فیبرونکتینِ جنینی
شما در دوران بارداری پروتئینی به نام «فیبرونکتینِ جنینی (Fetal fibronectin؛ fFN)» میسازید. این پروتئین کمک میکند کیسهٔ آمنیوتیک (Amniotic sac) در طول بارداری به پوششِ داخلیِ رحم (Uterine lining) شما متصل بماند. «آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی» با اندازهگیریِ فیبرونکتینِ جنینی در مایعِ واژنی (Vaginal fluid)، خطرِ «زایمانِ پیشازموعد/زودرس (Preterm birth)» را میسنجد.
مرور کلی
فیبرونکتینِ جنینی چیست؟
فیبرونکتینِ جنینی پروتئینی است که در دوران بارداری کمک میکند کیسهٔ آمنیوتیک به دیوارهٔ رحم (Uterus) شما بچسبد. کیسهٔ آمنیوتیک غشای پُر از مایعی است که جنین را درونِ رحم شما دربر میگیرد. فیبرونکتینِ جنینی مانند «چسب» عمل میکند تا کیسهٔ آمنیوتیک به دیوارهٔ رحم بچسبد. اگر این اتصال از هم بگسلد، فیبرونکتینِ جنینی میتواند به درونِ واژن نشت کند.
اگر ارائهدهندهٔ مراقبتِ بارداری (Pregnancy care provider) شما به خطرِ «زایمانِ زودرس» مشکوک شود، ممکن است از آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی برای جستوجوی این پروتئین در مایعِ واژنی استفاده کند. پیش از هفتهٔ ۳۵ بارداری، نباید هیچ فیبرونکتینِ جنینی در مایعِ واژنی وجود داشته باشد. اگر نتیجهٔ آزمایشِ شما «مثبت» شود، یعنی کیسهٔ آمنیوتیک به رحم شما بهخوبی نچسبیده است.
نتیجهٔ مثبت یعنی در هفت تا ۱۴ روزِ آینده در خطرِ زایمان هستید.
چه زمانی آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی انجام میشود؟
در اغلب موارد، این آزمایش فقط وقتی انجام میشود که فرد علائمِ زایمانِ زودرس داشته باشد. این علائم میتواند شامل موارد زیر باشد:
• انقباضهای رحمی.
• درد یا گرفتگیِ شکمی.
• کمردردِ مبهمِ پایینکمر.
• تغییر در ترشحاتِ واژنی مانند «نمایِ خونی (Bloody show)» یا از دستدادن «پلاکِ موکوسی (Mucus plug)».
• نشانههای اتساع (بازشدنِ دهانهٔ رحم).
• فشار یا دردِ لگنی.
• «پارگیِ زودرسِ پردهها پیش از موعد (Preterm premature rupture of membranes؛ PPROM)»؛ یعنی پارهشدنِ زودهنگامِ کیسهٔ آب.
ارائهدهندگان ممکن است بدونِ وجودِ علائمِ زایمان نیز برای افرادی که در «خطرِ بالای زایمانِ زودرس» هستند این آزمایش را انجام دهند. عواملی که خطرِ شما را افزایش میدهند عبارتاند از:
• سابقهٔ زایمانِ پیشازموعد.
• برخی جراحیها روی دهانهٔ رحم (Cervix) یا رحم.
• عواملِ سبکِ زندگی، از جمله سیگارکشیدن در بارداری و وزنِ پایینِ پیش از بارداری.
• دهانهٔ رحمِ کوتاه.
• فاصلهٔ کوتاه میانِ دو بارداری.
این آزمایش معمولاً برای بارداریهای کمخطر یا افرادی که هیچ علامتی از زایمانِ زودرس ندارند توصیه نمیشود.
این آزمایش در کدام هفتهٔ بارداری انجام میشود؟
آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی بین هفتههای ۲۲ تا ۳۴ بارداری انجام میشود. پس از هفتهٔ ۳۵ بارداری، احتمالِ بروزِ عوارضِ شدیدِ زایمانِ زودرس برای جنین کمتر است؛ به همین دلیل، معمولاً پس از هفتهٔ ۳۵ آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی انجام نمیشود.
