فیبرومیالژیا (Fibromyalgia) چیست؟
فیبرومیالژیا یک سندرم است که باعث درد عضلانی و خستگی عمومی میشود. افرادی که فیبرومیالژیا دارند، اغلب حساسیت بیشتری به درد دارند یا درد مزمن را تجربه میکنند. این به معنای آن است که درد برای مدت طولانی ادامه دارد. نواحیای به نام نقاط حساس (Tender points) ممکن است هنگام اعمال فشار، درد بیشتری داشته باشند. نقاط حساس شایع شامل پشت سر، آرنجها، شانهها، زانوها، مفاصل ران و اطراف گردن هستند.
فیبرومیالژیا در افراد ۳۵ تا ۶۰ ساله شایعتر است. زنان بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا میشوند.
فیبرومیالژیا اغلب یک وضعیت بدفهمیده شده است. اما علائم شما خیالی نیستند. تحقیقات علمی نشان دادهاند که فیبرومیالژیا یک سندرم واقعی است که باعث درد واقعی میشود. اجازه ندهید کسی شما را از تشخیص و درمان علائمتان دلسرد کند.
علائم فیبرومیالژیا
علائم فیبرومیالژیا میتواند شامل موارد زیر باشد:
- افزایش حساسیت به درد
- درد عمیق یا سوزشی که به دلیل فعالیت، استرس، تغییرات آبوهوا یا سایر عوامل بدتر میشود
- سفتی عضلات یا گرفتگی عضلانی
- دردی که در نقاط مختلف بدن جابهجا میشود
- احساس بیحسی یا گزگز در دستها، بازوها یا پاها
- احساس خستگی شدید حتی زمانی که خواب کافی داشتهاید
- مشکل در خوابیدن
افرادی که فیبرومیالژیا دارند، اغلب یکی یا چند مورد از مشکلات زیر را نیز تجربه میکنند:
- اضطراب
- افسردگی
- سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
- سندرم پای بیقرار (Restless legs syndrome)
- افزایش حساسیت به بوها، نورهای روشن، صداهای بلند یا داروها
- سردرد، میگرن یا درد فک
- خشکی چشمها یا دهان
- سرگیجه و مشکلات تعادل
- مشکلات حافظه یا تمرکز (گاهی به آن “مه فیبرومیالژیا” یا Fibro fog گفته میشود)
- دورههای قاعدگی دردناک
چرا احساس افسردگی میکنم؟
افسردگی یا اضطراب ممکن است به دلیل درد و خستگی مداوم یا ناامیدی ناشی از این بیماری ایجاد شود. همچنین ممکن است اختلالات شیمیایی در مغز که باعث تغییرات خلقی میشوند، در بروز فیبرومیالژیا نیز نقش داشته باشند.
آیا فیبرومیالژیا باعث آسیب دائمی میشود؟
خیر.
اگرچه فیبرومیالژیا علائمی ایجاد میکند که میتوانند دردناک و ناراحتکننده باشند، اما عضلات و اندامهای شما آسیب نمیبینند. این بیماری تهدیدکننده زندگی نیست، اما یک وضعیت مزمن و مداوم است.
اگرچه درمان قطعی وجود ندارد، اما کارهای زیادی وجود دارد که میتوانید برای بهبود وضعیت خود انجام دهید.
علت فیبرومیالژیا چیست؟
پزشکان دقیقاً مطمئن نیستند که علت فیبرومیالژیا چیست. این سندرم ممکن است ارثی باشد، به این معنی که در خانوادهها شایع است و ممکن است اعضای خانواده علائم مشابهی داشته باشند.
طبق گزارش مراکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC)، ارتباط ضعیفی بین فیبرومیالژیا و برخی وقایع زندگی وجود دارد، از جمله:
- بیماریها یا مشکلات جسمی دیگر
- رویدادهای استرسزا یا آسیبزا مانند تصادفهای رانندگی
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- آسیبهای تکراری
- چاقی
- لوپوس (Lupus)
- آرتریت روماتوئید (Rheumatoid arthritis)
تشخیص فیبرومیالژیا
پزشک شما دربارهٔ تاریخچه پزشکی شخصی و خانوادگی سؤال خواهد کرد. حتماً به پزشک اطلاع دهید که آیا اعضای خانواده نزدیک شما علائم مشابهی داشتهاند یا تشخیص فیبرومیالژیا برای آنها داده شده است. همچنین پزشک باید بداند چه داروها، ویتامینها یا مکملهایی مصرف میکنید.
پزشک دربارهٔ علائم و مدتزمان وجود آنها از شما سؤال میکند. مهم است که توضیح دقیق و واضحی از علائمتان ارائه دهید. پیش از مراجعه به پزشک، لیستی کامل از مشکلات خود بنویسید. حتماً نوع درد (مثلاً مبهم یا تیز) و محلهای درد را مشخص کنید. همچنین بگویید که آیا دردتان قطع و وصل میشود و چه عواملی آن را بهتر یا بدتر میکنند.
اگر مشکل خواب یا خستگی دارید، مدتزمان این مشکل را به پزشک اطلاع دهید. همچنین پزشک ممکن است دربارهٔ احساس اضطراب یا افسردگی از زمان شروع علائم از شما سؤال کند.
