سرطان گردن یا دهانه رحم (سرویکس) Cervical Cancer
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه، کتابچه بالا را ورق بزنید، از بزرگنمایی و حالت تمام صفحه استفاده کنید و …
همچنین میتوانید با کلیک علامت … کتابچه را دانلود کنید و در صورت نیاز پرینت کنید یا مستقیم به صفحه مورد نظر بروید.
پادکست
برای گوش کردن به پادکست از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
برای شنیدن صدای کتابچه، دکمه Play را کلیک کنید.
فیلم آموزش همگانی
سرطان دهانهٔ رحم (Cervical cancer) چیست؟
سرطان دهانهٔ رحم (Cervical cancer) رشد غیرطبیعی سلولها در دهانهٔ رحم زنان است. دهانهٔ رحم بخش پایینی رحم (رحم – womb) است. این قسمت رحم را به واژن متصل میکند. سرطان دهانهٔ رحم تقریباً همیشه توسط ویروس پاپیلومای انسانی (Human papillomavirus – HPV) ایجاد میشود.
علائم سرطان دهانهٔ رحم
در مراحل اولیه، سرطان دهانهٔ رحم ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. این موضوع در مورد بسیاری از سرطانها صدق میکند. در مراحل پیشرفتهتر، علائم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خونریزی غیرمعمول واژینال (خارج از دورهٔ قاعدگی)
- ترشحات غیرطبیعی واژن
- درد لگن
- درد هنگام رابطهٔ جنسی
این علائم میتوانند نشانهٔ مشکلات دیگری بهجز سرطان دهانهٔ رحم هم باشند. اگر این علائم را دارید، به پزشک خانوادهٔ خود مراجعه کنید.
علت سرطان دهانهٔ رحم چیست؟
تقریباً همهٔ موارد سرطان دهانهٔ رحم ناشی از HPV هستند. این ویروس شایع، از راه تماس جنسی منتقل میشود و میتواند باعث عفونت شود. بیش از ۱۰۰ نوع HPV وجود دارد. برخی از انواع آن بدون علامت هستند. برخی دیگر باعث زگیل پوستی یا زگیل تناسلی میشوند. انواع تهاجمیتر میتوانند در زنان و مردان باعث سرطان شوند. سرطان دهانهٔ رحم شایعترین نوع سرطانی است که بهوسیلهٔ HPV ایجاد میشود.
سرطان دهانهٔ رحم چگونه تشخیص داده میشود؟
نتایج غیرطبیعی یک تست روتین پاپ (Pap test یا Pap smear) میتواند به تشخیص سرطان دهانهٔ رحم منجر شود. در تست پاپ، پزشک نمونهای از سلولهای دهانهٔ رحم برمیدارد. این نمونه به آزمایشگاه فرستاده میشود و زیر میکروسکوپ بررسی میگردد.
نتایج غیرطبیعی تست پاپ میتواند نشاندهندهٔ تغییراتی در سلولهای دهانهٔ رحم باشد، از جمله:
- التهاب (Irritation): ناشی از عفونت دهانهٔ رحم مانند عفونت قارچی، HPV، ویروس هرپس یا بسیاری دیگر از عفونتها.
- سلولهای غیرطبیعی: این تغییرات به نام دیسپلازی دهانهٔ رحم (Cervical dysplasia) شناخته میشوند. این سلولها سرطانی نیستند، اما ممکن است پیشسرطانی باشند؛ یعنی در نهایت میتوانند به سرطان تبدیل شوند.
- علائم جدیتر سرطان: این تغییرات لایههای سطحی دهانهٔ رحم را درگیر میکنند، اما فراتر از آن نمیروند.
- سرطان پیشرفتهتر: این تغییرات سلولی به بافتهای فراتر از دهانهٔ رحم گسترش یافتهاند.
