابر آسیب کمک میکند، اندازهگیری میکند. مصرف الکل، برخی داروها و بیماریهایی که کبد، لوزالمعده (pancreas) یا قلب شما را درگیر میکنند میتوانند باعث بالا رفتن سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز شوند.
مرور کلی
گاما-گلوتامیل ترانسفراز چیست؟
گاما-گلوتامیل ترانسفراز آنزیمی است (مادهای که به انجام واکنشهای شیمیایی کمک میکند) که عمدتاً در کبد شما وجود دارد، هرچند میتواند در سراسر بدن هم یافت شود. این آنزیم به محافظت از سلولهای شما در برابر آسیب کمک میکند؛ بنابراین بالا بودن سطح آن میتواند به این معنا باشد که در بدن شما برای مقابله با آسیب، بهشدت در حال کار کردن است.
آزمایش خون گاما-گلوتامیل ترانسفراز چیست؟
آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز یک آزمایش خون است که ارائهدهندهٔ خدمات سلامت آن را برای بررسی آسیب کبد یا انسداد مجرای صفراوی (bile duct blockage) درخواست میکند. این آزمایش مقدار این آنزیم کبدی را در خون شما میسنجد.
سطح بالای گاما-گلوتامیل ترانسفراز میتواند نشاندهندهٔ طیفی از بیماریها باشد که بر کبد، قلب یا اندامهای دیگر شما اثر میگذارند. الکل و برخی داروهای خاص نیز میتوانند باعث بالا رفتن سطح این آنزیم شوند. ارائهدهندگان خدمات سلامت نمیتوانند فقط بر اساس سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز یک بیماری را تشخیص دهند؛ به همین دلیل معمولاً این آزمایش خون را در کنار سایر آزمایشهای عملکرد کبد (liver function tests) درخواست میکنند تا به تشخیص برسند.
نامهای دیگر گاما-گلوتامیل ترانسفراز شامل موارد زیر است:
• Gamma-glutamyl transpeptidase.
• GGTP.
• Gamma-GT.
• GTP.
چرا به آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز نیاز دارم؟
ارائهدهندگان خدمات سلامت بیشتر اوقات از آزمایشهای گاما-گلوتامیل ترانسفراز برای کمک به تشخیص بیماریهای کبد و/یا مشکلات مجرای صفراوی کبد استفاده میکنند. ممکن است ارائهدهندهٔ شما در صورت بروز موارد زیر از شما بخواهد این آزمایش خون را انجام دهید:
• علائم و نشانههای بیماری کبد یا انسداد مجاری صفراوی داشته باشید. ارائهدهندگان معمولاً برای تشخیص مشکلات کبد و مجاری صفراوی، آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز را در کنار سایر آزمایشها مانند آلانین آمینوترانسفراز (alanine transaminase؛ ALT)، آسپارتات آمینوترانسفراز (aspartate aminotransferase؛ AST)، آلکالین فسفاتاز (alkaline phosphatase؛ ALP) و آزمایشهای بیلیروبین (bilirubin) درخواست میکنند.
• سطح آلکالین فسفاتاز شما بالا باشد. سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز میتواند اطلاعات بیشتری در اختیار ارائهدهندهٔ شما قرار دهد تا علت سطح بالای آلکالین فسفاتاز را تشخیص دهد. برای مثال، مشکلات کبد یا مجاری صفراوی میتوانند باعث بالا رفتن هر دو، یعنی گاما-گلوتامیل ترانسفراز و آلکالین فسفاتاز شوند؛ در حالیکه مشکلات استخوانی سطح آلکالین فسفاتاز را بالا میبرند اما معمولاً اثری بر گاما-گلوتامیل ترانسفراز ندارند.
• در معرض خطرِ اختلال مصرف الکل (alcohol use disorder) باشید یا برای آن تحت درمان باشید. ارائهدهندگان خدمات سلامت میتوانند از آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز برای غربالگری اختلال مصرف الکل استفاده کنند. اگر برای اختلال مصرف الکل یا هپاتیت الکلی (alcoholic hepatitis) تحت درمان هستید، ارائهدهندهٔ شما میتواند از این آزمایش برای کمک به پایش و مدیریت درمان شما استفاده کند.
جزئیات آزمایش
چگونه برای آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز آماده شوم؟
پیش از انجام آزمایش خون گاما-گلوتامیل ترانسفراز:
• ممکن است ارائهدهندهٔ خدمات سلامت از شما بخواهد موقتاً مصرف برخی داروها را متوقف کنید. فقط اگر ارائهدهندهٔ شما دستور داد، مصرف دارو را قطع کنید.
• هر دارو یا مکمل غذاییای را که مصرف میکنید به ارائهدهندهٔ خود اطلاع دهید. انواع گوناگونی از داروها و مکملها میتوانند بر سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز اثر بگذارند.
• در ۲۴ ساعت قبل از آزمایش، الکل مصرف نکنید. حتی مقدار کم الکل هم میتواند سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز شما را افزایش دهد.
در طول آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز چه اتفاقی میافتد؟
برای انجام آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز لازم است نمونهای از خون شما به آزمایشگاه ارسال شود. برای گرفتن نمونه:
• روی صندلی مینشینید و ارائهدهنده، بازوهای شما را از نظر یافتن وریدی که بهراحتی قابل دسترسی باشد بررسی میکند. این ورید معمولاً در بخش داخلی بازوی شما و در سمت مخالف آرنج قرار دارد.
