کلستریدیوم دیفیسیل (Clostridium difficile – C. diff.)

پادکست

برای گوش کردن به پادکست، از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:

فیلم آموزش همگانی

کلستریدیوم دیفیسیل (Clostridium difficile – C. diff) چیست؟

کلستریدیوم دیفیسیل (Clostridium difficile – C. diff.) نوعی باکتری است که در رودهٔ بسیاری از افراد زندگی می‌کند. C. diff. بخشی از تعادل طبیعی باکتری‌ها در بدن شماست. این باکتری همچنین در محیط نیز وجود دارد، مانند خاک، آب و مدفوع حیوانات.

بیشتر افراد هرگز با C. diff. دچار مشکل نمی‌شوند. اما اگر در رودهٔ شما عدم تعادل ایجاد شود، C. diff. ممکن است شروع به رشد کنترل‌نشده کند. این باکتری سمومی آزاد می‌کند که پوشش داخلی روده را تحریک و مورد حمله قرار می‌دهند. این امر منجر به بروز علائم عفونت C. diff. می‌شود.

علائم

عفونت C. diff. می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.

علائم خفیف می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• اسهال آبکی (۳ بار یا بیشتر در روز برای چند روز متوالی)
• درد یا حساسیت شکمی

علائم شدید می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• اسهال آبکی مکرر (تا ۱۵ بار در روز)
• درد یا حساسیت شدید شکمی
• تهوع
• کاهش اشتها
• تب خفیف تا حدود 101°F در کودکان یا 100–102°F در بزرگسالان
• خون یا چرک در مدفوع

در صورت بروز این شرایط با پزشک تماس بگیرید:

• علائم پس از مصرف یک آنتی‌بیوتیک آغاز شوند.
• علائم بیش از ۳ روز ادامه یابند یا بدتر شوند.

چه چیزی باعث عفونت C. diff. می‌شود؟

شایع‌ترین عامل خطر برای C. diff. مصرف آنتی‌بیوتیک‌هاست. آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند تعادل طبیعی روده‌ها را بر هم بزنند. خطر شما زمانی بیشتر می‌شود که برای مدت طولانی آنتی‌بیوتیک مصرف کرده باشید یا آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف (که طیف گسترده‌ای از باکتری‌ها را درمان می‌کند) دریافت کرده باشید.

افراد ۶۵ ساله و بالاتر بیشتر در معرض خطر عفونت C. diff. هستند. عوامل خطر دیگر شامل:

• جراحی دستگاه گوارش (GI).
• جراحی معده که نیازمند جابه‌جایی روده‌ها باشد.
• بستری در بیمارستان.
• زندگی در خانه سالمندان یا مراکز مراقبت طولانی‌مدت.
• مشکلات کولون مانند سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) یا سرطان کولورکتال.
• ضعف سیستم ایمنی.
• عفونت قبلی با C. diff.

اگر سالم باشید، احتمالاً به عفونت C. diff. مبتلا نخواهید شد.

C. diff. چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک برای تشخیص C. diff. به آزمایش نمونهٔ مدفوع نیاز دارد. ممکن است آزمایش‌های تکمیلی برای تأیید لازم باشد. پزشک همچنین ممکن است تصویربرداری با اشعهٔ ایکس یا سی‌تی‌اسکن (CT) از کولون انجام دهد.

ممکن است آزمایش شما برای C. diff. مثبت باشد بدون اینکه علائمی داشته باشید. این وضعیت کلونیزاسیون C. diff. نام دارد. برخی افراد ناقل C. diff. هستند اما عفونت فعال ندارند. نتیجهٔ آزمایش مثبت همراه با علائم نشان‌دهندهٔ عفونت فعال C. diff. است.

آیا می‌توان از عفونت C. diff. پیشگیری یا اجتناب کرد؟

عفونت C. diff. مسری است. باکتری می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود. همچنین مدت طولانی روی سطوحی مانند صندلی توالت، تلفن و دستگیرهٔ در زنده می‌ماند. رعایت بهداشت می‌تواند شما را از این باکتری دور نگه دارد.

