هپاتیت چیست؟
هپاتیت اصطلاحی کلی برای التهاب کبد است. به طور معمول، کبد مواد زائد موجود در خون را تجزیه میکند. اما هنگامی که کبد دچار التهاب میشود، در دفع این مواد زائد عملکرد مناسبی ندارد. این امر باعث میشود مواد زائد در خون و بافتهای بدن تجمع پیدا کنند.
دلایل مختلفی میتوانند باعث هپاتیت شوند. شایعترین علت هپاتیت، عفونت با یکی از ۵ نوع ویروس هپاتیت (A، B، C، D یا E) است. سایر عواملی که میتوانند باعث هپاتیت شوند عبارتاند از:
- کمبود خونرسانی به کبد
- مسمومیتها
- اختلالات خودایمنی (Autoimmune disorders)
- مصرف بیشازحد الکل
- آسیب به کبد
- مصرف برخی داروها
- در موارد کمتر شایع، عفونتهای ویروسی مانند مونونوکلئوز (Mononucleosis) یا سیتومگالوویروس (Cytomegalovirus) نیز میتوانند باعث هپاتیت شوند.
دو نوع اصلی هپاتیت وجود دارد: هپاتیت حاد (کوتاهمدت) و هپاتیت مزمن (حداقل ۶ ماه ادامهدار). بیشتر افراد در عرض چند روز یا چند هفته از هپاتیت حاد بهبود مییابند. با این حال، گاهی التهاب از بین نمیرود. هنگامی که التهاب بعد از ۶ ماه همچنان باقی بماند، به آن هپاتیت مزمن گفته میشود.
هپاتیت C چیست؟
هپاتیت C یک عفونت جدی کبدی است که توسط ویروس هپاتیت C ایجاد میشود. این ویروس از طریق تماس با خون از فردی به فرد دیگر منتقل میشود. اکثر افراد مبتلا به هپاتیت C برای سالها هیچ علامتی را تجربه نمیکنند. با این حال، هپاتیت C معمولاً یک بیماری مزمن است (به این معنی که خودبهخود از بین نمیرود).
اگر به هپاتیت C مبتلا هستید، باید تحت نظر دقیق پزشک باشید، زیرا این بیماری میتواند به سیروز (Cirrhosis – زخم شدن کبد) و سرطان کبد منجر شود. سیروز ناشی از هپاتیت C یکی از علل اصلی نارسایی کبدی و نیاز به پیوند کبد است.
علائم هپاتیت C
بسیاری از افراد تا مدت طولانی پس از ابتلا به ویروس، هیچ علامتی از هپاتیت C را احساس نمیکنند. برخی افراد ممکن است علائم خفیف شبیه آنفلوآنزا را بین ۲ هفته تا ۶ ماه پس از اولین عفونت تجربه کنند. این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- خستگی خفیف
- درد و کوفتگی در مفاصل و عضلات
- حالت تهوع
- بیاشتهایی
- حساسیت در ناحیه کبد (قسمت بالایی و سمت راست شکم)
با پیشرفت بیماری، هپاتیت C میتواند باعث آسیب کبدی شود. در بسیاری از موارد، تا زمانی که مشکلات کبدی ایجاد نشود، علامتی بروز نمیکند.
اگر علائم مشکلات کبدی بروز کنند، ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خستگی
- تهوع
- استفراغ
- کاهش اشتها
- یرقان (Jaundice – زردی پوست و سفیدی چشمها)
- تب خفیف (تا ۱۰۲ درجه فارنهایت / حدود ۳۹ درجه سانتیگراد)
علت هپاتیت C چیست؟
هپاتیت C به دلیل عفونت با ویروس هپاتیت C ایجاد میشود. این ویروس از طریق تماس مستقیم با خون از فردی به فرد دیگر منتقل میشود.
افرادی که از مواد مخدر تزریقی (IV drugs) استفاده میکنند، ممکن است هنگام استفاده مشترک از سوزن با فرد مبتلا، هپاتیت C بگیرند.
پزشکان و کارکنان بهداشتی مانند پرستاران و تکنسینهای آزمایشگاه نیز ممکن است در معرض هپاتیت C قرار گیرند، اگر به طور تصادفی با سوزنی که برای یک بیمار مبتلا استفاده شده، دچار جراحت شوند.
اگر قبل از سال ۱۹۹۲ انتقال خون یا پیوند عضو انجام داده باشید، در معرض خطر بیشتری هستید. (زیرا فناوری غربالگری خون بعد از سال ۱۹۹۲ بهبود یافت.)
