فیلم آموزش همگانی
مونونوکلئوز (Mononucleosis) چیست؟
مونونوکلئوز (Mononucleosis) که اغلب به نام «مونو» شناخته میشود، یک بیماری مسری است. این بیماری معمولاً توسط ویروس اپشتین–بار (Epstein-Barr virus) ایجاد میشود، اما ممکن است توسط ویروسهای دیگر هم ایجاد شود.
این بیماری از طریق بزاق منتقل میشود. به همین دلیل گاهی به آن بیماری بوسه گفته میشود.
مونو در نوجوانان و جوانان شایعتر است، اما هر فردی در هر سنی میتواند به آن مبتلا شود.
علائم مونو
برخی از علائم مونو شبیه علائم سرماخوردگی یا آنفلوآنزا هستند. علائم معمولاً ۴ تا ۶ هفته بعد از قرار گرفتن در معرض ویروس ظاهر میشوند.
علائم مونو ممکن است همزمان بروز نکنند و بهتدریج ظاهر شوند. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- خستگی
- تب
- گلودرد
- ضعف
- تورم غدد لنفاوی در گردن و زیر بغل
- تورم طحال یا کبد
- کاهش اشتها
- راش پوستی
علائم در کودکان خردسال معمولاً خفیف است، در حالی که در نوجوانان و جوانان این علائم شدیدتر هستند.
علت مونو چیست؟
اکثر موارد مونو توسط ویروس اپشتین–بار ایجاد میشوند.
این ویروس در بزاق، مخاط و سایر مایعات بدن وجود دارد و میتواند از راههای مختلف منتقل شود:
- قرار گرفتن در معرض سرفه یا عطسه فرد مبتلا
- استفادهٔ مشترک از ظروف غذا مانند لیوان، قاشق و چنگال
- بوسیدن فرد مبتلا به این ویروس
تشخیص مونو
پزشک ابتدا از شما درباره علائمتان سؤال میپرسد و سپس یک معاینه فیزیکی انجام میدهد تا موارد زیر را بررسی کند:
- تورم غدد لنفاوی گردن
- تورم لوزهها
- تورم طحال یا کبد
برای تأیید تشخیص، پزشک معمولاً آزمایش خون درخواست میکند.
یکی از آزمایشهای رایج برای تشخیص مونو، آزمایش Monospot است.
گاهی اگر نتیجهٔ این آزمایش واضح نباشد، آزمایشهای خون دیگری نیز لازم است.
پیشگیری یا اجتناب از مونو
هیچ واکسنی برای پیشگیری از مونو وجود ندارد.
بهترین راه برای جلوگیری از ابتلا این است که از تماس نزدیک با فرد مبتلا اجتناب کنید.
موارد زیر را رعایت کنید:
- بوسیدن فرد بیمار یا دارای علائم را انجام ندهید.
- ظروف غذا یا وسایل شخصی خود را با دیگران به اشتراک نگذارید.
درمان مونو
هیچ درمان قطعی برای مونو وجود ندارد.
ویروس بهطور طبیعی از بدن دفع میشود.
علائم معمولاً حدود ۴ هفته باقی میمانند.
هدف اصلی درمان، کاهش علائم و کمک به بهبود حال عمومی بیمار است.
مراحل زیر میتواند به بهبود شما کمک کند:
- استراحت کافی: خواب به بدن کمک میکند تا با عفونت مقابله کند.
- نوشیدن مایعات زیاد: برای پیشگیری از کمآبی بدن.
- تسکین گلودرد: با غرغره آب نمک یا استفاده از قرصهای مکیدنی، آبنبات سفت یا دسرهای یخزده طعمدار مانند بستنی یخی.
- کاهش درد: با مصرف استامینوفن (Tylenol) یا ایبوپروفن (Advil, Motrin) برای کاهش درد و تب.
هشدار:
به کودکان آسپرین ندهید، زیرا مصرف آسپرین در کودکان با سندرم رای (Reye’s syndrome) مرتبط است.
