فیلم آموزش همگانی
لوسمی (Leukemia) چیست؟
لوسمی سرطان سلولهای سفید خون است. سلولهای سفید خون به بدن شما کمک میکنند تا با عفونتها مبارزه کند. درون استخوانهای شما مادهای به نام مغز استخوان (Bone marrow) وجود دارد. اینجا جایی است که سلولهای خونی ساخته میشوند.
وقتی لوسمی دارید، مغز استخوان سلولهای سفید خون غیرطبیعی تولید میکند. این سلولهای غیرطبیعی تجمع پیدا کرده و سلولهای خونی سالم را کنار میزنند. این موضوع باعث میشود که خون شما نتواند وظایف طبیعی خود را به درستی انجام دهد.
چهار نوع اصلی لوسمی وجود دارد:
- لوسمی لنفوسیتی حاد (Acute lymphocytic leukemia)
- لوسمی میلوئیدی حاد (Acute myeloid leukemia)
- لوسمی لنفوسیتی مزمن (Chronic lymphocytic leukemia)
- لوسمی میلوئیدی مزمن (Chronic myeloid leukemia)
لوسمیهای حاد به سرعت ایجاد و رشد میکنند، در حالی که لوسمیهای مزمن به آرامی رشد میکنند.
عبارت لنفوسیتی یا میلوئیدی به این اشاره دارد که کدام نوع از سلولهای سفید خون غیرطبیعی هستند. هر نوع لوسمی علائم متفاوتی دارد و به روشهای متفاوتی درمان میشود.
لوسمی در بزرگسالان بالای ۶۰ سال شایعتر است. اما در کودکان نیز رخ میدهد و یکی از شایعترین انواع سرطان در کودکان زیر ۱۵ سال به شمار میرود.
چه چیزی باعث لوسمی میشود؟
در بسیاری از موارد، علت دقیق لوسمی ناشناخته است. با این حال، برخی عوامل میتوانند خطر ابتلا به یک یا چند نوع لوسمی را افزایش دهند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:
- درمانهای قبلی سرطان: برخی انواع شیمیدرمانی و پرتو درمانی که برای درمان سرطانهای دیگر استفاده میشوند، میتوانند خطر لوسمی را افزایش دهند.
- اختلالات ژنتیکی: برخی شرایط ژنتیکی مانند سندرم داون (Down syndrome) میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
- برخی مواد شیمیایی: قرار گرفتن بیشازحد در معرض بعضی مواد شیمیایی میتواند خطر ابتلا به لوسمی را بالا ببرد. به عنوان مثال، بنزن (Benzene) که در بنزین یافت میشود.
- سیگار کشیدن: سیگار خطر ابتلا به یک نوع لوسمی خاص را افزایش میدهد.
- سابقه خانوادگی: داشتن یکی از اعضای خانواده مبتلا به لوسمی، خطر ابتلای شما را بیشتر میکند.
علائم و درمان لوسمی
علائم لوسمی مزمن
علائم لوسمی بسته به نوع آن متفاوت است. علائم لوسمی مزمن معمولاً بهتدریج و در طول زمان ظاهر میشوند. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- خستگی
- تنگی نفس
- تورم غدد لنفاوی
- عفونتهای مکرر
برخی افراد مبتلا به لوسمی مزمن هیچ علامتی ندارند و تنها هنگام انجام آزمایش خون به صورت اتفاقی متوجه بیماری خود میشوند.
علائم لوسمی حاد
علائم لوسمی حاد عبارتاند از:
- خستگی و کمبود انرژی
- تنگی نفس
- رنگپریدگی پوست
- تب خفیف
- تعریق شبانه
- کبودیهای بدون دلیل
- درد استخوانها یا مفاصل
- لکههای قرمز کوچک زیر پوست
لوسمی چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ابتدا از شما سؤالات دقیقی درباره علائمتان خواهد پرسید. سپس معاینه فیزیکی انجام میدهد تا علائمی مانند رنگپریدگی پوست یا تورم غدد لنفاوی را بررسی کند.
پس از معاینه، پزشک احتمالاً آزمایش خون درخواست میکند. این آزمایش میتواند سطوح غیرطبیعی خون را شناسایی کند که ممکن است نشاندهنده لوسمی باشد.
علاوه بر آزمایش خون، ممکن است پزشک آزمایش مغز استخوان توصیه کند. در این روش، نمونه کوچکی از مغز استخوان برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا وجود سلولهای لوسمی تشخیص داده شود.
اگر پزشک به لوسمی مشکوک باشد، آزمایشهای تکمیلی بیشتری را تجویز خواهد کرد. این آزمایشها نهتنها به تأیید تشخیص کمک میکنند، بلکه نوع دقیق لوسمی و میزان پیشرفت آن را نیز مشخص میسازند.
