پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر (Coronary artery bypass grafting, CABG) که با نامِ «جراحیِ بایپسِ قلب» نیز شناخته میشود، روشی برای بازگرداندنِ جریانِ خون به نواحیِ قلبِ شماست. انسدادِ سرخرگها میتواند جریانِ خون را قطع کند و باعثِ بروزِ سکتهٔ قلبی یا علائمِ مشابهِ سکتهٔ قلبی شود. پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر با استفاده از رگهای خونی از بخشهای دیگرِ بدنِ شما، مسیرِ انحرافیای پیرامونِ انسدادها ایجاد میکند تا جریانِ خون بازگردد.
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر چیست؟
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر یک جراحیِ قلبِ باز برای بازگرداندنِ جریانِ خون به نواحیِ قلبِ شماست. زمانی به این روش نیاز دارید که قلبتان نتواند از سرخرگهایی که پیرامونِ آن قرار دارند، خونِ کافی دریافت کند. هنگامی که بهدلیلِ انسدادِ سرخرگها، خونرسانی کم باشد، سلولهای عضلهٔ قلب شروع به مرگ میکنند.
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر مسیری میانبُر ایجاد میکند تا خون به نواحیِ قلبِ شما که به خونِ بیشتری نیاز دارند برسد. «میانبُر» مانند یک مسیرِ انحرافی است تا خون از مانع عبور نکند. جرّاحان یک رگِ خونی از ساق، بازو یا قفسهٔ سینهٔ شما برمیدارند و از آن برای ساختنِ مسیرِ انحرافی پیرامونِ انسداد استفاده میکنند.
اگر بیش از یک سرخرگِ شما مسدود باشد، ممکن است به چند میانبُر نیاز داشته باشید. اینها عبارتاند از بایپسِ دوتایی (۲)، سهتایی (۳) و چهارتایی (۴).
جراحیِ بایپس میتواند کارکردِ قلب و احساسِ شما را بهبود دهد. این روش برای افرادِ مبتلا به بیماریِ سرخرگِ کرونر است. این میتواند به این معنا باشد که سکتهٔ قلبی داشتهاید یا در معرضِ خطرِ آن هستید. پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر همچنین دردِ قفسهٔ سینه (آنژین (Angina)) یا ایسکمیِ میوکاردِ خاموش (Silent myocardial ischemia) را درمان میکند؛ یعنی کاهشِ جریانِ خون به عضلهٔ قلب بدونِ وجودِ علائم.
این مشکلات بهدلیلِ تجمعِ بازماندههای چرب که «پلاکِ چربی (Plaque؛ آتروما (Atheroma))» نام دارد در سرخرگها رخ میدهد. پلاکِ چربی سرخرگهای قلبِ شما را باریک و سخت میکند. اگر پلاک پاره شود، ممکن است لختهٔ خون در آنجا تشکیل شود و در آن سرخرگها انسداد ایجاد کند. این انسدادها سببِ ایسکمی در بخشهایی از قلبِ شما میشوند و میتواند به سکتهٔ قلبی منجر شود.
جراحیِ پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر شایعترین جراحیِ قلب در جهان است. سنِ متوسطِ افرادِ دریافتکنندهٔ این جراحی حدودِ ۶۶ سال است. بیشترِ افرادِ انجامدهندهٔ آن مرد هستند.
جزئیاتِ روش
چگونه باید برای این روش آماده شوم؟
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر یک جراحیِ بزرگ است. پیش از جراحیِ بایپسِ قلب، باید چندین آزمایش انجام دهید. اینها به ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت کمک میکند ببیند آیا انجامِ این جراحی برای شما ایمن است و تصمیم بگیرد که آیا به آن نیاز دارید یا نه.
