سَندرُم متابوليك

سندرم متابولیک (Metabolic syndrome) چیست؟

سندرم متابولیک (Metabolic syndrome) اصطلاحی است که برای توصیف مجموعه‌ای از عوامل خطر ابتلا به بیماری قلبی به کار می‌رود. این عوامل شامل فشار خون بالا، کلسترول بالا، و دیابت یا قند خون بالا هستند.

مقاومت به انسولین (Insulin resistance) چیست؟

بدن شما بیشتر غذایی را که می‌خورید به گلوکز (Glucose) که نوعی قند است، تبدیل می‌کند. انسولین (Insulin) هورمونی است که توسط لوزالمعده (Pancreas) تولید می‌شود. انسولین به گلوکز اجازه می‌دهد وارد تمام سلول‌های بدن شما شود و به‌عنوان انرژی استفاده گردد.

در برخی افراد، به مرور زمان بافت‌های بدن دیگر به انسولین پاسخ نمی‌دهند. پزشکان به این وضعیت مقاومت به انسولین (Insulin resistance) می‌گویند. اگر شما مقاومت به انسولین داشته باشید، بدن‌تان انسولین بیشتری تولید می‌کند. اما از آنجا که بافت‌های بدن به انسولین پاسخ نمی‌دهند، بدن نمی‌تواند به‌طور صحیح از گلوکز استفاده کند.

ارتباط این موضوع با سندرم متابولیک چیست؟

مقاومت به انسولین اغلب با سایر مشکلات سلامتی همراه است. این مشکلات شامل چاقی، دیابت، کلسترول بالا و فشار خون بالا هستند. این مشکلات همگی عوامل خطر برای بیماری قلبی محسوب می‌شوند.
زمانی که یک فرد هم‌زمان چندین مورد از این مشکلات را داشته باشد، پزشکان معمولاً به آن سندرم متابولیک می‌گویند. گاهی به آن سندرم مقاومت به انسولین یا سندرم متابولیک X نیز گفته می‌شود. بسیاری از افرادی که دیابت نوع ۲ دارند، دچار سندرم متابولیک هم هستند.

علائم سندرم متابولیک

در بیشتر موارد، سندرم متابولیک علائم مشخص و واضحی ندارد. اما اضافه وزن در ناحیه شکم می‌تواند یکی از نشانه‌های سندرم متابولیک باشد.

برخی از بیماری‌های مرتبط با سندرم متابولیک ممکن است علائم خاص خود را داشته باشند. برای مثال، در صورت ابتلا به دیابت ممکن است ادرار مکرر و تشنگی غیرمعمول را تجربه کنید.

علت ایجاد سندرم متابولیک

چندین عامل می‌توانند با هم باعث ایجاد سندرم متابولیک شوند.
افرادی که کالری و چربی اشباع زیادی مصرف می‌کنند و فعالیت بدنی کافی ندارند، ممکن است به سندرم متابولیک مبتلا شوند. سایر عوامل شامل مقاومت به انسولین و سابقه خانوادگی عوامل خطر سندرم متابولیک است.

تشخیص سندرم متابولیک

پزشک شما یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و آزمایش خون درخواست می‌کند.
اگر حداقل ۳ مورد از موارد زیر وجود داشته باشد، پزشک می‌تواند تشخیص سندرم متابولیک را مطرح کند:

• اضافه وزن یا چاقی به‌ویژه در ناحیه شکم.
  • در مردان: اندازه دور کمر بیش از ۴۰ اینچ (حدود ۱۰۲ سانتی‌متر)
  • در زنان: اندازه دور کمر بیش از ۳۵ اینچ (حدود ۸۸ سانتی‌متر)
• فشار خون بالا: ۱۳۰/۸۵ میلی‌متر جیوه یا بیشتر
• قند خون ناشتا بالا: ۱۰۰ mg/dL یا بیشتر
• تری‌گلیسیرید بالا: ۱۵۰ mg/dL یا بیشتر
• کلسترول HDL پایین (کلسترول خوب):
  • در مردان: کمتر از ۴۰ mg/dL
  • در زنان: کمتر از ۳۰ mg/dL

هرچه تعداد این عوامل خطر بیشتر باشد، ریسک ابتلا به بیماری قلبی نیز بالاتر است.