آیا میتوان از لوسمی پیشگیری کرد؟
در بیشتر موارد، هیچ راهی برای پیشگیری قطعی از لوسمی وجود ندارد.
برخی افراد دارای عوامل خطر هستند ولی هرگز به لوسمی مبتلا نمیشوند. در مقابل، بعضی افراد بدون داشتن هیچ عامل خطری دچار لوسمی میشوند.
این موضوع نشان میدهد که پزشکان همیشه نمیدانند چرا فردی به لوسمی مبتلا میشود.
درمان
روشهای مختلفی برای درمان لوسمی وجود دارد. ممکن است پزشک بیش از یک نوع درمان را توصیه کند.
بهترین درمان برای هر فرد بر اساس موارد زیر تعیین میشود:
- سن بیمار
- وضعیت کلی سلامت
- نوع لوسمی
- میزان گسترش سرطان در بدن
درمانهای رایج عبارتاند از:
۱. شیمیدرمانی (Chemotherapy):
داروهای قوی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میشوند. این داروها ممکن است از طریق سرم (IV) یا به صورت قرص تجویز شوند.
شیمیدرمانی اصلیترین روش درمان لوسمی است.
عوارض جانبی شایع شیمیدرمانی شامل ضعف، خستگی شدید و ریزش مو است.
۲. پرتو درمانی (Radiation therapy):
در این روش، اشعههای پرانرژی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میشوند.
در طول درمان، شما روی تخت دراز میکشید و دستگاه بزرگی در اطراف شما حرکت میکند تا اشعه را به قسمتهای هدف بدن هدایت کند. این روش بدون درد است.
عوارض جانبی پرتو درمانی شامل خستگی، مشکلات پوستی و کاهش شمار سلولهای خونی است.
۳. درمان هدفمند (Targeted therapy):
در این روش از داروهای خاص برای مسدود کردن رشد و گسترش سلولهای سرطانی استفاده میشود.
این داروها میتوانند به صورت سرم یا قرص تجویز شوند.
عوارض شایع این درمان شامل اسهال و مشکلات کبدی است.
عوارض دیگر ممکن است شامل اختلال در انعقاد خون و ترمیم زخم، فشار خون بالا، خستگی، زخم دهانی، تغییر در ناخنها، از دست دادن رنگ مو و مشکلات پوستی مانند خشکی یا راش باشد.
۴. پیوند سلولهای بنیادی (Stem cell transplant):
در این روش، مغز استخوان سرطانی شما حذف شده و با مغز استخوان سالم جایگزین میشود.
گاهی میتوان از سلولهای بنیادی خود فرد استفاده کرد، یا ممکن است به دهنده (Donor) نیاز باشد.
این روش شبیه به پیوند مغز استخوان است و معمولاً پس از شیمیدرمانی یا پرتو درمانی انجام میشود.
عوارض جانبی ممکن است شامل درد دهان و گلو، حالت تهوع، استفراغ و عفونت باشد.
زندگی با لوسمی
با درمان مناسب، لوسمی میتواند بهبود یافته یا وارد مرحله خاموشی (Remission) شود.
پاسخ بدن به درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله زمان تشخیص سرطان.
اگر لوسمی درمان نشود یا تشخیص داده نشود، ممکن است به سایر بخشهای بدن گسترش یابد و مشکلات جدی یا حتی خطر مرگ را به دنبال داشته باشد.
به همین دلیل، شروع درمان در اسرع وقت بسیار مهم است.
زندگی با لوسمی در دوران درمان میتواند از نظر جسمی و عاطفی چالشبرانگیز باشد. درمانهای مختلف عوارض متفاوتی دارند.
برای حفظ سلامتی در این دوره، به موارد زیر توجه کنید:
- رژیم غذایی سالم داشته باشید.
- خواب کافی داشته باشید.
- سعی کنید فعالیت بدنی سبک انجام دهید تا انرژیتان حفظ شود.
از نظر احساسی نیز زندگی با لوسمی میتواند سخت باشد.
بنابراین، حمایت روحی و روانی اهمیت زیادی دارد.
صحبت با خانواده، دوستان، مشاور یا پیوستن به گروههای حمایتی میتواند به شما در کنار آمدن با احساسات کمک کند.
حتی پس از درمان کامل، باید بدانید که خطر بازگشت لوسمی همچنان وجود دارد.
به همین دلیل، نیاز به ویزیتهای منظم و پیگیری طولانیمدت خواهید داشت تا هرگونه تغییر احتمالی در سلامت شما زود تشخیص داده شود.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- من به کدام نوع لوسمی مبتلا هستم؟
- آیا نیاز به انجام آزمایشهای بیشتری دارم؟
- چه نوع درمانی برای من مناسب است؟
- آیا لوسمی من قابل درمان است؟
- درمان چگونه بر زندگی من تأثیر میگذارد؟
- آیا میتوانم کار یا تحصیل خود را ادامه دهم؟
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