هپاتیت C تنها در صورت تماس مستقیم با خون آلوده منتقل میشود. بنابراین این بیماری از طریق تماسهای معمولی منتقل نمیشود، مانند:
- عطسه
- سرفه
- دست دادن
- در آغوش گرفتن
- بوسیدن
- استفاده مشترک از ظروف غذاخوری یا لیوان
- شنا در استخر
- استفاده از توالتهای عمومی
- لمس دستگیره در
اگر هرگز از سوزن تزریقی استفاده نکردهام یا دچار جراحت نشدهام، چگونه هپاتیت C گرفتهام؟
هپاتیت C معمولاً از طریق تماس مستقیم با خون فرد مبتلا منتقل میشود. همچنین میتواند از طریق سوزنهای مورد استفاده برای خالکوبی یا پیرسینگ منتقل شود.
در موارد نادر، این ویروس میتواند از مادر به جنین منتقل شود. همچنین ممکن است از طریق رابطه جنسی یا به اشتراک گذاشتن تیغ اصلاح یا مسواک انتقال یابد.
این موارد نادر هستند و در بسیاری از مواقع، علت دقیق ابتلا به هپاتیت C مشخص نمیشود.
تشخیص هپاتیت C
پزشک شما با انجام آزمایش خون مشخص میکند که آیا به هپاتیت C مبتلا هستید یا خیر. این آزمایش، Hepatitis C Antibody Test نام دارد.
این تست به دنبال پادتنهای ویروس هپاتیت C در خون شما میگردد.
- نتیجه مثبت به معنای این است که در گذشته در معرض ویروس بودهاید.
- اگر بار ویروسی (Viral load) شما مثبت باشد، به این معنی است که در حال حاضر به طور فعال مبتلا به هپاتیت C هستید.
- نتیجه منفی نشان میدهد که پادتن هپاتیت C در خون شما وجود ندارد و احتمالاً به هپاتیت C مبتلا نیستید.
پیشگیری یا اجتناب از هپاتیت C
تنها راه پیشگیری از هپاتیت C این است که از تماس با خون فرد آلوده جلوگیری کنید.
- همیشه رابطه جنسی ایمن داشته باشید (استفاده از کاندوم).
- از مصرف مواد مخدر تزریقی خودداری کنید.
- وسایل شخصی مانند تیغ اصلاح یا مسواک را با دیگران به اشتراک نگذارید.
- اگر در محیط بهداشتی کار میکنید، همیشه دستورالعملهای ایمنی محل کار را رعایت کنید.
آیا واکسنی برای هپاتیت C وجود دارد؟
خیر، هیچ واکسنی برای هپاتیت C وجود ندارد. (اما برای هپاتیت A و B واکسن وجود دارد.)
اگر به هپاتیت C مبتلا هستید، پزشک ممکن است توصیه کند واکسنهای هپاتیت A و B را دریافت کنید، زیرا ابتلا به این ویروسها میتواند باعث آسیب بیشتر به کبد شما شود.
آیا میتوانم هپاتیت C را به فرد دیگری منتقل کنم؟
بله، اگر به هپاتیت C مبتلا باشید، همیشه میتوانید آن را به فرد دیگری منتقل کنید.
- اهدای خون نکنید.
- از به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی مانند تیغ یا مسواک خودداری کنید.
- همیشه هنگام رابطه جنسی از کاندوم استفاده کنید.
اگر شریک جنسی دارید، او باید تست هپاتیت C انجام دهد تا مشخص شود مبتلا است یا خیر.
قبل از اقدام به بارداری با پزشک خود مشورت کنید.
ویروس به راحتی از مادر به جنین منتقل نمیشود، اما این احتمال وجود دارد.
اگر قصد بارداری دارید، در طول دوران قاعدگی رابطه جنسی نداشته باشید، زیرا ویروس هپاتیت C در خون قاعدگی راحتتر منتقل میشود.
درمان هپاتیت C
درمان هپاتیت C در سالهای اخیر پیشرفت زیادی کرده است. داروهای جدیدتر دورههای درمانی کوتاهتر و عوارض جانبی کمتری دارند. برخی از این داروها حتی میتوانند باعث بهبودی کامل بیماری شوند.
یکی از جدیدترین داروهای تأیید شده توسط سازمان غذا و دارو، قرصی است که ترکیبی از گلیکاپرویر (Glecaprevir) و پیبرنتاسویر (Pibrentasvir) با نام تجاری Mavyret میباشد.
این دارو کوتاهترین دوره درمانی (۸ هفته) را دارد و برای افرادی مناسب است که:
- به هپاتیت C مبتلا هستند،
- قبلاً درمان نشدهاند،
- و سیروز کبدی ندارند.
این دارو میتواند تمام انواع هپاتیت C را درمان کند.
داروهای دیگری نیز برای درمان هپاتیت C تأیید شدهاند. پزشک بر اساس شرایط شما بهترین دارو را انتخاب میکند.
