اشرشیاکُلی (E. coli) چیست؟
اشرشیاکُلی (Escherichia coli – E. coli) نوعی باکتری (جرمها/میکروبها) است که در مواد غذایی و محیط یافت میشود. E. coli میتواند باعث گرفتگی شدید شکم و اسهال شود. این باکتریها یکی از دلایل اصلی اسهال خونی هستند. علائم در کودکان، سالمندان و بهویژه در افرادی که بیماری دیگری دارند، شدیدتر است. عفونت E. coli در ماههای تابستان و در ایالتهای شمالی شایعتر است.
علائم عفونت E. coli
علائم میتوانند از ۱ تا ۱۰ روز پس از تماس با این میکروب آغاز شوند. اولین علامت، گرفتگی شدید شکمی است که ناگهانی شروع میشود. پس از چند ساعت، اسهال آبکی آغاز میشود. اسهال باعث از دست رفتن مایعات و الکترولیتها (کمآبی بدن) میشود که احساس بیماری و خستگی ایجاد میکند.
- اسهال آبکی حدود یک روز طول میکشد و سپس ممکن است به مدفوع روشن و خونی تبدیل شود. عفونت باعث ایجاد زخم در رودهها میشود، بنابراین مدفوع خونی میگردد.
- اسهال خونی ممکن است ۲ تا ۵ روز ادامه داشته باشد.
- فرد ممکن است در روز بیش از ۱۰ بار دفع مدفوع داشته باشد. برخی میگویند مدفوعشان «فقط خون است و هیچ مدفوعی وجود ندارد».
- ممکن است تب خفیف یا بدون تب وجود داشته باشد.
- تهوع یا استفراغ نیز امکان دارد.
اگر هر یک از این علائم را داشتید ــ اسهال آبکی یا خونی، گرفتگی شکم، تب، تهوع یا استفراغ ــ باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
آیا عفونت E. coli عوارضی دارد؟
یکی از عوارض نادر اما شدید آن، سندرم همولیتیک اورمیک (Hemolytic uremic syndrome – HUS) است. در این وضعیت:
- آنمی همولیتیک (کاهش گلبولهای قرمز)
- ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکتها)
- نارسایی کلیه (renal failure)
رخ میدهد. این سندرم بیشتر در کودکان دیده میشود و میتواند منجر به نارسایی حاد کلیه در کودکان شود. شروع آن معمولاً ۵ تا ۱۰ روز پس از شروع اسهال است. مبتلایان باید در بیمارستان تحت درمان قرار گیرند.
چه چیزی باعث عفونت E. coli میشود؟
بیشتر عفونتهای E. coli ناشی از موارد زیر است:
- خوردن گوشت گاو چرخکرده نیمپز (داخل آن صورتی باشد)
- نوشیدن آب آلوده
- نوشیدن شیر خام (غیرپاستوریزه)
- کار کردن با گاوها
- خوردن غذاهای آلوده به مدفوع حیوان (مثل سبزیجات)
گاوهای گوشتی و شیری سالم میتوانند این باکتری را در رودههای خود داشته باشند. هنگام کشتار، گوشت ممکن است آلوده شود. وقتی گوشت چرخ میشود، میکروبها در همه جای آن پخش میشوند. بنابراین باید گوشت چرخکرده کاملاً پخته شود. اما در استیک گاو، صورتی بودن وسط آن اشکالی ندارد.
- شایعترین راه انتقال، خوردن غذای آلوده است.
- اگر گوشت چرخکرده به اندازه کافی یا با حرارت بالا پخته نشود، میکروبها وارد معده و روده میشوند.
- این میکروب میتواند از فردی به فرد دیگر در مهدکودکها و خانه سالمندان منتقل شود.
اگر فرد مبتلا پس از اجابت مزاج دستهایش را با آب و صابون نشوید، میتواند با لمس اشیاء یا غذا، بیماری را به دیگران منتقل کند.
افراد مبتلا به E. coli بسیار مُسری هستند:
- کودکان نباید به مهدکودک بروند مگر اینکه ۲ آزمایش مدفوع منفی داشته باشند.