جزئیاتِ آزمایش
چگونه برای آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی آماده شوم؟
برخی عوامل میتوانند دقتِ آزمایش را کاهش دهند. اگر ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامتِ شما انجامِ این آزمایش را توصیه کرد، از موارد زیر پرهیز کنید:
• قراردادنِ هرگونه محصول در واژن، مانند روانکنندهها/لوبریکانتها (Lubricants)، صابونها، شیافها (Suppositories) یا دوش/شستوشوی واژنی (Douche).
• معاینهٔ روتینِ لگنی (Routine pelvic examination) یا «سونوگرافیِ ترانسواژینال (Transvaginal ultrasound)».
• نزدیکیِ جنسی تا ۲۴ ساعتِ پیش از آزمایش.
• هر چیزِ دیگری که بهصورتِ فیزیکی واژن، دهانهٔ رحم یا رحم را دستخوشِ تغییر کند.
اگر دچار خونریزیِ واژنیِ متوسط تا شدید باشید، ارائهدهندهٔ شما آزمایش را انجام نخواهد داد؛ زیرا میتواند نتیجه را تحتِ تأثیر قرار دهد.
این آزمایش چگونه انجام میشود؟
ارائهدهندهٔ شما یک سوابِ پنبهای بلند و باریک را واردِ واژن میکند تا نمونهٔ کوچکی از مایعِ واژنی را از ناحیهٔ دهانهٔ رحم یا پشتِ واژن جمعآوری کند. سپس آزمایشگاه نمونه را برای یافتنِ فیبرونکتینِ جنینی بررسی میکند.
نتیجهٔ آزمایش چگونه سنجیده میشود؟
نتیجهٔ آزمایش یا «مثبت» است یا «منفی». نتیجهٔ منفی یعنی هیچ اثری از فیبرونکتینِ جنینی در مایعِ واژنی شما وجود ندارد. نتیجهٔ مثبت یعنی مایعِ واژنی شما حاوی فیبرونکتینِ جنینی است؛ بنابراین شما در خطرِ زایمانِ پیشازموعد هستید.
خطراتِ این آزمایش چیست؟
خودِ آزمایش بیخطر است. بااینحال، خطرِ «مثبتِ کاذب (False-positive)» وجود دارد؛ بهویژه اگر در ۲۴ ساعتِ منتهی به آزمایش چیزی را داخلِ واژن قرار داده باشید.
نتایج و پیگیری
نتایجِ آزمایشِ من چه معنایی دارند؟
نتایج یا «مثبت» است یا «منفی».
نتیجهٔ مثبت یعنی:
• فیبرونکتینِ جنینی در مایعِ واژنی شما وجود دارد.
• شما در خطرِ زایمانِ زودرس و زایمان طیِ یک تا دو هفتهٔ آینده هستید.
• ارائهدهندهٔ مراقبتِ بارداری ممکن است برای آمادهسازیِ شما جهتِ تولدِ زودهنگام، «استروئیدها/کورتیکواستروئیدها» بدهد تا ریههای جنین بهتر تکامل یابد.
• ممکن است داروهایی برای توقف یا کندکردنِ انقباضها به شما داده شود.
نتیجهٔ مثبت تضمینکنندهٔ تولدِ زودرس نیست؛ بلکه به ارائهدهندهٔ شما امکان میدهد پایش را دقیقتر انجام دهد و درمانِ لازم را ارائه کند.
نتیجهٔ منفی یعنی:
• فیبرونکتینِ جنینی در مایعِ واژنی شما وجود نداشته است.
• در یک تا دو هفتهٔ آینده در خطرِ زایمانِ زودرس نیستید.
• ممکن است پس از ۷ تا ۱۴ روز دوباره آزمایشِ فیبرونکتینِ جنینی تکرار شود.
• بسته به علائم و وضعیتِ شما، ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند سونوگرافی درخواست شود.