این سندرم یک بیماری جدی است که میتواند منجر به مرگ شود.
آیا به آنتیبیوتیک نیاز دارم؟
خیر.
آنتیبیوتیکها برای درمان مونو مؤثر نیستند، زیرا مونو یک بیماری ویروسی است و آنتیبیوتیکها بر ویروسها تأثیری ندارند.
با این حال، اگر در کنار مونو، یک عفونت باکتریایی مانند گلودرد استرپتوکوکی (Strep throat) داشته باشید، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک مناسب تجویز کند.
مصرف آنتیبیوتیکها برای مونو به تنهایی ممکن است باعث راش پوستی خارشدار شود.
ورزش و فعالیت بدنی
تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از ورزش، فعالیتهای بدنی یا فعالیتهای فیزیکی سنگین خودداری کنید.
تحرک بیشازحد میتواند خطر پارگی طحال را افزایش دهد، بهویژه اگر طحال بزرگ شده باشد.
پارگی طحال هرچند نادر است، اما میتواند باعث خونریزی داخلی خطرناک و مرگ شود.
معمولاً لازم است ۳ تا ۴ هفته پس از ابتلا به مونو یا تا زمانی که پزشک اجازه دهد، از فعالیتهای فیزیکی و ورزشهای برخوردی اجتناب کنید.
زندگی با مونو
اکثر افراد در ۲ تا ۴ هفته بهبود مییابند، اما خستگی ممکن است برای چندین هفته دیگر باقی بماند.
در برخی موارد نادر، علائم میتوانند ۶ ماه یا بیشتر ادامه پیدا کنند.
مونو گاهی میتواند عوارضی داشته باشد.
مهمترین عارضه، بزرگ شدن طحال است.
طحال غدهای بزرگ است که در قسمت بالای شکم، سمت چپ قرار دارد و به تصفیه خون کمک میکند.
در موارد شدید مونو، طحال ممکن است پاره شود (پارگی طحال) که یک وضعیت اورژانسی است.
علائم هشداردهندهٔ پارگی طحال:
- درد تیز و شدید در قسمت بالای سمت چپ شکم (زیر قفسه سینه سمت چپ)
- احساس سبکی سر
- احساس گیجی یا سردرگمی
- تاری دید
- غش کردن
عوارض دیگر مونو
برخی عوارض نادر دیگر مونو عبارتاند از:
- کمخونی (Anemia)
- مشکلات سیستم عصبی
- هپاتیت (Hepatitis) همراه با یرقان (Jaundice)
این عوارض ممکن است علائم زیر را ایجاد کنند:
- مشکل در تنفس
- تب بالای مداوم (بیشتر از 101.5 درجه فارنهایت)
- سردرد شدید
- ضعف در دستها یا پاها
- زردی چشمها یا پوست (یرقان)
- مشکل در بلعیدن
در صورت مشاهده هر یک از علائم بالا، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- چگونه به مونو مبتلا شدم؟
- آیا شریک عاطفیام باید آزمایش بدهد؟
- بهترین درمان برای من چیست؟
- چه زمانی میتوانم دوباره بهطور ایمن ورزش کنم؟
- چگونه میتوانم از ابتلای اعضای خانوادهام به مونو جلوگیری کنم؟
- آیا دارویی وجود دارد که باعث بهبود حالم شود؟
- تا چه مدت مسری خواهم بود؟
- اگر در پهلویم درد احساس کنم، آیا باید فوراً به پزشک اطلاع دهم؟
- اگر یکبار مونو داشته باشم، آیا دوباره مبتلا میشوم؟
- چه مدت باید فرزندم را از مدرسه دور نگه دارم؟
Resources/منابع
- Centers for Disease Control and Prevention: About Epstein-Barr Virus
- Centers for Disease Control and Prevention: About Infectious Mononucleosis
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
