کتواسیدوز دیابتی (Diabetic ketoacidosis – DKA)
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه، کتابچه بالا را ورق بزنید، از بزرگنمایی و حالت تمام صفحه استفاده کنید و …
همچنین میتوانید با کلیک علامت … کتابچه را دانلود کنید و در صورت نیاز پرینت کنید یا مستقیم به صفحه مورد نظر بروید.
پادکست
برای گوش کردن به پادکست، از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
برای شنیدن صدای کتابچه، دکمه Play را کلیک کنید.
فیلم آموزش همگانی
خلاصه
کتواسیدوز دیابتی: شناخت، پیشگیری و درمان
این منبع اطلاعاتی کتواسیدوز دیابتی (DKA) را تشریح میکند، وضعیتی جدی که زمانی رخ میدهد که قند خون بالا و انسولین پایین منجر به تجمع کتونهای سمی در بدن میشود. متن علائم DKA را که از تشنگی شدید تا درد شکم و سردرگمی متغیر است، برجسته میکند و بر نیاز به مراقبت فوری پزشکی تاکید دارد. همچنین علل DKA، از جمله تولید ناکافی انسولین، فراموش کردن دوزها یا بیماری، و نیز روشهای تشخیص DKA از طریق آزمایش خون و ادرار را توضیح میدهد. علاوه بر این، راهبردهایی را برای پیشگیری و مدیریت DKA ارائه میدهد که شامل نظارت دقیق بر قند خون و کتون، پایبندی به برنامه انسولین و مصرف مایعات در هنگام بیماری است. در نهایت، بر اهمیت ادامه مصرف انسولین حتی در زمان بیماری و پرسیدن سوالات کلیدی از پزشک برای مدیریت موثر این وضعیت تاکید میکند.
کتواسیدوز دیابتی (Diabetic ketoacidosis – DKA) چیست؟
کتواسیدوز دیابتی (Diabetic ketoacidosis – DKA) زمانی رخ میدهد که قند خون شما بالاتر از حد طبیعی و سطح انسولین شما پایینتر از حد طبیعی باشد. این عدم تعادل در بدن باعث تجمع کتونها میشود. کتونها سمی هستند. اگر DKA درمان نشود، میتواند منجر به کمای دیابتی و حتی مرگ شود.
DKA عمدتاً افرادی را تحتتأثیر قرار میدهد که دیابت نوع ۱ دارند. اما میتواند در انواع دیگر دیابت، از جمله دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری (دیابت در دوران بارداری) نیز رخ دهد.
علائم کتواسیدوز دیابتی
DKA یک وضعیت بسیار جدی است. اگر دیابت دارید و فکر میکنید ممکن است DKA داشته باشید، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید یا به بیمارستان بروید. نخستین علائمی که ظاهر میشوند معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- تشنگی شدید
- خشکی دهان
- ادرار مکرر
مرحلهٔ بعدی علائم DKA شامل موارد زیر است:
- استفراغ (معمولاً بیش از یک بار)
- درد شکم
- اسهال
- دشواری در تنفس
- گیجی یا مشکل در تمرکز
- کاهش اشتها
- ضعف و خستگی
- بوی میوهای در تنفس
اگر قند خون شما بسیار بالا باشد یا علائم شدید (بهویژه گیجی) داشته باشید، باید فوراً به نزدیکترین اورژانس بروید.
موضوعات مرتبط
- اثرات سلامتی قند افزوده
- نکات تغذیهای برای مدیریت دیابت
- دیابت و ورزش
چه چیزی باعث کتواسیدوز دیابتی میشود؟
علت اصلی DKA تولید ناکافی انسولین است. کمبود انسولین به این معناست که قند نمیتواند وارد سلولهای شما شود. سلولهای شما برای انرژی به قند نیاز دارند. این کمبود انسولین باعث میشود سطح گلوکز خون شما افزایش یابد. برای تأمین انرژی، بدن شروع به سوزاندن چربی میکند. این فرایند باعث تجمع کتونها میشود. کتونها میتوانند بدن را مسموم کنند.
سطوح بالای گلوکز خون همچنین میتواند باعث ادرار مکرر شود. این مسئله به کمآبی بدن منجر میشود.
DKA میتواند بهدلیل فراموش کردن یک دوز انسولین، تغذیهٔ نامناسب یا استرس ایجاد شود. عفونت یا بیماری دیگر (مانند ذاتالریه یا عفونت دستگاه ادراری) نیز میتواند به DKA منجر شود. اگر علائم عفونت (مانند تب، سرفه یا گلودرد) دارید، با پزشک خود تماس بگیرید. دریافت درمان درست اهمیت دارد. برای برخی افراد، DKA ممکن است نخستین نشانهٔ ابتلا به دیابت باشد.
کتواسیدوز دیابتی چگونه تشخیص داده میشود؟
اگر فکر میکنید ممکن است دچار کتواسیدوز دیابتی شده باشید، فوراً با پزشک تماس بگیرید. او احتمالاً چند آزمایش خون برای تشخیص قطعی تجویز میکند. این آزمایشها شامل بررسی قند خون و سطح کتون است. پزشک همچنین ممکن است آزمایش ادرار (نیازمند نمونهٔ ادرار) و تصویربرداری با اشعهٔ ایکس از قفسهٔ سینه را درخواست کند.