برنامه درمانی شما به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- نوع هپاتیت
- وجود یا عدم وجود سیروز
- مرحله بیماری
مراقبت از خود در صورت ابتلا به هپاتیت C
داشتن عادات سالم برای افراد مبتلا به هپاتیت C بسیار مهم است.
- از الکل و داروهایی که به کبد فشار میآورند پرهیز کنید.
- رژیم غذایی سالم داشته باشید و به طور منظم ورزش کنید.
- با پزشک خود درباره تمام داروهای مصرفی، حتی داروهای بدون نسخه، مشورت کنید.
برخی داروها مانند استامینوفن (Tylenol) توسط کبد متابولیزه میشوند و ممکن است سرعت آسیب به کبد را افزایش دهند.
مصرف الکل باعث پیشرفت سریعتر بیماریهای کبدی مانند هپاتیت C میشود.
گاهی مصرف مقدار کم الکل ممکن است بیخطر باشد، اما حتماً قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض جانبی درمان دارویی
عوارض شایع برخی درمانهای هپاتیت C ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- حالت تهوع
- استفراغ
- تب
- خستگی
- افسردگی
این عوارض معمولاً در چند هفته اول درمان شدیدتر هستند و سپس به تدریج کاهش مییابند.
اگر در تحمل این عوارض مشکل داشتید، با پزشک خود صحبت کنید.
مثلاً اگر دارو باعث حالت تهوع میشود، ممکن است مصرف دارو قبل از خواب کمککننده باشد.
آیا لازم است حتماً درمان دارویی انجام دهم؟
انتخاب با شما و پزشکتان است.
تصمیمگیری برای درمان دارویی دشوار است، زیرا ممکن است عوارض جانبی قابلتوجهی داشته باشد.
پزشک شما به دقت علائم و بار ویروسی را بررسی میکند و وضعیت کلی سلامت شما، شامل نتایج آزمایش خون، را در نظر میگیرد. این عوامل به تصمیمگیری برای شروع درمان کمک میکنند.
چگونه بفهمم درمان مؤثر بوده است؟
هدف درمان، کاهش ویروس هپاتیت C در خون به سطحی غیرقابلتشخیص پس از ۲۴ هفته درمان است.
- اگر ویروس به قدری کم باشد که تست نتواند آن را شناسایی کند، به آن ویروس غیرقابلتشخیص (Undetectable) میگویند.
- اگر این وضعیت حداقل ۶ ماه پس از پایان درمان باقی بماند، به آن پاسخ ویروسی پایدار (Sustained Virologic Response – SVR) گفته میشود.
افرادی که به SVR میرسند، شانس بالایی برای جلوگیری از مشکلات جدی کبدی در آینده دارند.
اگر درمان مؤثر نباشد و بار ویروسی کاهش پیدا نکند، پزشک گزینههای درمانی دیگری مانند تکرار دوره درمان را پیشنهاد میدهد.
زندگی با هپاتیت C
کنار آمدن با هپاتیت C آسان نیست. ممکن است احساس غم، ترس یا عصبانیت داشته باشید یا حتی باور نکنید که مبتلا هستید. این احساسات طبیعی هستند، اما نباید مانع زندگی روزمره شما شوند.
اگر این احساسات شدید یا طولانیمدت باشند، ممکن است به افسردگی مبتلا باشید.
علائم افسردگی شامل موارد زیر هستند (تقریباً هر روز، تمام روز، به مدت ۲ هفته یا بیشتر):
- احساس غم و ناامیدی و گریههای مکرر
- از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که قبلاً لذتبخش بودند (شامل رابطه جنسی)
- احساس گناه، درماندگی یا بیارزشی
- فکر کردن به مرگ یا خودکشی
- خواب بیشازحد یا مشکلات خواب
- کاهش اشتها و کاهش یا افزایش وزن ناخواسته
- خستگی مداوم
- مشکل در تمرکز و تصمیمگیری
- دردهای جسمی که با درمان بهبود نمییابند
- احساس بیقراری و تحریکپذیری
با مشاهده این علائم حتماً به پزشک مراجعه کنید.
پزشک ممکن است گروههای حمایتی، مشاوره روانشناسی یا دارو تجویز کند.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- آیا نیاز به درمان دارم؟
- بهترین درمان برای من چیست؟
- چه داروهایی باید مصرف کنم؟
- از چه داروهایی باید پرهیز کنم؟
- چگونه میتوانم با عوارض درمان مقابله کنم؟
- آیا مشاوری برای صحبت وجود دارد؟
- درمان چه مدت طول میکشد؟
- آیا هپاتیت C قابل درمان است؟
- آیا انتقال خون و پیوند عضو ایمن هستند؟
- آیا باردار شدن برای من بیخطر است؟
منابع
- Centers for Disease Control and Prevention: Viral Hepatitis
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Hepatitis C
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