• او ناحیه را تمیز و ضدعفونی میکند.
• سپس سوزن کوچکی را در ورید شما وارد میکند تا نمونهٔ خون بگیرد. این کار ممکن است مثل یک نیشگونگرفتن کوتاه احساس شود.
• مقدار کمی خون در یک لولهٔ آزمایش جمع میشود.
• ارائهدهنده سوزن را خارج میکند و برای متوقفکردن خونریزی، یک پنبه یا گاز استریل را روی پوست شما فشار میدهد و سپس روی آن را با بانداژ میپوشاند.
کل این فرایند معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول میکشد.
بعد از آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز چه انتظاری میتوانم داشته باشم؟
پس از آنکه ارائهدهندهٔ خدمات سلامت نمونهٔ خون شما را جمعآوری کرد، آن را برای انجام آزمایش به آزمایشگاه میفرستد. ارائهدهندهٔ شما نتایج را بررسی میکند و آنها را با شما در میان میگذارد یا نتایج در پروندهٔ سلامت الکترونیک شما (electronic health record) ظاهر میشوند.
آیا آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز خطری دارد؟
آزمایشهای خون همراه با خطر اندک عفونت هستند. ممکن است در محلی که ارائهدهنده سوزن را وارد کرده است، دچار کبودی هم شوید.
نتایج و پیگیری
محدودهٔ طبیعی گاما-گلوتامیل ترانسفراز چقدر است؟
محدودهٔ طبیعی گاما-گلوتامیل ترانسفراز معمولاً کمتر از ۵۰ واحد در لیتر (unit per liter؛ U/L) است، اما این مقدار میتواند بسته به آزمایشگاهی که آزمایش را انجام میدهد متفاوت باشد. همیشه محدودهٔ مرجع درجشده در پاسخ آزمایش خود را بررسی کنید؛ این محدوده بازهٔ معمول یا متعارف برای نتایج را نشان میدهد.
نکتهٔ مهم این است که بهطور متوسط، سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز در مردان کمی بالاتر است. این سطح میتواند با افزایش سن نیز تغییر کند.
چه زمانی نتایج آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز را دریافت میکنم؟
در اغلب موارد، نتایج آزمایش شما ظرف یک تا دو روز کاری آماده میشود، هرچند ممکن است در برخی موارد مدت بیشتری طول بکشد.
بالا بودن گاما-گلوتامیل ترانسفراز چه معنایی دارد؟
بالا بودنِ بیش از حدِ سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز در خون شما ممکن است نشاندهندهٔ این باشد که یک بیماری یا مشکل در حال آسیبزدن به کبد شماست. اما سطح این آنزیم بهتنهایی نمیتواند علت دقیقِ این آسیب را مشخص کند.
بیماریهای کبدیای که میتوانند باعث بالا رفتن سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز شوند عبارتاند از:
• هپاتیت (التهاب کبد)، بهویژه هپاتیت ویروسی و هپاتیت الکلی.
• سیروز (cirrhosis).
• کلستاز (cholestasis؛ انسداد مجرای صفراوی کبد).
• بیماری کبدی الکلی (alcohol liver disease).
• بیماری کبد چرب غیرالکلی (non-alcohol related steatotic fatty liver disease).
• ایسکمی کبد (liver ischemia؛ نرسیدن خون کافی به کبد که میتواند منجر به مرگ بافت کبد شود).
• تومور کبد یا سرطان کبد (liver cancer).
سایر بیماریها یا وضعیتهایی که میتوانند باعث بالا رفتن سطح گاما-گلوتامیل ترانسفراز شوند شامل موارد زیر است:
• اختلال مصرف الکل.
• پانکراتیت (pancreatitis) یا سرطان پانکراس (pancreatic cancer).
• دیابت (diabetes).
• نارسایی قلبی احتقانی (congestive heart failure).
• برخی داروها، مانند فنوباربیتال (phenobarbital)، فنیتوئین (phenytoin) یا وارفارین (warfarin).
• مصرف الکل پیش از خونگیری.
• سیگارکشیدن.
دانستن این نکته مهم است که بالا بودن نتیجهٔ آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز لزوماً به این معنا نیست که شما حتماً یک بیماری زمینهای دارید. عوامل دیگری هم میتوانند بر سطح این آنزیم اثر بگذارند. ارائهدهندهٔ خدمات سلامت هنگام تفسیر نتیجهٔ شما، سایر نتایج آزمایش خون و سابقهٔ پزشکیتان را نیز در نظر میگیرد.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر دربارهٔ اینکه چرا به آزمایش گاما-گلوتامیل ترانسفراز نیاز دارید یا نتایج آن چه معنایی دارند پرسشی برایتان پیش آمد، با ارائهدهندهٔ خدمات سلامت خود صحبت کنید.
References/منابع
Kunutsor SK. Gamma-glutamyltransferase-friend or foe within? Liver Int. 2016 Dec;36(12):1723-1734. Accessed 10/21/2024.
National Library of Medicine (U.S.). Gamma-glutamyl Transferase (GGT) Test. Updated 11/16/2021. Accessed 10/21/2024.
Xing M, Gao M, Li J, Han P, Mei L, Zhao L. Characteristics of peripheral blood Gamma-glutamyl transferase in different liver diseases. Medicine (Baltimore). 2022 Jan 7;101(1):e28443. Accessed 10/21/2024.
MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
