فیلم آموزش همگانی
بیماری زخم پپتیک (Peptic ulcer disease) چیست؟
زخم پپتیک به معنی زخم یا ناحیهٔ خام و آسیبدیده در پوشش داخلی معده است. این زخم همچنین میتواند در نزدیکی ابتدای رودهٔ کوچک ایجاد شود. این بخش از رودهٔ کوچک دوازدهه (Duodenum) نام دارد. پوشش معده و دوازدهه توسط اسیدهایی که بدن برای هضم غذا تولید میکند آسیب میبیند.
علائم بیماری زخم پپتیک
شایعترین علامت، درد سوزشی در معده است. این درد معمولاً چند دقیقه تا چند ساعت طول میکشد و ممکن است به مدت چند روز یا چند هفته به صورت متناوب تکرار شود.
این درد اغلب بین وعدههای غذایی و در طول شب رخ میدهد.
زخمهای کوچک ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند.
سایر علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- احساس پری
- مشکل در نوشیدن مایعات به اندازهٔ معمول
- احساس گرسنگی یا خالی بودن معده پس از غذا خوردن
- حالت تهوع خفیف
- درد معده که باعث بیدار شدن شما در شب میشود
علائم کمتر شایع شامل:
- نفخ
- آروغ زدن
- کاهش اشتها
- مدفوع خونی یا تیرهرنگ
- درد قفسهٔ سینه
- خستگی
- کاهش وزن
- استفراغ
عوارض احتمالی:
- خونریزی (در اثر پارگی رگ خونی در رودهٔ کوچک)
- سوراخ شدن (پارگی)
- انسداد (گرفتگی)
- پریتونیت (عفونت در حفرهٔ شکمی)
علتهای بروز بیماری زخم پپتیک
شایعترین علت، عفونت باکتریایی هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori – H. pylori) است.
علت رایج دیگر، مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) است. این گروه شامل آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن میشود.
در موارد نادر، زخم پپتیک ممکن است به دلیل تومورهای سرطانی یا غیرسرطانی ایجاد شود.
یک علت کمتر شایع دیگر، اختلال نادر زولینگر–الیسون (Zollinger-Ellison syndrome) است.
تشخیص بیماری زخم پپتیک
پزشک ابتدا معاینهٔ فیزیکی انجام میدهد و دربارهٔ سابقهٔ پزشکی شما سوال میکند.
به پزشک اطلاع دهید اگر به طور مکرر آسپرین، ایبوپروفن یا ناپروکسن مصرف میکنید.
پزشک برای بررسی نفخ شکم و وجود صداهای غیرعادی در معده با گوشی پزشکی به شکم گوش میدهد. همچنین با ضربه زدن به شکم، نواحی دردناک را بررسی میکند.
آندوسکوپی (Endoscopy)
پزشک ممکن است یک روش خاص به نام آندوسکوپی را برای بررسی معده پیشنهاد کند.
در این روش، دارویی به شما داده میشود تا آرام شوید و حتی ممکن است به خواب بروید.
پزشک یک لولهٔ نازک و انعطافپذیر را از دهان و گلو به داخل معده هدایت میکند.
در انتهای این لوله یک دوربین کوچک قرار دارد که تصویر پوشش معده و دوازدهه را نشان میدهد.
در صورت نیاز، پزشک نمونهای از پوشش معده (بیوپسی) برمیدارد تا آن را از نظر وجود هلیکوباکتر پیلوری بررسی کند.
همچنین، آزمایش خون، تنفس یا نمونهٔ مدفوع نیز میتواند برای تشخیص H. pylori استفاده شود.
پیشگیری یا اجتناب از زخم پپتیک
استرس و غذاهای تند باعث ایجاد زخم نمیشوند، اما میتوانند علائم آن را بدتر کنند.
سیگار کشیدن و مصرف الکل میتوانند باعث ایجاد زخم پپتیک شوند.
- مردان باید مصرف الکل را به حداکثر ۲ نوشیدنی در روز محدود کنند.
- زنان باید بیش از ۱ نوشیدنی در روز مصرف نکنند.
اگر به طور منظم آسپرین، ایبوپروفن یا ناپروکسن مصرف میکنید، با پزشک خود مشورت کنید.
درمان بیماری زخم پپتیک
پزشک ممکن است ابتدا دارو تجویز کند و در صورت نیاز، درمانهای دیگر را بر اساس علت زخم پیشنهاد دهد.
درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری
اگر علت زخم، H. pylori باشد، پزشک از روش «درمان سهگانه» (Triple therapy) استفاده میکند.
این روش شامل دو نوع آنتیبیوتیک و بیزموت سابسالیسيلات (نام تجاری: بیسموت سابسیترات موجود در ایران) است.
H. pylori ممکن است مقاوم باشد، بنابراین تمام داروها را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
داروهای کاهشدهنده یا خنثیکنندهٔ اسید معده
این داروها به محافظت از پوشش معده کمک میکنند و شامل موارد زیر هستند:
- مهارکنندههای پمپ پروتئینی (PPI)
- مانند: امپرازول (Omeprazole)، پنتوپرازول (Pantoprazole)، لانزوپرازول (Lansoprazole) یا اسومپرازول (Esomeprazole)
- مسدودکنندههای گیرندهٔ هیستامین نوع ۲ (H2 Blockers)
- مانند: رانیتیدین (Ranitidine) (امروزه کمتر استفاده میشود) یا فاموتیدین (Famotidine)
- عوامل محافظتکنندهٔ مخاط معده (Cytoprotective agents)
- مانند: سوکرالفیت (Sucralfate)
اگر مصرف NSAIDs علت زخم باشد، ممکن است لازم باشد مصرف این داروها متوقف یا کاهش یابد و داروی مسکن دیگری مانند استامینوفن جایگزین شود.
زندگی با بیماری زخم پپتیک
اکثر زخمها طی حدود ۸ هفته بهبود مییابند.
زخمهای پپتیک ممکن است برطرف شده و دوباره بازگردند، بنابراین باید برای کاهش خطر عود، مراقبتهای لازم را انجام دهید.
- اگر سیگار میکشید یا تنباکو مصرف میکنید، با پزشک خود دربارهٔ روشهای ترک آن مشورت کنید.
- یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید.
- از خوردن غذاهایی که باعث ناراحتی معده میشوند اجتناب کنید، مانند:
- الکل
- قهوه
- نوشابههای کافئیندار
- غذاهای پرچرب
- شکلات
- غذاهای تند
- دیر وقت غذا نخورید.
- در مورد جایگزینهای NSAIDs با پزشک مشورت کنید.
- تمام داروها را با مقدار زیادی آب مصرف کنید.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- به جای آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن چه داروهای مسکنی میتوانم مصرف کنم؟
- آیا میتوانم مقدار کمی غذای تند بخورم؟
- چگونه به H. pylori مبتلا شدم؟
- آیا ممکن است دوباره به H. pylori مبتلا شوم؟
Resources/منابع
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Peptic Ulcer
- National Institutes of Health, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Peptic Ulcers
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
