فیلم آموزش همگانی
محدودیت رشد جنین (Fetal Growth Restriction – FGR) چیست؟
محدودیت رشد جنین (FGR) که قبلاً محدودیت رشد داخل رحمی نامیده میشد، اصطلاحی است که برای توصیف نوزادی بهکار میرود که درون رحم با سرعت طبیعی رشد نمیکند. این نوزادان معمولاً هنگام تولد وزن پایینی دارند.
علائم FGR
برخی از نوزادان کوچکتر از حد طبیعی به دنیا میآیند. با این حال، تنها حدود یکسوم از این نوزادان در دوران بارداری دچار محدودیت رشد شدهاند.
کوچک بودن نوزاد ممکن است در خانوادهها رایج باشد. پدر، مادر یا سایر کودکان خانواده نیز ممکن است هنگام تولد جثهٔ کوچکی داشتهاند.
نوزادانی که دچار FGR هستند، بیشتر در معرض ابتلا به برخی مشکلات سلامتی (هم در دوران بارداری و هم پس از تولد) قرار دارند، از جمله:
- دشواری در تحمل استرس زایمان طبیعی
- افزایش خطر مردهزایی
- پایین بودن سطح قند خون هنگام تولد
- مقاومت کمتر در برابر عفونت
- مشکل در حفظ دمای بدن
- بالا بودن غیرطبیعی تعداد گلبولهای قرمز خون
چه چیزی باعث FGR میشود؟
شایعترین علت FGR وجود مشکلی در جفت (Placenta) است؛ جفت بافتی است که اکسیژن، مواد غذایی و خون را به جنین منتقل میکند.
نقایص مادرزادی و اختلالات ژنتیکی نیز میتوانند باعث FGR شوند.
همچنین، احتمال ابتلای جنین به FGR بیشتر است اگر مادر:
- دچار عفونت باشد
- فشار خون بالا داشته باشد
- بیماری کلیوی داشته باشد
- بیماری قلبی داشته باشد
- کمخونی داسیشکل (Sickle cell anemia) داشته باشد
- دیابت پیش از بارداری داشته باشد
- سیگار بکشد
- الکل مصرف کند
- مواد مخدر مصرف کند
گاهی یک داروی تجویزی که مادر مصرف میکند میتواند باعث FGR شود.
نوزادان مبتلا به بیماریهای ژنتیکی مانند سندرم داون (Down syndrome) نیز بیشتر در معرض ابتلا به FGR هستند.
چگونه FGR تشخیص داده میشود؟
در طول بارداری، پزشک آزمایشهایی انجام میدهد تا مشخص شود که آیا نوزاد شما بهطور طبیعی رشد میکند یا خیر.
سونوگرافی
مهمترین آزمایش برای بررسی رشد جنین در رحم، سونوگرافی است.
در این روش، پزشک با دستگاهی که روی شکم شما حرکت داده میشود، میتواند جنین را درون رحم مشاهده کند.
حین سونوگرافی، پزشک اندازهٔ سر، شکم و پاهای جنین را اندازهگیری میکند.
این اندازهگیریها به پزشک نشان میدهد که آیا رشد جنین طبیعی است یا نه.
همچنین، پزشک میتواند میزان مایع آمنیوتیک موجود در رحم را مشاهده کند.
در برخی نوزادان مبتلا به FGR، میزان این مایع کم است.
اگر جنین شما کوچک باشد، ممکن است نیاز باشد که سونوگرافیهای بیشتری انجام دهید تا سلامت جنین بهطور مداوم بررسی شود.
مانیتورینگ جنین
آزمایش دیگری که برای بررسی وضعیت جنین انجام میشود، پایش قلب جنین (Fetal monitoring) است.
در این روش، دستگاههایی روی شکم شما بسته میشوند و شما به مدت حدود ۳۰ دقیقه دراز میکشید.
این دستگاهها ضربان قلب جنین را ثبت میکنند و پزشک میتواند با بررسی نتایج، از طبیعی بودن ضربان قلب جنین مطمئن شود.
آمنیوسنتز
پزشک ممکن است آمنیوسنتز را نیز تجویز کند.