پیشگیری یا اجتناب از سندرم متابولیک

یک سبک زندگی سالم می‌تواند به پیشگیری از سندرم متابولیک کمک کند. این موارد شامل:

• کاهش وزن در صورت اضافه وزن
• افزایش فعالیت بدنی
• داشتن یک رژیم غذایی سالم
• ترک سیگار در صورت مصرف

درمان سندرم متابولیک

اگر هم‌اکنون به سندرم متابولیک مبتلا هستید، انجام این تغییرات سالم در سبک زندگی می‌تواند خطر ابتلا به بیماری قلبی و سایر مشکلات را کاهش دهد.
در صورتی که تغییرات سبک زندگی به تنهایی کافی نباشند, پزشک ممکن است داروهایی برای کنترل فشار خون، قند خون و سایر عوامل خطر تجویز کند.

۱. حفظ وزن سالم

پزشک شما می‌تواند شاخص توده بدنی (BMI) را اندازه‌گیری کند تا وزن مناسب را برای قد شما تعیین کند.
او به شما کمک می‌کند برنامه‌ای برای کاهش وزن در صورت اضافه وزن طراحی کنید و پس از آن، با رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم وزن خود را حفظ کنید.

چربی اضافه در ناحیه شکم به‌ویژه خطرناک است. کاهش این چربی یا جایگزین کردن آن با توده عضلانی می‌تواند سلامت شما را بهبود بخشد.

۲. افزایش فعالیت بدنی

کم‌تحرکی یکی از بزرگ‌ترین عوامل خطر بیماری قلبی است. بنابراین، فعالیت بدنی منظم اهمیت زیادی دارد.
قبل از شروع، با پزشک خانوادگی خود صحبت کنید، به‌ویژه اگر مدتی فعالیت نداشته‌اید.

• ابتدا با تمرینات سبک مانند پیاده‌روی شروع کنید.
• به مرور زمان شدت و مدت تمرینات را افزایش دهید.
• هدف خوب برای بسیاری از افراد این است که ۴ تا ۶ بار در هفته و هر بار ۳۰ تا ۶۰ دقیقه ورزش کنند.
• حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته برای سلامت عمومی توصیه می‌شود.
• همچنین ۲ روز در هفته تمرینات مقاومتی یا قدرتی توصیه می‌شود.

پزشک می‌تواند به شما کمک کند هدف ورزشی مناسب را مشخص کنید.

۳. داشتن رژیم غذایی سالم

ترکیب ورزش با رژیم غذایی سالم می‌تواند به کاهش وزن، کاهش سطح کلسترول و بهبود عملکرد بدن کمک کند.

• مصرف فیبر غذایی بالا را به بخشی منظم از رژیم خود تبدیل کنید.
• هر روز چندین وعده میوه، سبزیجات و نان سبوس‌دار مصرف کنید.
• مصرف چربی‌های اشباع، چربی‌های ترانس، سدیم (نمک) و قند اضافه شده را محدود کنید.

زندگی با سندرم متابولیک

بهبود سبک زندگی از طریق رژیم غذایی سالم و ورزش منظم معمولاً برای پیشگیری و کنترل سندرم متابولیک کافی است.
با این حال، ممکن است نیاز باشد داروهایی برای دیابت، کلسترول بالا یا فشار خون بالا مصرف کنید.
اقدام پیشگیرانه و فعالانه در مراقبت از سلامت‌تان، خطر ابتلا به بیماری قلبی را کاهش می‌دهد.

سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید

• من دیابت نوع ۲ یا پره‌دیابت (Prediabetes) دارم. آیا ممکن است سندرم متابولیک داشته باشم؟
• اگر سندرم متابولیک دارم، آیا باید برای دیابت غربالگری شوم؟
• آیا لازم است با یک متخصص تغذیه (Dietitian) درباره تغییر رژیم غذایی مشورت کنم؟
• چه نوع ورزشی برای من مناسب است؟
• آیا دارویی برای درمان سندرم متابولیک وجود دارد که باید مصرف کنم؟
• اگر مادرم دیابت دارد، آیا من در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سندرم متابولیک هستم؟

منابع

• National Institutes of Health: What Is Metabolic Syndrome?
• National Institutes of Health, MedlinePlus: Metabolic Syndrome

این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیک‌پژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وب‌سایت بیمارستان تهیه شده است.

لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیه‌های سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.

سلب مسئولیت: مطالب ارائه‌شده صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه‌ها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.

تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.