بیماری آدیسون (Addison’s disease)
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه کتابچه دیجیتال زیر را ورق بزنید:
پادکست
برای گوش کردن به پادکست از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
فیلم آموزش همگانی
بیماری آدیسون (Addison’s disease) چیست؟
بیماری آدیسون (Addison’s disease) یک وضعیت است که بر غدد فوقکلیوی (Adrenal glands) بدن اثر میگذارد. این غدد بالای کلیهها قرار دارند. آنها هورمونهایی تولید میکنند که بر خلقوخو، رشد، سوختوساز (متابولیسم)، عملکرد بافتها و همچنین واکنش بدن شما به استرس اثر میگذارند.
بیماری آدیسون این غدد را تخریب میکند و باعث میشود بدن شما تولید این هورمونها را متوقف کند. این بیماری معمولاً افراد ۳۰ تا ۵۰ ساله را درگیر میکند، اما میتواند در هر سنی رخ دهد و هم زنان و هم مردان را مبتلا کند.
علائم بیماری آدیسون
علائم این بیماری طی چند ماه بروز میکنند. تشخیص آن دشوار است زیرا علائم، مبهم و عمومی هستند. علائم عبارتاند از:
- خستگی
- ضعف عضلانی
- درد مفاصل یا عضلات
- تب
- کاهش وزن
- حالت تهوع، استفراغ و یا اسهال (که میتواند منجر به کمآبی بدن شود)
- سردرد
- تعریق
- تغییرات خلق یا شخصیت، مانند تحریکپذیری، اضطراب یا افسردگی
- بیاشتهایی
- تیرگی پوست (هیپرپیگمانتاسیون)
- سبکی سر یا غش هنگام ایستادن به دلیل افت فشار خون
- میل شدید به غذاهای شور
- درد ناگهانی و شدید در شکم، کمر یا پاها
- گیجی یا اختلال در تکلم
- کندی حرکات
- تشنج
- تب بالا
هنگامی که علائم بهطور ناگهانی ظاهر شوند یا به سرعت بدتر شوند، به آن نارسایی حاد فوقکلیوی (Acute adrenal failure) یا بحران آدیسونی (Addisonian crisis) گفته میشود. این وضعیت در صورت درمان نشدن میتواند منجر به مرگ شود. اگر هر یک از علائم زیر را داشتید، فوراً به دنبال کمک پزشکی باشید:
- درد ناگهانی و شدید در کمر، شکم یا پاها
- استفراغ و اسهال شدید (که میتواند باعث کمآبی بدن شود)
- فشار خون پایینتر از حد طبیعی
- سطح بالای پتاسیم و سطح پایین سدیم در خون
علت ایجاد بیماری آدیسون
بیماری آدیسون ناشی از آسیب به غدد فوقکلیوی یا درگیر شدن این غدد به دلیل یک بیماری دیگر است. این وضعیت نارسایی فوقکلیوی (Adrenal insufficiency) نامیده میشود. دو نوع نارسایی فوقکلیوی وجود دارد:
نارسایی اولیهٔ فوقکلیوی (Primary adrenal insufficiency)
این حالت زمانی رخ میدهد که غدد فوقکلیوی توسط یک بیماری خودایمنی (وقتی سیستم ایمنی بدن به بخشهای مختلف بدن حمله میکند) آسیب ببینند. سایر علل نارسایی اولیه شامل:
- سل (Tuberculosis) یا سایر عفونتهای غدد فوقکلیوی
- سرطان غدد فوقکلیوی
- خونریزی در غدد فوقکلیوی
نارسایی ثانویهٔ فوقکلیوی (Secondary adrenal insufficiency)
این حالت زمانی رخ میدهد که یک بیماری دیگر باعث توقف تولید هورمون در غدد فوقکلیوی شود. بهعنوان مثال:
- مشکل در غده هیپوفیز (Pituitary gland)
- قطع ناگهانی مصرف داروهای کورتیکواستروئید (Corticosteroids) پس از استفاده طولانیمدت. کورتیکواستروئیدها برای درمان بیماریهایی مانند آسم، آلرژی، آرتریت، سرطان و مشکلات سیستم ایمنی تجویز میشوند.
تشخیص بیماری آدیسون
پزشک دربارهٔ سابقه پزشکی و علائم شما سؤال میکند. همچنین ممکن است آزمایشهای آزمایشگاهی برای تشخیص بیماری آدیسون انجام دهد. این آزمایشها شامل موارد زیر است:
- آزمایش خون برای اندازهگیری سطح هورمونها و مواد معدنی در بدن. پزشک ممکن است خون شما را قبل و بعد از تزریق بررسی کند تا ببیند بدن شما به سطح بالاتر هورمونها پاسخ طبیعی میدهد یا نه.
- سیتیاسکن (CT scan) یا تصویربرداری امآرآی (MRI) برای بررسی اندازه غدد فوقکلیوی یا غده هیپوفیز. این تصویربرداریها مشابه عکس اشعه ایکس هستند.
پیشگیری از بیماری آدیسون
بیماری آدیسون قابل پیشگیری یا اجتناب نیست.
درمان بیماری آدیسون
درمان بیماری آدیسون معمولاً شامل مصرف داروهای هورمونی تجویزی است. این داروها شامل هیدروکورتیزون (Hydrocortisone)، پردنیزون (Prednisone) یا کورتیزون استات (Cortisone acetate) هستند. اگر بدن شما به اندازه کافی هورمون آلدوسترون (Aldosterone) تولید نکند، پزشک ممکن است فلودروکورتیزون (Fludrocortisone) تجویز کند. این داروها به صورت خوراکی و روزانه مصرف میشوند.
گاهی پزشک دارویی به نام دهیدرواپیآندروسترون (Dehydroepiandrosterone – DHEA) تجویز میکند. این دارو نسخهٔ سنتتیک یک هورمون طبیعی بدن است. برخی از زنان مبتلا به بیماری آدیسون گزارش کردهاند که مصرف این دارو باعث بهبود خلقوخو و میل جنسی آنها شده است.
اگر دچار بحران آدیسونی شوید، نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارید. درمان معمولاً شامل تزریق هیدروکورتیزون، محلول نمکی (سالین) و دکستروز (قند) است. این درمانها به بازگرداندن فشار خون، قند خون و سطح پتاسیم کمک میکنند.
زندگی با بیماری آدیسون
زندگی با بیماری آدیسون به معنای کنار آمدن با علائم ناخوشایند است. همچنین لازم است برای احتمال بروز بحران آدیسونی آماده باشید. این یک وضعیت اورژانسی است و اقدامات زیر ضروری هستند:
- همیشه یک کارت و دستبند هشدار پزشکی همراه داشته باشید. این به کادر اورژانس اطلاعات لازم دربارهٔ وضعیت شما را میدهد.
- داروی اضافه همراه داشته باشید تا اگر مصرف دارو را فراموش کردید، استفاده کنید. از پزشک بخواهید یک فرم تزریقی از کورتیکواستروئیدها برای شرایط اضطراری تجویز کند.
- اگر علائم شما تغییر کرد یا داروها مثل قبل اثر نکردند، به پزشک اطلاع دهید.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- آیا بیماری آدیسون ارثی است؟
- آیا شدت علائم من در طول زمان بدتر میشود؟
- آیا بیماری آدیسون نادر است؟
- آیا بیماری آدیسون میتواند باعث نارسایی طولانیمدت کلیه شود؟
Resources/منابع
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Adrenal Insufficiency & Addison’s Disease
National Institutes of Health, Medline Plus: Addison’s Disease
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