- سالمندان در خانههای مراقبتی نیز باید در تخت بمانند تا آزمایشهای مدفوع منفی شوند.
عفونت E. coli چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با کشت مدفوع و یافتن باکتری E. coli انجام میشود. اگر اسهال خونی دارید، هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید. پزشک باید ظرف ۴۸ ساعت نخست پس از شروع اسهال خونی نمونهگیری کند.
آیا میتوان از عفونت E. coli پیشگیری یا اجتناب کرد؟
بله. با دست زدن و پخت ایمن گوشت میتوان از عفونت جلوگیری کرد. برای محافظت خود این اصول را رعایت کنید:
- دستهایتان را قبل و بعد از پخت غذا با صابون بشویید.
- گوشت چرخکرده را تا زمانی که هیچ قسمت صورتی باقی نماند بپزید.
- هرگز گوشت خام را هنگام پخت مزه نکنید.
- همبرگر پخته را روی بشقابی که قبلاً گوشت خام روی آن بوده قرار ندهید.
- همبرگرها را تا ۱۵۵ درجه فارنهایت (°F) بپزید. از دماسنج گوشت استفاده کنید.
- گوشت را در یخچال یا مایکروویو یخزدایی کنید؛ هرگز روی کانتر رها نکنید.
- گوشت و مرغ خام را از سایر مواد غذایی جدا نگه دارید. تختههای آشپزخانه و ظروف را با آب داغ و صابون بشویید.
- شیر خام ننوشید.
- غذا را سرد یا یخزده نگه دارید.
- غذای داغ را داغ و غذای سرد را سرد نگه دارید.
- همه میوهها و سبزیجات را بشویید، بهویژه اگر خام خورده میشوند.
- باقیماندهها را سریع در یخچال بگذارید یا دور بیندازید.
افرادی که اسهال دارند باید دستهای خود را مکرر و دقیق با آب داغ و صابون بشویند (حداقل ۳۰ ثانیه). کارکنان مهدکودکها و خانههای سالمندان هم باید مرتباً دستهایشان را بشویند. ضدعفونیکنندههای الکلی بهتنهایی برای از بین بردن E. coli کافی نیستند، بنابراین شستوشوی صحیح دستها ضروری است.
در رستورانها همیشه همبرگر کاملاً پخته (well done) سفارش دهید.
درمان عفونت E. coli
هیچ درمان اختصاصی وجود ندارد، جز نوشیدن آب فراوان و مراقبت از عوارض.
- داروی ضداسهال مصرف نکنید مگر به توصیه پزشک؛ زیرا جلوی دفع میکروب از رودهها را میگیرد.
- اگر دچار کمآبی شدید هستید، ممکن است نیاز به بستری و دریافت مایعات داخل وریدی (IV) داشته باشید.
زندگی با عفونت E. coli
هنگام مدیریت بیماری در خانه:
- استراحت کافی داشته باشید. استراحت به بهبود کمک میکند.
- مایعات فراوان بنوشید تا دچار کمآبی نشوید.
- از نوشیدنیهای کافئیندار یا الکلی پرهیز کنید.
- با مایعات شفاف شروع کنید.
- وقتی احساس کردید قادر به خوردن هستید، با غذاهای ساده مانند نان تُست یا بیسکویت شروع کنید. سپس بهتدریج غذاهای دیگر اضافه کنید، اما مدتی از غذاهای پر فیبر پرهیز کنید.
اکثر افراد طی ۶ تا ۸ روز بهبود مییابند.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- از کجا بدانم چه چیزی باعث عفونت E. coli شده است؟
- چگونه میتوانم گوشت را ایمن بپزم تا از عفونت جلوگیری کنم؟
- به جز گوشت نیمپز، چه راههای دیگری برای ابتلا وجود دارد؟
- اگر فکر کنم مبتلا به E. coli هستم، چه کنم و چه زمانی باید با شما تماس بگیرم؟
- چگونه میتوانم از کمآبی بدن جلوگیری کنم؟
منابع
Foodsafety.gov: E. coli
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