در این آزمایش، یک سوزن از روی پوست وارد رحم میشود و چند قاشقچایخوری مایع آمنیوتیک خارج میشود.
این مایع برای بررسی علت FGR آزمایش میشود.
آمنیوسنتز میتواند وجود عفونت یا برخی اختلالات کروموزومی را که باعث مشکلات ژنتیکی میشوند، شناسایی کند.
آیا میتوان از FGR پیشگیری کرد یا از آن اجتناب نمود؟
اگر سیگار میکشید، الکل مینوشید یا مواد مخدر مصرف میکنید، همین حالا این عادات را کنار بگذارید.
این موارد میتوانند باعث FGR شوند.
داشتن یک بارداری با FGR به این معنا نیست که بارداری بعدی نیز دچار این مشکل خواهد شد.
اگر دوباره در بارداری بعدی این مشکل تکرار شد، ممکن است به دلیل بیماریهایی مانند فشار خون بالا باشد.
کنترل مناسب بیماریها پیش و در طول بارداری میتواند خطر FGR را کاهش دهد.
درمان FGR
بهترین راه برای کمک به جنین این است که تمام ویزیتهای دوران بارداری را بهموقع انجام دهید.
همچنین باید حرکات و لگد زدنهای جنین را بهدقت زیر نظر داشته باشید.
یک جنین که بهطور مرتب حرکت میکند معمولاً سالم است.
اگر حرکتهای جنین کم شد یا متوقف گردید، ممکن است جنین دچار مشکل شده باشد. در این صورت فوراً با پزشک تماس بگیرید.
روشهای دیگر برای کمک به رشد جنین عبارتاند از:
- مراقبت از بدن با تغذیهٔ سالم
- مصرف میزان مناسب کالری روزانهٔ توصیهشده برای زنان باردار
- خواب شبانهٔ ۸ ساعت یا بیشتر
- استراحت یک تا دو ساعته در بعدازظهر
استراحت علاوه بر کمک به بهبود حال شما، ممکن است به رشد بهتر جنین نیز کمک کند.
زندگی با FGR
اگر جنین شما مبتلا به FGR باشد، ممکن است زایمان زودرس لازم شود.
زمان زایمان بستگی به وضعیت سلامت جنین دارد.
گاهی اوقات، نوزادان مبتلا به FGR کوچک اما سالم به نظر میرسند.
اگر آزمایشها نشان دهند که بارداری بهطور طبیعی پیش نمیرود، پزشک ممکن است تصمیم به زایمان زودتر بگیرد.
در این شرایط، القای زایمان (Induction of labor) ممکن است انجام شود.
در این مدت، ضربان قلب و حرکات جنین بهدقت تحت نظر خواهند بود.
اگر در طول زایمان مشکلی مشاهده نشود، زایمان طبیعی امکانپذیر است.
اما اگر جنین حین زایمان دچار مشکل شود، سزارین (C-section) روش ایمنتری خواهد بود.
نوزاد مبتلا به FGR معمولاً باید مدت بیشتری در بیمارستان بماند، بهویژه اگر زودتر از موعد به دنیا آمده باشد.
این نوزادان باید بتوانند بهطور طبیعی تنفس و تغذیه کنند تا بتوانند به خانه بروند.
بسیاری از نوزادان مبتلا به FGR تا ۲ سالگی از نظر قد و وزن به حالت طبیعی میرسند.
در این مدت باید تغذیهٔ آنها عادی باشد و تلاش برای رشد سریعتر از حد طبیعی نباید انجام شود.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- آیا نوزاد من دچار محدودیت رشد جنین (FGR) است؟
- علت احتمالی FGR چیست؟
- هر چند وقت یکبار نیاز به سونوگرافی دارم؟
- آیا کاری میتوانم انجام دهم که خطر ابتلای جنین به FGR کاهش یابد؟
- چه تغییرات سبک زندگی باید در خانه انجام دهم تا مطمئن شوم نوزادم سالم است؟
- پس از تولد، نوزادم در معرض چه مشکلاتی خواهد بود؟
- نوزادم پس از تولد چه مدت ممکن است در بیمارستان بستری بماند؟
منابع
National Institutes of Health, MedlinePlus: Intrauterine Growth Restriction
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
