فیلم آموزش همگانی
مننژیت (Meningitis) چیست؟
مننژیت (Meningitis) به تورم بافت اطراف مغز و نخاع گفته میشود. دو نوع شایع مننژیت وجود دارد.
مننژیت ویروسی شایعترین و کمخطرترین نوع است. این نوع میتواند علائمی شبیه به آنفلوآنزا ایجاد کند. درمان مننژیت ویروسی معمولاً حمایتی است، اما گاهی نیاز به داروهای ضدویروسی دارد.
مننژیت باکتریایی جدیتر است و در صورت عدم درمان بهموقع میتواند باعث آسیب مغزی یا مرگ شود. هر دو نوع این بیماری از طریق تماس مستقیم با فرد مبتلا، بهویژه از طریق استفادهٔ مشترک از غذا و نوشیدنی، منتقل میشوند.
علائم مننژیت
علائم مننژیت ویروسی و باکتریایی کمی با یکدیگر تفاوت دارند.
علائم مننژیت ویروسی شامل موارد زیر است:
- تب
- کاهش انرژی
- کماشتهایی
- تحریکپذیری
- احساس خستگی
- خشکی گردن (در بزرگسالان)
علائم مننژیت باکتریایی
علائم این نوع بهطور سریع ظاهر میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- حالت تهوع
- استفراغ
- گیجی و سردرگمی
- حساسیت چشمها به نور
اغلب مردم تصور میکنند که این علائم مربوط به آنفلوآنزا است و همین موضوع باعث تاخیر در درمان شده و خطر عوارض جدی را افزایش میدهد.
عوارض میتوانند ظرف چند ساعت پس از بروز علائم ایجاد شوند.
علائم هشدار در نوزادان مبتلا به مننژیت باکتریایی
در نوزادان بیمار باید به علائم غیرمعمول زیر توجه کنید:
- زردی پوست (یرقان)
- مشکل در مکیدن شیر از شیشه
- گریهٔ با صدای بلند و غیرطبیعی
- برجستگی در ناحیه نرم بالای سر نوزاد (فونتانل)
یک مورد جدی مننژیت باکتریایی که درمان نشود، میتواند منجر به سکته مغزی، کاهش شنوایی، آسیب دائمی مغز و مرگ شود.
چه چیزی باعث مننژیت میشود؟
مننژیت ویروسی توسط گروهی از ویروسها ایجاد میشود. این ویروسها معمولاً در اواخر بهار تا پاییز شایع هستند.
همهٔ افرادی که به این ویروسها آلوده میشوند، لزومًا دچار مننژیت نمیشوند.
مننژیت باکتریایی توسط برخی از همان میکروبهایی ایجاد میشود که باعث ذاتالریه (Pneumonia) و گلودرد چرکی (Strep throat) میشوند. این میکروبها میتوانند موجب عفونت جدی به نام سپسیس (Sepsis) نیز شوند.
سپسیس واکنش بدن به عفونت شدید است و میتواند باعث نارسایی اندامها، آسیب به بافتهای بدن و حتی مرگ شود.
هر دو نوع مننژیت از طریق تماس مستقیم با فرد آلوده منتقل میشوند.
این شامل استفادهٔ مشترک از غذا و نوشیدنی با فرد بیمار است.
مننژیت میتواند افراد در هر سنی را مبتلا کند، اما نوزادان و جوانان در محیطهای شلوغ و زندگی گروهی بیشتر در معرض خطر هستند.
این گروه شامل دانشجویان خوابگاهی و افرادی که به اردوهای گروهی میروند میشود.
تشخیص مننژیت
پزشک برای تشخیص مننژیت، نمونه خون از کودک شما میگیرد.
همچنین ممکن است نمونهای از مایع نخاعی (مایع مغزی-نخاعی) گرفته شود. اگر تشخیص مننژیت باکتریایی باشد، آزمایشهای تکمیلی روی همان نمونه انجام میشود تا نوع درمان مشخص شود.
در موارد خفیفتر مننژیت ویروسی، پزشک ممکن است از حلق و بینی یا ناحیهٔ مقعد کودک نمونهگیری (Swab) انجام دهد. همچنین ممکن است نمونه مدفوع درخواست کند.
در موارد جدیتر مننژیت ویروسی، پزشک نمونهٔ خون و مایع نخاعی را بررسی خواهد کرد.
پیشگیری یا اجتناب از مننژیت
مننژیت باکتریایی را میتوان با واکسن پیشگیری کرد.
کودکان باید در سن ۱۱ سالگی واکسن دریافت کنند و در سن ۱۶ سالگی دُز یادآور تزریق شود.
راههای جلوگیری از مننژیت ویروسی:
- از استفادهٔ مشترک از غذا و نوشیدنی با دیگران خودداری کنید (از جمله نی و قاشق و چنگال).
- از لمس وسایلی که میتوانند بیماری را منتقل کنند خودداری کنید (مانند پوشکهای کثیف، دستمالهای آلوده، حولههای استفادهشده).
- از در آغوش گرفتن، بوسیدن یا دست دادن با فرد بیمار پرهیز کنید.
- هنگام سرفه یا عطسه به جای دست، درون آرنج خود عطسه یا سرفه کنید.
- دستهای خود را بهطور منظم با صابون بشویید.
- وسایل مشترک مانند دستگیره در، اسباببازیها، کالسکه، صندلی غذاخوری، تلفن، رایانه و کنترل تلویزیون را تمیز کنید.
- در صورت بیماری، در خانه بمانید و به مدرسه یا محل کار نروید تا دیگران را مبتلا نکنید.
درمان مننژیت
اقدام سریع در درمان مننژیت بسیار مهم است.
اگر به مننژیت مشکوک هستید، فوراً به پزشک یا بیمارستان مراجعه کنید.
- مننژیت باکتریایی در مراحل اولیه با آنتیبیوتیکها درمان میشود.
- پزشک همچنین علائم اولیه را درمان میکند؛ مانند:
- مایعات وریدی (IV fluids) برای جبران کمبود ناشی از استفراغ یا کمآبی بدن.
- داروهای مسکن بدون نسخه مانند استامینوفن (Tylenol) یا ایبوپروفن (Motrin) برای تب و سردرد.
در موارد خفیف مننژیت ویروسی، استراحت و نوشیدن مایعات ممکن است کافی باشد.
اما در موارد جدیتر، بستری در بیمارستان لازم است.
برای عوارض جدیتر مانند تشنج یا سکته مغزی، پزشک داروهای تجویزی خاص تجویز میکند.
پزشک همچنین ممکن است شنوایی بیمار و وضعیت مغز را بررسی کند.
زندگی با مننژیت
مراجعهٔ بهموقع به پزشک میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
اقدام سریع در این بیماری بسیار اهمیت دارد.
متخصصان به درمان کاهش شنوایی، سکته مغزی، تشنج یا آسیب مغزی کمک میکنند و به شما روشهای زندگی با مشکلات بلندمدت را آموزش میدهند.
سوالاتی که باید از پزشک بپرسید
- آیا کودک من میتواند واکسن مننژیت را قبل از سن ۱۱ سالگی دریافت کند؟ آیا این کار مؤثر است؟
- آیا برداشتن مایع نخاعی دردناک است؟
- آیا کودک من در مهدکودک در معرض خطر بیشتر ابتلا به مننژیت است؟
- آیا زمانی از سال وجود دارد که میکروبهای مننژیت بیشتر شایع باشند؟
Resources/منابع
Centers for Disease Control and Prevention: Meningitis
National Institutes of Health, MedlinePlus: Meningitis
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
