فیلم آموزش همگانی
گرمازدگی (Heat Exhaustion) و سکته گرمایی (Heatstroke) چیستند؟
گرمازدگی زمانی رخ میدهد که بدن شما بیش از حد گرم شود. اگر گرمازدگی درمان نشود، میتواند به سکته گرمایی منجر شود. سکته گرمایی زمانی اتفاق میافتد که دمای داخلی بدن شما به حداقل ۱۰۴ درجه فارنهایت (۴۰ درجه سانتیگراد) برسد.
سکته گرمایی بسیار جدیتر از گرمازدگی است و میتواند باعث شوک، نارسایی اندامها یا آسیب مغزی شود. در موارد شدید، سکته گرمایی میتواند مرگبار باشد.
علائم گرمازدگی و سکته گرمایی
علائم گرمازدگی شامل موارد زیر است:
- گرفتگی عضلات
- تعریق شدید
- پوست رنگپریده یا سرد
- ضعف و/یا گیجی
- سرگیجه
- سردرد
- حالت تهوع یا استفراغ
- ضربان قلب سریع
- ادرار تیرهرنگ که نشاندهنده کمآبی بدن است
علائم هشداردهنده سکته گرمایی، علاوه بر موارد بالا، شامل:
- تب ۱۰۴ درجه فارنهایت (۴۰ درجه سانتیگراد) یا بالاتر
- پوست برافروخته یا قرمز
- عدم تعریق
- مشکل در تنفس
- غش کردن
- تشنج
علل گرمازدگی و سکته گرمایی
بیماریهای مرتبط با گرما زمانی رخ میدهند که بدن نتواند خود را خنک نگه دارد. با افزایش دما، بدن برای خنکشدن عرق تولید میکند.
در روزهای گرم و مرطوب، رطوبت بالای هوا این فرآیند را کند میکند. وقتی بدن نتواند خنک شود، دمای بدن بالا رفته و باعث بیماری میشود.
هوای گرم و ورزش اصلیترین علل گرمازدگی و سکته گرمایی هستند.
در محیطهای گرم، باید به دمای بیرون توجه داشته باشید. شاخص گرما (Heat Index) با دمای هوا متفاوت است؛ این شاخص ترکیبی از دمای هوا و اثرات رطوبت است.
زمانی که شاخص گرما به ۹۰ درجه فارنهایت (۳۲ درجه سانتیگراد) یا بیشتر برسد، باید احتیاط شدید کرد. قرارگیری طولانیمدت در معرض دمای بالا، خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با گرما را افزایش میدهد.
تشخیص گرمازدگی و سکته گرمایی
اگر فردی علائم شناختهشده بیماری ناشی از گرما را دارد، باید دمای بدن او را اندازهگیری کنید.
اگر دمای بدن ۱۰۴ درجه فارنهایت (۴۰ درجه سانتیگراد) یا بالاتر باشد، احتمال زیاد فرد دچار سکته گرمایی شده است.
در این شرایط، بلافاصله با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید و مراقبتهای پزشکی فوری دریافت کنید.
پیشگیری یا اجتناب از گرمازدگی و سکته گرمایی
راهکارهای زیادی برای پیشگیری از بیماریهای مرتبط با گرما وجود دارد.
نوزادان، کودکان و سالمندان نسبت به گرما حساسترند و نیاز به توجه بیشتری دارند.
اگر بیمار هستید یا چاقی یا بیماری قلبی دارید، در معرض خطر بیشتری هستید.
افرادی که در فضای باز یا محیطهای گرم کار میکنند نیز در معرض خطر بالای گرمازدگی و سکته گرمایی هستند.
توصیهها:
- در ساعات گرم روز و زمانی که دما و شاخص گرما بالاست، از بیرون رفتن خودداری کنید.
- در صورت امکان، در مکانهای سرپوشیده و دارای تهویه مطبوع (کولر) بمانید.
- اگر مجبورید بیرون بروید، اقدامات زیر را انجام دهید:
- لباسهای سبک، رنگ روشن و گشاد بپوشید.
- با کلاه یا چتر خود را از آفتاب محافظت کنید.
- از کرم ضد آفتاب با SPF 15 یا بالاتر استفاده کنید.
- در طول روز آب زیادی بنوشید.
- کمآبی بدن و کمبود نمک میتوانند در بروز بیماریهای مرتبط با گرما نقش داشته باشند.