پس از نتیجهٔ مثبت چه اتفاقی میافتد؟
نتیجهٔ مثبت الزاماً بهمعنای آغازِ زایمان ظرفِ ۷ تا ۱۴ روز نیست؛ اما احتمالِ آن را بیشتر میکند. ارائهدهندهٔ مراقبتِ بارداری برای آمادگیِ تولدِ زودهنگام اقداماتی انجام میدهد، از جمله:
• تجویزِ کورتیکواستروئیدها برای کمک به بلوغِ ریههای جنین؛ که میتواند به پیشگیری از «سندرمِ دیسترسِ تنفسی (Respiratory distress syndrome)» و مشکلاتِ دیگر پس از تولد کمک کند.
• تجویزِ «توکولیتیکها»؛ داروهایی که در افرادِ دارای علائمِ زایمانِ زودرس به کند یا متوقفشدنِ انقباضها کمک میکنند.
• تجویزِ آنتیبیوتیکها برای پیشگیری از عفونت، در صورتیکه تستِ «استرپتوکوکِ گروه B (Group B strep)» شما مثبت باشد یا کیسهٔ آب پاره شده باشد.
چند وقت بعد از نتیجهٔ مثبت زایمان میکنید؟
زمانِ مشخص و ثابتی برای زایمان—یا اینکه حتماً زودتر زایمان خواهید کرد—وجود ندارد. این آزمایش فقط به ارائهدهندهٔ شما میگوید که در خطرِ زایمانِ پیشازموعد هستید، نه اینکه قطعاً زود زایمان خواهید کرد.
چه عواملی باعثِ مثبتِ کاذب میشود؟
اگر در ۲۴ ساعتِ پیش از آزمایش چیزی را داخلِ واژن قرار دهید، ممکن است نتیجهٔ نادقیق/مثبتِ کاذب داشته باشید.
این آزمایش چقدر دقیق است؟
نتیجهٔ مثبت، دقتِ بالایی در پیشبینیِ زایمانِ زودرس ندارد؛ در واقع بسیاری از افرادی که نتیجهٔ مثبت دارند تا پایانِ دورهٔ کاملِ بارداری پیش میروند. نتیجهٔ مثبت صرفاً نشان میدهد باید شما با دقت بیشتری پایش شوید.
اما نتیجهٔ منفی، در پیشبینیِ اینکه ظرفِ ۱۴ روز آینده زایمان رخ نخواهد داد، بسیار دقیق است.
چه زمانی از نتایجِ آزمایش مطلع میشوم؟
از آنجا که نمونه برای تحلیل به آزمایشگاه ارسال میشود، دریافتِ نتیجه ممکن است ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول بکشد. پیش از آزمایش با ارائهدهندهٔ مراقبتِ بارداری خود صحبت کنید تا بدانید چه زمانی میتوانید منتظرِ نتیجه باشید.
References/منابع
Abbott DS, Hezelgrave NL, Seed PT, Norman JE, David AL, Bennett PR, Girling JC, Chandirimani M, Stock SJ, Carter J, Cate R, Kurtzman J, Tribe RM, Shennan AH. Quantitative fetal fibronectin to predict preterm birth in asymptomatic women at high risk. Obstet Gynecol. 2015 May;125(5):1168-1176. Accessed 12/16/2022.
American Journal of Managed Care. Current Perspectives on the Use of Fetal Fibronectin Testing in Preterm Labor Diagnosis and Management. Accessed 12/16/2022.
Berghella V, Saccone G. Fetal fibronectin testing for reducing the risk of preterm birth. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Jul 29;7(7):CD006843. Accessed 12/16/2022.
Blackwell SC, Sullivan EM, Petrilla AA, Shen X, Troeger KA, Byrne JD. Utilization of fetal fibronectin testing and pregnancy outcomes among women with symptoms of preterm labor. Clinicoecon Outcomes Res. 2017 Oct 3;9:585-594. Accessed 12/16/2022.
The American College of Obstetricians and Gynecologists. Preterm Labor and Birth. Accessed 12/16/2022.
MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