اگر نتایج تست پاپ غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است تست را تکرار کند. همچنین ممکن است تست HPV دهانهٔ رحم انجام دهد. این تست نشان میدهد که آیا شما یکی از انواع HPV ایجادکنندهٔ سرطان را دارید یا خیر. پزشک ممکن است انجام کولپوسکوپی (Colposcopy) را پیشنهاد دهد. در این روش، با استفاده از یک لنز بزرگکننده، دهانهٔ رحم با دقت بیشتری بررسی میشود. همچنین میتوان نمونهٔ بافتی (بیوپسی) برداشت و برای بررسی سرطان آزمایش کرد.
سلولهای دهانهٔ رحم پیش از سرطانیشدن تغییرات زیادی را پشت سر میگذارند. تست پاپ میتواند این تغییرات را نشان دهد. اگر زود تشخیص داده و درمان شود، سرطان دهانهٔ رحم تهدیدکنندهٔ زندگی نخواهد بود. به همین دلیل انجام منظم تست پاپ بسیار اهمیت دارد.
آیا سرطان دهانهٔ رحم قابل پیشگیری یا اجتناب است؟
در بسیاری از موارد، سرطان دهانهٔ رحم قابل پیشگیری است. بهترین راهها شامل اجتناب از ابتلا به HPV و انجام منظم تست پاپ هستند.
پیشگیری از HPV
واکسن HPV میتواند جوانان را در برابر این ویروس محافظت کند. این واکسن توسط FDA برای همهٔ پسران و دختران ۹ تا ۲۶ ساله تأیید شده است. بیشترین اثربخشی واکسن زمانی است که پیش از مواجهه با HPV دریافت شود. مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC) توصیه میکند دختران و پسران در سن ۱۱ یا ۱۲ سالگی واکسن را دریافت کنند. اما هر فرد تا سن ۲۶ سالگی، حتی اگر قبلاً HPV گرفته باشد، باید واکسینه شود.
راههای دیگر برای کاهش خطر ابتلا به HPV:
- محدود کردن تعداد شرکای جنسی
- پرهیز از رابطه با افرادی که شرکای جنسی متعدد داشتهاند
- استفاده از کاندوم در هر رابطهٔ جنسی (با این حال، کاندوم ۱۰۰٪ مؤثر نیست؛ چون HPV از طریق تماس پوستبهپوست منتقل میشود و در پیشگیری کاملاً قابلاعتماد نیست)
انجام منظم تست پاپ
تمام زنان باید تست پاپ را بهطور منظم انجام دهند. این تستها میتوانند سلولهای غیرطبیعی را پیش از سرطانیشدن شناسایی کنند.
عوامل متعددی میتوانند خطر ابتلا به سرطان دهانهٔ رحم را افزایش یا کاهش دهند. پزشک هنگام توصیهٔ فاصلهٔ زمانی تست پاپ این موارد را در نظر میگیرد. دستورالعملهای عمومی به این صورت است:
- هر ۳ سال یکبار، از ۲۱ سالگی تا ۶۵ سالگی
- اگر بین ۳۰ تا ۶۵ سال هستید، میتوانید تست پاپ را همراه با تست HPV هر ۵ سال انجام دهید
- اگر بالای ۶۵ سال هستید، از پزشک بپرسید آیا همچنان به تست پاپ نیاز دارید یا خیر
درمان سرطان دهانهٔ رحم
در بسیاری از موارد، سلولهای پیشسرطانی پیش از سرطانیشدن شناسایی میشوند. درمان آنها با درمان سلولهای سرطانی تهاجمی متفاوت است.
ضایعات پیشسرطانی
درمان به چند عامل بستگی دارد: شدت، سن، وضعیت سلامت عمومی، تمایل به بارداری در آینده و ترجیح بیمار. گزینههای درمانی شامل کرایوسرجری (Cryosurgery – انجماد)، کوتر یا سوزاندن (Cauterization) یا جراحی لیزری (Laser surgery) است. این روشها سلولهای غیرطبیعی را از بین میبرند بدون آنکه به بافت سالم اطراف آسیب جدی وارد کنند.
