سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) چیست؟
سندرم تخمدان پلیکیستیک (Polycystic ovary syndrome – PCOS) شرایطی است که در آن کیستهایی روی تخمدانهای زنان ایجاد میشوند. این کیستها به دلیل عدم تعادل در سطح هورمونهای بدن زن به وجود میآیند. کیستها شبیه کیسههای کوچک پر از مایع هستند.
زنان میتوانند در دوران نوجوانی یا سالهای باروری خود به PCOS مبتلا شوند. این سندرم میتواند باعث تغییراتی در موارد زیر شود:
- چرخههای قاعدگی
- باروری
- سطح هورمونها
- قلب و رگهای خونی
- ظاهر بدن
علائم
معمولاً زنانی که به PCOS مبتلا هستند پریودهای نامنظم، کمتعداد یا عدم پریود شدن را تجربه میکنند. همچنین ممکن است در بارداری دچار مشکل شوند. برخی زنان مبتلا به PCOS هیچ علائمی را تجربه نمیکنند.
سایر علائم و نشانههای PCOS میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آکنه (جوشهای پوستی)
- اضافهوزن و چاقی
- رشد بیشازحد مو روی صورت، اطراف نوک سینه، سینه، پایین شکم و رانها
- نازک شدن موها یا ایجاد نقاط طاسی
- لکههای تیره روی پوست
- اضطراب یا افسردگی
- درد لگن
زنانی که به PCOS مبتلا هستند، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، کلسترول بالا و سطوح بالای تریگلیسیرید قرار دارند. وقتی این شرایط همراه با چاقی باشند، به آن سندرم متابولیک (Metabolic syndrome) گفته میشود.
علت بروز سندرم تخمدان پلیکیستیک
پزشکان هنوز به طور دقیق علت PCOS را نمیدانند. اگر به PCOS مبتلا باشید، به این معناست که دچار عدم تعادل هورمونی هستید. تخمدانهای شما بیش از حد یک نوع هورمون به نام آندروژن (Androgen) تولید میکنند. ممکن است انسولین شما نیز زیاد باشد؛ هورمونی که سطح قند خون را تنظیم میکند. همچنین ممکن است به مقاومت به انسولین دچار باشید. این مشکلات هورمونی باعث بروز علائم PCOS میشوند.
به نظر میرسد PCOS ارثی باشد، به این معنی که در خانوادهها شایع است. اگر مادر یا خواهر شما به PCOS مبتلا باشد، احتمال ابتلای شما بیشتر است.
تشخیص سندرم تخمدان پلیکیستیک
پزشک درباره علائم شما سوال خواهد کرد و به دنبال نشانههای PCOS خواهد بود. او یک معاینهٔ کامل فیزیکی انجام میدهد که معمولاً شامل معاینه لگنی است.
آزمایشهای خون میتوانند سطح هورمونهای شما را اندازهگیری کنند.
سونوگرافی میتواند نشان دهد که آیا کیستهایی روی تخمدانهایتان وجود دارد یا خیر.
درمان سندرم تخمدان پلیکیستیک
درمان PCOS بر مدیریت علائم تمرکز دارد. ممکن است نیاز داشته باشید وزن کم کنید. تغذیه سالم و ورزش منظم میتواند به کنترل PCOS کمک کند.
داروها میتوانند به تنظیم چرخه قاعدگی، کاهش رشد غیرطبیعی مو و بهبود آکنه کمک کنند.
قرصهای ضدبارداری (برای زنانی که قصد بارداری ندارند) و متفورمین (Metformin) دو داروی پرکاربرد در این زمینه هستند.
اگر به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستید، لازم است آنها نیز درمان شوند.
اگر قصد بارداری دارید، داروهایی برای کمک به تخمکگذاری و باردار شدن وجود دارند.
پیشگیری یا جلوگیری از سندرم تخمدان پلیکیستیک
هیچ راهی برای پیشگیری از PCOS وجود ندارد و درمان قطعی هم ندارد.
با این حال، میتوان علائم آن را از طریق تغییر سبک زندگی و مصرف دارو مدیریت کرد.
با پزشک خود مشورت کنید تا بهترین روش برای مدیریت علائم شما تعیین شود.
زندگی با سندرم تخمدان پلیکیستیک
اگر به PCOS مبتلا هستید، احتمال بیشتری دارد که دچار فشار خون بالا، کلسترول بالا یا دیابت نوع ۲ شوید.
این به معنای افزایش خطر سکته مغزی و حمله قلبی است.
مهم است که با پزشک خود همکاری کنید تا یک برنامه مراقبتی برای کاهش این خطرها داشته باشید.
مشکلات مربوط به پریودها ممکن است باعث ناباروری (ناتوانی در باردار شدن) شوند.
PCOS همچنین باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان رحم یا سرطان پستان میشود.
بنابراین باید به طور منظم برای غربالگریهای پزشکی به پزشک مراجعه کنید.
زنان مبتلا به PCOS بیشتر در معرض اضطراب یا افسردگی قرار دارند.
اگر احساس اضطراب یا افسردگی دارید، با پزشک خود صحبت کنید. درمانهای مؤثر در دسترس هستند.
سوالاتی که باید از پزشک خود بپرسید
- علت احتمالی PCOS من چیست؟
- آیا در معرض خطر ابتلا به مشکلات سلامتی دیگر هستم؟
- اگر بخواهم باردار شوم، PCOS چه تاثیری بر شانس من دارد؟
- چه تغییرات سبک زندگی در خانه میتوانم انجام دهم تا علائمم کاهش یابد؟
- چه نوع رژیمی به من کمک میکند تا سطح قند خونم را تنظیم کنم؟
- گزینههای درمانی من چیست؟ شما چه درمانی را برای من توصیه میکنید؟
Resources/منابع
Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development: About Polycystic Ovary Syndrome (PCOS)
National Institutes of Health, MedlinePlus: Polycystic Ovary Syndrome
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
