فیلم آموزش همگانی
سرخک چیست؟
سرخک (Measles یا Rubeola) یک بیماری جدی تنفسی است. این به آن معناست که بر ریهها و مجاری تنفسی تأثیر میگذارد. این بیماری همچنین باعث راش پوستی و تب میشود. سرخک یکی از بیماریهای بسیار مسری است و میتواند بهراحتی به دیگران منتقل شود. در موارد نادر، این بیماری میتواند کشنده باشد.
سرخک زمانی یک بیماری شایع دوران کودکی بود، اما در سال ۱۳۵۰ (۱۹۷۱ میلادی) واکسنی برای پیشگیری از آن ساخته شد. در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، سرخک تا حد زیادی کنترل شده است، اما در سالهای اخیر در برخی نقاط جهان شیوعهای جدید افزایش یافته است. بر اساس گزارشها، در سالهای اخیر تعداد موارد سرخک در جهان و همچنین ورود مواردی از کشورهای دیگر به ایران، روند افزایشی داشته است. فقط یک فرد آلوده میتواند ۹ نفر از هر ۱۰ فرد واکسینهنشدهای که با او در تماس نزدیک هستند را مبتلا کند.
افزایش موارد سرخک تا حدی به دلیل کاهش مداوم نرخ واکسیناسیون است. بخشی از این کاهش به دلیل اختلالات ناشی از پاندمی COVID-19 بود. به همین دلیل، اکنون بیش از هر زمان دیگری مهم است که مطمئن شوید فرزندتان در زمان بازگشت به مدرسه، واکسیناسیون کامل داشته باشد.
شیوعهای سرخک همچنین زمانی رخ میدهند که ویروس از کشورهای دیگر وارد شود. این بیماری هنوز در بسیاری از نقاط جهان شایع است. به همین دلیل، به همه کسانی که قصد سفر به خارج از کشور را دارند توصیه میشود که مطمئن شوند واکسیناسیون آنها بهروز است.
علت سرخک چیست؟
یک ویروس باعث سرخک میشود. افراد آلوده ویروس را هنگام تنفس، سرفه یا عطسه پخش میکنند. شما حتی میتوانید تنها با بودن در همان اتاق با فرد مبتلا به سرخک، به این بیماری مبتلا شوید — حتی تا دو ساعت پس از خروج او. سرخک بسیار بهراحتی گسترش مییابد. اگر در معرض آن قرار بگیرید و واکسن نزده باشید، به احتمال زیاد مبتلا خواهید شد.
در ایران و بسیاری از کشورها، بیشتر موارد سرخک زمانی آغاز میشود که یک فرد واکسینهنشده به منطقهای سفر کند که سرخک در آنجا شایعتر است. این مناطق شامل برخی کشورهای اروپایی، آسیایی، جزایر اقیانوس آرام و بخشهایی از آفریقا هستند. وقتی این مسافران در حالی که آلوده هستند به کشور بازمیگردند، بیماری را به دیگران که واکسینه نشدهاند منتقل میکنند. کودکانی که برای دریافت واکسن هنوز خیلی کوچک هستند بدون محافظت باقی میمانند و میتوانند به سرعت مبتلا شوند.
افرادی که در صورت واکسینهنشدن در بالاترین خطر ابتلا به سرخک هستند:
- نوزادان
- زنان باردار
- افرادی با سیستم ایمنی ضعیف
علائم و درمان سرخک
علائم اولیه سرخک
سرخک معمولاً با علائم زیر شروع میشود:
- تب بالا
- آبریزش بینی
- سرفه
- چشمان قرمز و اشکآلود
چند روز پس از شروع این علائم، لکههای سفید کوچک به نام لکههای کوپلیک (Koplik spots) ممکن است داخل دهان ظاهر شوند. سپس، راش پوستی متشکل از لکههای قرمز کوچک و تخت روی پوست ظاهر میشود. گاهی اوقات برجستگیهای کوچک روی این لکههای قرمز تخت دیده میشوند.
راش معمولاً از صورت شروع شده و به تدریج به پایین بدن گسترش مییابد. پس از چند روز، تب و راش به آرامی شروع به برطرف شدن میکنند.