آیا میتوان از کتواسیدوز دیابتی پیشگیری یا اجتناب کرد؟
اگر دیابت دارید، اقداماتی وجود دارد که میتوانید برای پایش DKA انجام دهید. وقتی بیمار هستید، سطح قند خون خود را از نزدیک تحت نظر بگیرید تا خیلی بالا یا خیلی پایین نرود. از پزشک خود بپرسید سطح بحرانی قند خون برای شما چقدر است. بیماران باید زمانی که سطح گلوکز بالاتر از ۲۵۰ میلیگرم در دسیلیتر است، آن را با دقت کنترل کنند.
هنگام بیماری یا استرس، باید قند خون خود را بیشتر از حالت عادی بررسی کنید (گاهی هر ۳ تا ۴ ساعت یک بار). اگر قند خون شما به سطح بحرانی رسید، هر ۱ تا ۲ ساعت یک بار آن را بررسی کنید. از پزشک خود بپرسید آیا لازم است شبها هم قند خونتان را چک کنید یا نه.
همچنین باید در صورت بیماری، استرس یا زمانی که سطح قند خون بالاتر از ۲۵۰ میلیگرم در دسیلیتر است، هر چند ساعت یک بار ادرار خود را از نظر وجود کتون آزمایش کنید.
اگر سطح قند خونتان خیلی بالا رفت، باید با پزشک خود برای داشتن یک برنامهٔ مشخص مشورت کنید. مطمئن شوید راه تماس اضطراری با پزشکتان را میدانید.
درمان کتواسیدوز دیابتی
DKA باعث افزایش ادرار میشود. این بدان معناست که بیش از حد معمول ادرار خواهید داشت. در نتیجه، دچار کمآبی و از دستدادن الکترولیتها (مواد معدنی موجود در خون که به عملکرد بدن کمک میکنند) میشوید. اگر DKA در شما تشخیص داده شود، پزشک احتمالاً با مایعات (معمولاً از طریق سرم وریدی) شما را درمان خواهد کرد. این مایعات حاوی الکترولیت و انسولین هستند. الکترولیتها به عملکرد طبیعی بدن کمک میکنند. انسولین به کاهش سطح قند خون کمک خواهد کرد. بهطور کلی، مایعات به هیدراته نگهداشتن بدن و رقیق کردن بخشی از قند موجود در خون کمک میکنند.
زندگی با کتواسیدوز دیابتی
حفظ تعادل بین قند خون و انسولین کلید کنترل کتواسیدوز دیابتی است. در بیشتر موارد، این به معنای پایبندی به برنامهٔ انسولین است. اما ممکن است نیاز باشد میزان انسولین خود را تنظیم کنید.
همچنین باید سعی کنید زمانی که بیمار یا تحت استرس هستید، آن را تشخیص دهید. تغییرات کوچک در خوردن یا نوشیدن میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
آیا هنگام بیماری باید انسولین را ادامه دهم؟
بله، باید انسولین خود را ادامه دهید، حتی اگر آنقدر بیمار هستید که نمیتوانید غذا بخورید. بدن شما حتی در صورت نخوردن غذا هم به انسولین نیاز دارد. از پزشک بپرسید آیا لازم است دوزتان را تنظیم کنید یا انسولین اضافی مصرف کنید.
اگر از پمپ انسولین استفاده میکنید، همیشه مجموعهای از وسایل در دسترس داشته باشید. مطمئن شوید انسولین کوتاهاثر، انسولین طولانیاثر و سرنگ در اختیار دارید تا اگر پمپ درست کار نکرد، از آنها استفاده کنید. همچنین باید شمارهٔ تماس اضطراری داشته باشید تا در صورت مشکل در پمپ کمک بگیرید.
چه کارهای دیگری باید انجام دهم؟
وقتی بیمار هستید، مقدار زیادی مایعات بدون قند و بدون کافئین بنوشید. اگر حالت تهوع دارید، هر چند دقیقه جرعههای کوچک بنوشید.
اگر قند خون شما بیش از ۲۵۰ میلیگرم در دسیلیتر است، از مصرف غذاهای پرکربوهیدرات خودداری کنید.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسم
- تاکنون دیابت در من تشخیص داده نشده، اما بسیاری از علائم کتواسیدوز دیابتی را دارم. آیا دیابت دارم؟
- من در کنترل سطح قند خون مشکل دارم. آیا در معرض خطر کتواسیدوز دیابتی هستم؟
- آیا رژیم غذایی و ورزش به من در پیشگیری از کتواسیدوز دیابتی کمک میکنند؟
- اگر متوجه شدم دچار علائم کتواسیدوز دیابتی شدهام، نخستین کاری که باید انجام دهم چیست؟
- آیا برای من امن است که ورزش کنم؟
- اگر بیمار شدم، هر چند وقت یک بار باید قند خونم را بررسی کنم؟
- بهترین روش بررسی سطح کتون در بدن چیست؟
- یک دوز انسولین را فراموش کردم. آیا باید فوراً سطح قند خون و کتون را آزمایش کنم؟
منابع
American Diabetes Association: DKA (Ketoacidosis) & Ketones
National Institutes of Health, MedlinePlus: Diabetic Ketoacidosis
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