آزمایشها ممکن است شاملِ مواردِ زیر باشند، اما به اینها محدود نیستند:
- الکتروکاردیوگرام (Electrocardiogram, ECG یا EKG)
- اکوکاردیوگرام (Echocardiogram)
- آزمونِ استرسِ ورزشی (Exercise stress test)
- آزمونِ استرسِ قلبیِ هستهای (Nuclear cardiac stress test)
- کاتتریزاسیونِ قلبی (Cardiac catheterization)
- آنژیوگرافیِ اشعهٔ ایکس (X-ray angiography) یا آنژیوگرافیِ سیتیاسکن (CT scan angiography)
- اسکنِ کلسیمِ کرونری (Coronary calcium scan)
- آزمایشهای خون و ادرار
ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت دربارهٔ داروهایی که پیش از جراحی مصرف میکنید با شما گفتگو خواهد کرد و به شما خواهد گفت کدامها را ادامه دهید و کدامها را باید قطع کنید. لازم است چند ساعت پیش از جراحی، ناشتا بمانید (خوردن و آشامیدن را متوقف کنید).
در پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر چه رخ میدهد؟
در طولِ پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر، ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت:
- اطمینان حاصل میکند که دستگاههایی برای انجامِ کارِ قلب و ریههای شما و دریافتِ مایعاتِ وریدی (IV fluids) آماده باشند — گاهی ارائهدهنده این روش را بدونِ استفاده از دستگاه انجام میدهد (رویکردِ بدونِ پمپ (Off-pump))
- با داروهای بیهوشی (Anesthesia) شما را به خوابِ عمیق فرو میبرد
- در مرکزِ قفسهٔ سینهٔ شما برشی ایجاد میکند
- جناغِ سینه (Sternum) را در خطِ میانی میشکافد (در برخی مواردِ انتخابی، ارائهدهنده یک برشِ کوچکِ کمتهاجمی بین دندههای سمتِ چپ ایجاد میکند یا از رویکردِ رباتیک نیز استفاده میشود)
- قفسهٔ دندهای شما را باز و بالا میبرد
- با استفاده از یک رگِ خونی از جای دیگری در بدنتان یک میانبُر ایجاد میکند
- میانبُر را از اندکی بعد از محلِ انسداد تا به آئورت (Aorta؛ بزرگترین سرخرگ) متصل میکند یا از یک سرخرگِ پستانیِ داخلی (Internal mammary artery) استفاده میکند که از قفسهٔ سینه جدا شده اما ورودیِ جریانِ خود را از رگِ بازویی حفظ میکند
- اگر قلب را متوقف کرده باشد، آن را دوباره راهاندازی میکند و جریانِ خونِ شما را باز میگرداند
- قفسهٔ دندهای را بهجای خود برمیگرداند و با سیم آن را به هم متصل میکند تا التیام یابد
- برشِ قفسهٔ سینهٔ شما را با بخیهها میبندد
اشکالِ این جراحی
روشهای متفاوت برای انجامِ پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر شاملِ مواردِ زیر است:
- پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونرِ بدونِ پمپ: در این نوع از دستگاهِ قلبـریه استفاده نمیشود. جرّاح در حالی کار میکند که قلبِ شما در حالِ تپیدن است. (بدونِ پمپ (Off-pump))
- پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونرِ کمتهاجمی: در این روش از برشهای بسیار کوچکتر استفاده میشود. جرّاح از میانِ فواصلِ بینِ برخی دندههای شما به قلب میرسد. (کمتهاجمی (Minimally invasive))
- پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر با کمکِ ربات: جرّاح حرکاتِ یک رباتِ جراحی را کنترل میکند. جراحیِ رباتیک از برشهای کوچکتر استفاده میکند و جناغِ سینهٔ شما را باز و بالا نمیبرد. (با کمکِ ربات (Robot-assisted))
- روشِ هیبرید: این نوع معمولاً شاملِ پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر با کمکِ ربات در دستکم یک سرخرگ است، اما ممکن است جرّاح از روشهایی مانند کارگذاریِ استنت (Stent) برای باز نگهداشتنِ سایرِ رگهای بیمار نیز استفاده کند. (هیبرید (Hybrid))
این روش چقدر طول میکشد؟
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر روشی پیچیده است که انجامِ آن ۳ تا ۶ ساعت زمان میبَرد. زمانِ دقیق به نوعِ خاصِ جراحی، تعدادِ میانبُرهای موردِ نیاز و عواملِ دیگر بستگی دارد.