- برخی نوشیدنیهای ورزشی به جبران نمک از دست رفته در اثر تعریق کمک میکنند.
- هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه حتی اگر احساس تشنگی نمیکنید، آب یا مایعات دیگر بنوشید.
- ادرار روشن نشانه دریافت کافی مایعات است، در حالی که ادرار تیره نشانه کمآبی بدن است.
- مصرف یا محدودکردن نوشیدنیهای کافئیندار (مثل چای، قهوه و نوشابه) یا الکلی.
- فعالیتهای بیرونی را به زمانهای خنکتر روز موکول کنید؛ قبل از ۱۰ صبح و بعد از ۶ عصر.
- استراحتهای مکرر در طول فعالیتهای بیرونی و هنگام قرارگیری در گرما داشته باشید.
- هرگز کودک را در ماشین داغ تنها نگذارید، حتی با شیشههای باز. گرمای داخل خودرو میتواند به سرعت به سطح خطرناک برسد.
داروهایی که خطر سکته گرمایی را افزایش میدهند:
این داروها بر نحوه واکنش بدن به گرما تأثیر میگذارند. در صورت مصرف این داروها یا داشتن بیماری زمینهای، با پزشک خود مشورت کنید. برخی از این داروها شامل:
- آنتیبیوتیکها
- داروهای آلرژی (آنتیهیستامینها)
- داروهای کنترل فشار خون، کلسترول و بیماری قلبی (بتابلوکرها و تنگکنندههای عروقی)
- داروهای اختلالات روانی (ضدافسردگیها و داروهای ضدروانپریشی)
- داروهای ضدتشنج (Anticonvulsants)
- داروهای ادرارآور (دیورتیکها)
- ملینها (Laxatives)
- برخی قرصهای رژیمی
- داروهای تجویزی درمان آکنه
- مواد مخدر غیرقانونی مانند کوکائین (آمفتامینها)
درمان گرمازدگی و سکته گرمایی
اگر شما یا فردی دیگر دچار گرمازدگی هستید، اقدامات زیر را انجام دهید:
- فوراً از گرما خارج شوید و به مکان خنک یا حداقل در سایه بروید.
- دراز بکشید و پاهای خود را بالا بیاورید تا خون به قلب جریان یابد.
- لباسهای تنگ یا اضافی را از تن خارج کنید.
- حولههای خنک روی پوست قرار دهید یا حمام خنک بگیرید تا دمای بدن کاهش یابد.
- مایعات مانند آب یا نوشیدنی ورزشی بنوشید. به آرامی و جرعهجرعه بنوشید.
- از نوشیدنیهای کافئیندار یا الکلی خودداری کنید.
تماس با اورژانس (۱۱۵):
در شرایط زیر فوراً کمک پزشکی بگیرید:
- علائم بهبود پیدا نکردند یا فرد پس از ۳۰ دقیقه هنوز تب ۱۰۲ درجه فارنهایت (۳۸٫۹ درجه سانتیگراد) دارد.
- فرد شوک، غش یا تشنج کرد.
- فرد نفس نمیکشد؛ در این حالت باید بلافاصله CPR (احیای قلبی ریوی) را آغاز کنید.
زندگی پس از گرمازدگی و سکته گرمایی
بعد از تجربه گرمازدگی یا سکته گرمایی، بدن شما تا حدود یک هفته به گرما حساس خواهد بود.
در این مدت، استراحت کنید و به بدن خود فرصت دهید تا بهبود یابد.
از هوای گرم و ورزش پرهیز کنید.
با پزشک خود مشورت کنید تا مشخص شود چه زمانی میتوانید به فعالیتهای عادی بازگردید.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- علائم هشداردهنده گرمازدگی چیست و چگونه میتوانم از بدتر شدن آن جلوگیری کنم؟
- گرفتگیهای ناشی از گرما چیست و چه کسانی در معرض آن هستند؟
- گرمازدگی پوستی (Heat rash) چیست و آیا خطرناک است؟
- اگر دارویی مصرف کنم که حساسیت به گرما ایجاد میکند، چه اقداماتی باید انجام دهم؟
- در هوای گرم، چه مقدار آب باید بنوشم؟
- اگر در محیطی گرم کار کنم، چه توصیههایی برایم دارید؟
منابع
National Institutes of Health, MedlinePlus: Heat Emergencies
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