معاینه و آزمایشها
پزشک یک معاینه فیزیکی انجام میدهد که ممکن است شامل اعمال فشار بر نقاط حساس بدن باشد. همچنین ممکن است آزمایش خون برای رد سایر بیماریها با علائم مشابه انجام دهد تا مطمئن شود دلیل دیگری برای درد شما وجود ندارد.
آیا تشخیص فیبرومیالژیا دشوار است؟
متأسفانه، برای برخی افراد سالها طول میکشد تا تشخیص درستی دریافت کنند. این به دلایل مختلفی رخ میدهد.
علائم اصلی فیبرومیالژیا، درد و خستگی هستند که این علائم در بسیاری از بیماریهای دیگر مانند:
- سندرم خستگی مزمن (Chronic fatigue syndrome)
- کمکاری تیروئید (Hypothyroidism)
- آرتریت (Arthritis)
نیز دیده میشوند.
در حال حاضر هیچ آزمایش آزمایشگاهی یا تصویربرداری (مانند X-ray) وجود ندارد که بهطور قطعی فیبرومیالژیا را تشخیص دهد. بنابراین، پزشک باید بهتدریج سایر بیماریها را رد کند تا به تشخیص درست برسد.
گاهی پزشک خانواده ممکن است برای کمک به تشخیص با روماتولوژیست مشورت کند. روماتولوژیست پزشکی است که در درمان درد مفاصل و بافتهای نرم تخصص دارد.
آیا فیبرومیالژیا قابل پیشگیری است؟
خیر.
از آنجایی که علت فیبرومیالژیا مشخص نیست، هیچ راهی برای پیشگیری از آن وجود ندارد.
درمان فیبرومیالژیا
فیبرومیالژیا یک بیماری مزمن است، به این معنا که طولانیمدت یا مادامالعمر است.
ممکن است گاهی علائم شدت بگیرند (فاز شعلهور شدن یا Flare-up) و در زمانهای دیگر بهتر شوند.
خبر خوب این است که میتوان علائم را کنترل و مدیریت کرد.
برای مدیریت بهتر، باید یک تیم مراقبت بهداشتی داشته باشید که فیبرومیالژیا را بشناسد و تجربه درمان آن را داشته باشد.
این تیم ممکن است شامل:
- پزشک خانواده
- روماتولوژیست
- فیزیوتراپیست
باشد. همچنین سایر متخصصان ممکن است به مدیریت علائمی مانند اختلالات خلقی یا خواب کمک کنند.
مهمترین عضو تیم درمانی، خود شما هستید.
هرچه در مراقبت از خود فعالتر باشید، احساس بهتری خواهید داشت.
داروهای پیشنهادی پزشک
چندین نوع دارو میتوانند به کاهش علائم فیبرومیالژیا کمک کنند. بسیاری از این داروها پیش از خواب مصرف میشوند تا درد را کاهش دهند و کیفیت خواب را بهبود بخشند.
پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی مانند:
- دولوکستین (Duloxetine)
- میلناسیپران (Milnacipran)
را توصیه کند.
همچنین داروهای ضدتشنج مانند:
- پرگابالین (Pregabalin)
- گاباپنتین (Gabapentin)
ممکن است برای کنترل درد مؤثر باشند.
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن، آسپیرین و ناپروکسن معمولاً به تنهایی در درمان فیبرومیالژیا مؤثر نیستند.
زندگی با فیبرومیالژیا
در حال حاضر درمانی برای ریشهکن کردن فیبرومیالژیا وجود ندارد.
بنابراین، مراقبت از شما بر به حداقل رساندن تأثیر بیماری بر زندگیتان و درمان علائم متمرکز است.
پزشک میتواند داروهایی برای کمک به درد تجویز کند، اما مدیریت بیماری فقط با دارو ممکن نیست.
باید تکنیکهای خودمراقبتی (Self-management) را بیاموزید.
خودمراقبتی چیست؟
خودمراقبتی یعنی شما مسئولیت مدیریت فیبرومیالژیا را بر عهده بگیرید.
توصیههای پزشک زمانی مفید خواهند بود که شما آنها را اجرا کنید.
تنها خود شما میتوانید تصمیم بگیرید رفتارهایتان را تغییر دهید.
شما و تیم درمان، شریک یکدیگر در مراقبت هستید.
هیچ برنامه درمانی واحدی برای همه بیماران فیبرومیالژیا وجود ندارد.
شما باید با تیم درمانی خود همکاری کنید تا طرح درمانی مناسب با نیازها و سبک زندگی خود را پیدا کنید.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- چگونه مطمئن میشوید که فیبرومیالژیا علت علائم من است؟
- چه چیزی ممکن است باعث فیبرومیالژیا شده باشد؟
- آیا لازم است دارو مصرف کنم؟ این داروها با داروهای دیگر من تداخل دارند؟
- آیا درمانهای جایگزین (ماساژ، طب سوزنی، یوگا و…) به کاهش علائم کمک میکنند؟
- اگر علائم من به درمان پاسخ ندادند یا بدتر شدند، چه کنم؟
- چگونه به دیگران توضیح دهم که درد من واقعی است؟
- آیا گروههای حمایتی محلی برای مبتلایان به فیبرومیالژیا وجود دارد؟
Resources/منابع
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases: Fibromyalgia
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Fibromyalgia
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