سرطان تهاجمی دهانهٔ رحم
در این حالت سرطان از سطح دهانهٔ رحم فراتر رفته و به بافتهای عمقی یا سایر بخشهای بدن گسترش یافته است. درمان بستگی به اندازهٔ تومور، میزان انتشار سرطان و همچنین برنامهٔ فرد برای بارداری دارد. شایعترین درمانها شامل:
- جراحی: برداشت بافت سرطانی با عمل جراحی
- رادیوتراپی (Radiation): پرتوهای پرانرژی مانند اشعهٔ ایکس سلولهای سرطانی را کوچک یا نابود میکنند
- شیمیدرمانی (Chemotherapy): داروهای قوی بهصورت خوراکی یا تزریق وریدی سلولهای سرطانی را کوچک یا نابود میکنند
درمان سرطان تهاجمی اغلب با همکاری تیمی از متخصصان انجام میشود؛ شامل پزشک خانواده، متخصص زنان و متخصص سرطان (انکولوژیست). این تیم بهترین برنامهٔ درمانی را برای شما طراحی خواهد کرد.
زندگی با سرطان دهانهٔ رحم
سرطان دهانهٔ رحم قابل درمان است، بهویژه اگر زود تشخیص داده شود. سلولهای پیشسرطانی را میتوان پیش از سرطانیشدن برداشت. درمان زودهنگام معمولاً توانایی باروری زنان را تحتتأثیر قرار نمیدهد. درمان سرطانهای پیشرفتهتر ممکن است نیازمند برداشت رحم یا سایر اندامهای تولیدمثلی باشد. برخی زنان پیش از این نوع جراحی، تخمکهای خود را برای استفادهٔ آینده فریز میکنند.
درمانهای سرطان میتواند استرسزا باشد و عوارض جانبی متفاوتی بر بدن داشته باشد. مراقبت از خود اهمیت دارد: رژیم غذایی سالم داشته باشید، بهقدر کافی بخوابید و با فعالیت بدنی ملایم انرژی خود را حفظ کنید.
حتی پس از بهبودی سرطان، خطر بازگشت آن وجود دارد. به همین دلیل باید سالها پس از درمان، مراقبت و پیگیری منظم داشته باشید.
پرسشهایی که باید از پزشک خود بپرسید
اگر از نظر جنسی فعال هستید:
- هر چند وقت یکبار باید تست پاپ انجام دهم؟
- آیا باید برای عفونتهای مقاربتی آزمایش بدهم؟ هر چند وقت؟
اگر نتیجهٔ آخرین تست پاپ طبیعی بوده است:
- چه زمانی باید تست پاپ بعدی را انجام دهم؟
اگر نتیجهٔ آخرین تست پاپ غیرطبیعی بوده است:
- این نتایج چه معنایی دارد؟
- آیا نیاز به تست پاپ مجدد یا تست HPV دارم؟
- آیا باید کولپوسکوپی یا بیوپسی انجام دهم؟
- آیا نیاز به درمان دارم؟
- آیا من در معرض خطر سرطان دهانهٔ رحم هستم؟
- آیا داشتن رابطهٔ جنسی برایم بیخطر است؟
اگر سرطان دهانهٔ رحم تشخیص داده شده است:
- مرحلهٔ سرطان من چیست؟
- چه گزینههای درمانی در دسترس هستند؟
- خطرات و عوارض احتمالی هر درمان چیست؟
- آیا درمان بر فعالیتهای روزانهام، از جمله رابطهٔ جنسی، تأثیر میگذارد؟
- آیا بعد از درمان میتوانم باردار شوم و بچهدار گردم؟
- چشمانداز من برای بهبودی چگونه است؟
منابع
- Centers for Disease Control and Prevention: Basic information about Cervical Cancer
- National Cancer Institute: Cervical Cancer
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Cervical Cancer
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
