فیلم آموزش همگانی
بواسیر (Hemorrhoids) چیست؟
بواسیر به وریدهای متورم یا ملتهب در راستروده (Rectum) یا اطراف مقعد (Anus) گفته میشود. این مشکل بسیار شایع است، بهویژه در افرادی که باردار هستند. نوع بواسیری که شما دارید به محل ایجاد آن بستگی دارد.
- داخلی (Internal): شامل وریدهای داخل مقعد در راستروده است. معمولاً دردناک نیستند اما ممکن است هنگام حرکت روده (اجابت مزاج) خونریزی داشته باشند.
- پرولاپس یا افتاده (Prolapsed): زمانی اتفاق میافتد که بواسیر به سمت بیرون مقعد کشیده و متورم شود. ممکن است بهطور خودبهخود به داخل راستروده بازگردد یا شما بهآرامی آن را به داخل برگردانید.
- خارجی (External): شامل وریدهای خارج از مقعد است. میتواند باعث خارش یا حساسیت شود و گاهی اوقات ترک خورده و خونریزی کند. ممکن است لختهٔ خون در آن شکل بگیرد که دردناک و ناراحتکننده است.
علائم بواسیر
اگر بواسیر داشته باشید، ممکن است یک برآمدگی حساس در لبهٔ مقعد خود احساس کنید. همچنین ممکن است پس از اجابت مزاج، خون در توالت یا روی دستمال توالت مشاهده کنید. ممکن است در آن ناحیه درد یا خارش داشته باشید. درد معمولاً هنگام حرکت روده (بهویژه با مدفوع سفت) یا در هنگام فعالیتهای شدید مانند بلند کردن اجسام سنگین بروز میکند.
علل ایجاد بواسیر
بواسیر به دلیل افزایش فشار در وریدهای مقعد یا راستروده ایجاد میشود. یکی از دلایل اصلی، زور زدن هنگام اجابت مزاج است. این حالت ممکن است در صورت یبوست یا اسهال رخ دهد. همچنین ممکن است اگر مدت زیادی روی توالت بنشینید اتفاق بیفتد.
دلایل دیگر بروز بواسیر شامل موارد زیر است:
- چاقی
- بلند کردن اجسام سنگین
- هر فعالیتی که باعث فشار بیش از حد بر شکم و لگن شود
تشخیص بواسیر
در بسیاری از موارد، وجود یک برآمدگی در خارج مقعد میتواند نشاندهنده بواسیر باشد.
پزشک برای تأیید بواسیر داخلی ممکن است یک معاینهٔ مقعدی (Rectal exam) انجام دهد. در این روش، پزشک با انگشت پوشیده شده از دستکش و مادهٔ روانکننده داخل مقعد را لمس میکند.
در برخی موارد برای بررسی دقیقتر، روشهای زیر انجام میشود:
- سیگموئیدوسکوپی (Sigmoidoscopy): پزشک یک دوربین کوچک را برای بررسی داخل راستروده وارد میکند.
- آنوسکوپی (Anoscopy): پزشک از یک وسیلهٔ کوچک به نام آنوسکوپ (Anoscope) استفاده میکند که چند سانتیمتر وارد مقعد میشود تا کانال مقعد را بررسی کند.
توجه: اگر متوجه خونریزی از راستروده یا مقعد شدید، باید به پزشک مراجعه کنید تا اطمینان حاصل شود که علت آن بواسیر است و مشکل جدیتری مانند سرطان وجود ندارد.
پیشگیری یا اجتناب از بواسیر
بواسیر یک مشکل شایع است، اما همیشه قابل پیشگیری نیست. برخی افراد به دلیل سابقهٔ خانوادگی بیشتر در معرض ابتلا هستند.
دلایل شایع بروز یا تشدید بواسیر:
- بارداری به دلیل فشار ناشی از حمل جنین و زایمان
- اضافه وزن
- ایستادن طولانیمدت یا بلند کردن مکرر اجسام سنگین
درمان بواسیر
در بیشتر موارد، علائم پس از چند روز بهطور خودبهخود برطرف میشوند.
اگر علائم ادامه پیدا کردند، درمانهای خانگی برای تسکین درد تمرکز دارند.
قبل از مصرف هر دارویی برای بواسیر، با پزشک خود مشورت کنید.
روشهای کاهش علائم:
- حمام در آب گرم
- تمیز کردن ملایم مقعد بعد از هر اجابت مزاج با دستمال مرطوب یا پد مرطوب (مانند دستمال مرطوب بچه)
- استفاده از کمپرس سرد یا یخ برای کاهش تورم
- مصرف داروهای مسکن رایج مانند:
- استامینوفن (برای تسکین درد خفیف تا متوسط)
- ایبوپروفن (برای درد و التهاب، طبق تجویز پزشک)
- آسپرین (با احتیاط و فقط طبق نظر پزشک)
- استفاده از پماد لیدوکائین برای بیحسی و کاهش درد
- استفاده از کرم یا پماد هیدروکورتیزون برای کاهش التهاب و خارش
- در صورت توصیه پزشک، استفاده از فرآوردههای حاوی هاماملیس (Witch Hazel) برای تسکین و کاهش تورم
نکته: بواسیر دردناک معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته بهبود مییابد. اگر درد ادامه داشت یا بواسیر برطرف نشد، به پزشک مراجعه کنید.
درمانهای پزشکی:
- بستن بواسیر با نوار لاستیکی (Rubber band ligation): یک نوار لاستیکی کوچک به دور پایهٔ بواسیر داخلی بسته میشود تا جریان خون قطع شود و بواسیر از بین برود.
- تزریق مواد شیمیایی (Sclerotherapy): تزریق دارو برای از بین بردن بواسیر داخلی.
- هموروئیدکتومی (Hemorrhoidectomy): جراحی برای برداشتن بواسیرهای بزرگ یا پرولاپس.
زندگی با بواسیر
علائم بواسیر ممکن است گاهی ظاهر و گاهی ناپدید شوند.
زور زدن هنگام اجابت مزاج میتواند علائم را بدتر کند.
برای پیشگیری از یبوست، این موارد را رعایت کنید:
- افزودن فیبر به رژیم غذایی (میوههای تازه، سبزیجات برگدار، نان و غلات سبوسدار)
- نوشیدن مقدار کافی مایعات (به جز الکل) – حدود ۸ لیوان آب در روز
- ورزش منظم بدون فشار بیش از حد
- اجتناب از ملینها بهجز ملینهای حجمی مانند پودر پسیلیوم
- هنگام احساس نیاز به اجابت مزاج، بهموقع به توالت بروید و آن را به تعویق نیندازید.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- چرا من دچار بواسیر شدهام؟ آیا همیشه آن را خواهم داشت؟
- خون روی دستمال توالت دیدهام. آیا این موضوع جدی است؟
- آیا داشتن بواسیر نشانهٔ بیماری دیگری است؟
- آیا دارویی برای درمان بواسیر وجود دارد؟ عوارض جانبی آن چیست؟
- چه تغییرات سبک زندگی میتواند به بهبود یا پیشگیری از بواسیر کمک کند؟
منابع
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Hemorrhoids
- National Institutes of Health, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Hemorrhoids
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