• دست‌ها را مرتب و به‌خوبی با آب و صابون بشویید.
• هنگام مراقبت از فرد مشکوک به C. diff. از دستکش یکبارمصرف استفاده کنید.
• از محصولات ضدعفونی‌کنندهٔ حاوی کلر و سفیدکننده برای تمیز کردن سطوح استفاده کنید.
• لباس‌های آلوده به مدفوع را با صابون و سفیدکنندهٔ کلردار بشویید.
• هنگام بازدید از مراکز درمانی، قبل، حین و بعد از ملاقات دست‌های خود را بشویید.
• آنتی‌بیوتیک‌ها را فقط در صورت توصیهٔ پزشک مصرف کنید.

اگر خودتان عفونت C. diff. دارید، دست‌ها را با آب و صابون قبل از غذا خوردن و پس از استفاده از سرویس بهداشتی بشویید. برای تمیز کردن سطوحی که لمس کرده‌اید از مواد حاوی سفیدکنندهٔ کلردار استفاده کنید تا مانع انتقال به دیگران شوید. حدود ۱ نفر از هر ۵ نفر پس از ابتلا دوباره به C. diff. مبتلا می‌شود.

درمان

اگر هنگام شروع علائم در حال مصرف آنتی‌بیوتیک باشید، پزشک احتمالاً از شما می‌خواهد مصرف آن را قطع کنید. در صورت اسهال شدید، پزشک مراقب کم‌آبی بدن شما خواهد بود. حدود ۲۵٪ بیماران، ۲ تا ۳ روز پس از قطع آنتی‌بیوتیک عامل عفونت، بهبود می‌یابند.

در موارد شدید، پزشک ممکن است یک دورهٔ ۱۰ روزه آنتی‌بیوتیک مؤثر علیه C. diff. تجویز کند. نمونه‌ها شامل مترونیدازول (Metronidazole) و وانکومایسین (Vancomycin) هستند. معمولاً طی ۷۲ ساعت پس از شروع دارو بهبود حاصل می‌شود، هرچند اسهال ممکن است ادامه یابد. در حدود ۱۵٪ تا ۳۵٪ موارد نیاز به دورهٔ دوم آنتی‌بیوتیک است.

در حین بهبودی، مقدار زیادی مایعات بنوشید تا مایعات از دست‌رفته به دلیل اسهال جبران شود. از مصرف لبنیات و غذاهای حاوی آرد گندم یا پرفیبر پرهیز کنید، زیرا دستگاه گوارش شما ممکن است برای چند روز به آن‌ها حساس باشد.

زندگی با عفونت C. diff.

اگر عفونت بدتر شود، ممکن است دچار کم‌آبی یا ناتوانی در دفع مدفوع شوید. در موارد نادر، C. diff. می‌تواند منجر به سپسیس (Sepsis – عفونت خونی تهدیدکنندهٔ حیات) یا سوراخ‌شدن روده‌ها شود.

اگر اسهال دارید و فکر می‌کنید ممکن است ناشی از C. diff. باشد، پیش از مصرف داروهای ضداسهال با پزشک مشورت کنید. این داروها می‌توانند عفونت شما را بدتر کنند.

برخی پروبیوتیک‌ها (Probiotics – باکتری‌های مفید) ممکن است از عفونت مجدد C. diff. جلوگیری کنند. قبل از مصرف هر مکملی با پزشک مشورت کنید. او می‌تواند راهنمایی کند که چه چیزی همراه با آنتی‌بیوتیک مصرف شود.

پرسش‌هایی که باید از پزشک بپرسید

• آیا باید مصرف آنتی‌بیوتیک را متوقف کنم؟ در چه زمانی؟
• اگر اسهال دارم، چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
• چگونه به عفونت C. diff. مبتلا شدم؟
• بهترین درمان برای من چیست؟
• اگر یک بار به C. diff. مبتلا شوم، خطر ابتلای مجدد چقدر است؟
• مادرم در خانهٔ سالمندان است که شیوع C. diff. دارد. آیا باید او را آزمایش کنند؟
• من به‌عنوان ناقل C. diff. تشخیص داده شده‌ام. چه احتیاط‌هایی باید در برابر دوستان و خانواده‌ام انجام دهم؟
• من دیورتیکولیت دارم. آیا در معرض خطر عفونت C. diff. هستم؟

منابع

Centers for Disease Control and Prevention: Clostridium difficile infection information

National Institutes of Health, MedlinePlus: Clostridium Difficile Infections

این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیک‌پژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وب‌سایت بیمارستان تهیه شده است.

لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیه‌های سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.

سلب مسئولیت: مطالب ارائه‌شده صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه‌ها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.

تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.