علائم معمولاً ۸ تا ۱۲ روز پس از قرار گرفتن در معرض ویروس آغاز میشوند. فرد آلوده به ویروس سرخک، از ۳ تا ۵ روز قبل از بروز راش مسری است و این دوره تا ۴ روز پس از ظاهر شدن راش ادامه دارد.
نحوه تشخیص سرخک
پزشک شما را معاینه کرده و درباره علائمتان سؤال میکند. معمولاً پزشکان میتوانند سرخک را بر اساس راش و لکههای کوپلیک تشخیص دهند. در مواردی که تشخیص بالینی واضح نباشد، آزمایش مخصوصی برای تأیید انجام میشود.
گزینههای درمان سرخک
هیچ درمان قطعی برای سرخک وجود ندارد. عفونت باید مسیر طبیعی خود را طی کند. درمان معمولاً شامل کاهش علائم است، از جمله:
- مصرف مسکنهای بدون نسخه برای کاهش درد یا تب. برخی از این داروها شامل استامینوفن (Acetaminophen) یا ایبوپروفن (Ibuprofen) هستند.
هرگز به کودکی که بیماری ویروسی دارد، آسپرین ندهید. مصرف آسپرین با سندرم ری (Reye’s syndrome) مرتبط است که میتواند به مغز و کبد آسیب برساند. - نوشیدن مایعات فراوان
- استراحت کافی
مهم است که کودک مبتلا به سرخک از مدرسه یا مهدکودک دور بماند و با هر کسی که ممکن است واکسینه نشده باشد، تماس نداشته باشد.
در برخی موارد، افرادی که واکسینه شدهاند نیز ممکن است به سرخک مبتلا شوند، بنابراین باید دستورالعملهای پزشک درباره ایزولهسازی و سایر اقدامات احتیاطی را دنبال کنند.
پیشگیری از سرخک
شما میتوانید با واکسن سرخک تقریباً بهطور کامل از ابتلا به این بیماری جلوگیری کنید.
پزشکان این واکسن را واکسن سهگانه MMR مینامند که مخفف سرخک (Measles)، اوریون (Mumps) و سرخجه (Rubella) است.
این یک واکسن سهگانه است که در یک تزریق شما را در برابر هر سه بیماری محافظت میکند.
واکسن MMR ایمن است و پزشکان برای بهترین محافظت، دو دوز آن را توصیه میکنند:
- دوز اول: در سن ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
- دوز دوم: در سن ۴ تا ۶ سالگی
برای اطلاع از بهترین زمان واکسیناسیون فرزندتان، با پزشک مشورت کنید.
زندگی با سرخک
قبل از ساخته شدن واکسن سرخک، این بیماری بسیار شایع بود.
در حالی که برخی افراد فکر میکنند سرخک خطرناک نیست، این بیماری میتواند منجر به مشکلات جدی سلامتی شود.
کودکان زیر ۵ سال بیشترین خطر ابتلا به عوارض شدید را دارند. حدود یک نفر از هر چهار نفر مبتلا به سرخک نیاز به بستری در بیمارستان پیدا میکند.
عوارض شایع سرخک:
- عفونت گوش
- اسهال
عوارض شدید سرخک:
- پنومونی (Pneumonia) – عفونت ریوی که مهمترین علت مرگ ناشی از سرخک در کودکان خردسال است.
- انسفالیت (Encephalitis) – تورم مغز که میتواند باعث ناشنوایی یا ناتوانیهای ذهنی شود.
مطمئن شوید که شما و فرزندتان واکسن سرخک را دریافت کردهاید.
این واکسن از ابتلا به بیماری جلوگیری کرده و ایمنی طولانیمدت ایجاد میکند.
سوالاتی که باید از پزشک بپرسید
- فرزندم در معرض سرخک قرار گرفته است. چه چیزهایی باید درباره علائم و درمان سرخک بدانم؟
- چه مدت باید فرزندم را از دیگران دور نگه دارم؟
- چه علائمی میتوانند نشاندهنده بروز عوارض ناشی از سرخک در فرزندم باشند؟
- چرا واکسن MMR برای فرزندم مهم است؟
- آیا بزرگسالان هم میتوانند واکسن MMR دریافت کنند؟
Resources/منابع
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: سرخک
- سازمان جهانی بهداشت (WHO): سرخک
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