منافع و خطراتِ بالقوهٔ این روش چیست؟
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر چندین مزیت دارد، از جمله:
- سابقهٔ طولانیِ کاربرد: جرّاحان از دههٔ ۱۹۶۰ این روش را انجام دادهاند. پیشرفتها کمک کردهاند تا جراحیِ بایپس به روشی قابلِ اعتماد برای بازگرداندنِ جریانِ خون به قلب تبدیل شود.
- بهترین انتخاب برای چندین انسداد یا انسداد در برخی سرخرگها: هنگامی که چندین سرخرگِ قلبِ شما مسدود است، پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر اغلب بهترین انتخاب است. همچنین برای انسداد در برخی مکانها بهترین است.
- خطرِ پایینترِ نیاز به اقداماتِ پیگیری: گزینهٔ اصلیِ جایگزینِ این روش، آنژیوپلاستی (Angioplasty) است. در بسیاری از موارد، آنژیوپلاستی نسبت به جراحیِ بایپسِ سرخرگِ کرونر خطرِ بیشتری برای نیاز به اقدامِ پیگیری دارد و عموماً اثراتِ کمدوامتری دارد.
جراحیِ بایپسِ قلب یک جراحیِ بزرگ است، بنابراین میتواند خطرات و عوارضی داشته باشد. بیشترِ اینها نادر و قابلِ پیشگیری یا درماناند، اما درکِ آنها مهم است. خطراتِ احتمالی شامل مواردِ زیر است:
- ریتمهای نامنظمِ قلب (آریتمیها (Arrhythmias))
- خونریزی
- عفونتها
- سردرگمی یا دلیریوم (Delirium)
- مشکلاتِ کلیوی
- سکتهٔ مغزی
- سکتهٔ قلبی
بهبودی و چشمانداز
پس از پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر چه رخ میدهد؟
پس از جراحی، به بخشِ مراقبتهای ویژه (Intensive care unit) در بیمارستان منتقل میشوید. وقتی ارائهدهنده تشخیص دهد آمادهاید، به یک بخشِ داخلیـجراحیِ معمولی در بیمارستان منتقل میشوید.
میانگینِ مدتِ بستری برای جراحیِ بایپسِ قلب بینِ پنج تا هفت روز است. برای افرادی که بهدلیلِ سکتهٔ قلبی پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر داشتهاند، این مدت طولانیتر است و برای کسانی که چنین نبوده، کوتاهتر است.
زمانِ بهبودی چقدر است؟
بیشترِ افرادی که پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر انجام میدهند به شش هفته زمان برای بهبودی نیاز دارند. در این مدت، بهتر است از هر چیزی که ممکن است فشارِ زیادی بر قلب و برشها وارد کند، پرهیز کنید.
ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت بهترین فرد برای گفتنِ این است که بهبودیِ شما چه مدت طول میکشد و چه انتظاری باید داشته باشید. او همچنین به شما خواهد گفت چه زمانی میتوانید رانندگی کنید، به کار بازگردید یا فعالیتِ بدنی داشته باشید.
تغییراتِ سبکِ زندگی پس از پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر چیست؟
پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر میتواند جریانِ خون را بازگرداند، اما مسائلی که سببِ نیازِ شما به این جراحی شدهاند میتوانند دوباره رخ دهند. پیروی از رهنمودهای ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت دربارهٔ بهبودِ سبکِ زندگی مهم است. این شاملِ آنچه میخورید و میزانِ فعالیتِ بدنیِ شماست. بهبودِ عادات میتواند به پیشگیری از مشکلاتِ بعدی کمک کند.
یک برنامهٔ بازتوانیِ قلبی (Cardiac rehabilitation) میتواند تفاوتِ چشمگیری در بهبودیِ کلی و احساسِ شما پس از جراحیِ بایپس ایجاد کند. متخصصانِ سلامت که بازتوانیِ قلبی را پایش میکنند میتوانند هرگونه مشکلِ بالقوه یا علائمِ هشدار را زودتر شناسایی کنند.
در طولِ بهبودی، حتماً داروها را همانطور که دستور داده شده مصرف کنید و اگر احساسِ اضطراب یا افسردگی دارید، با یک مشاور گفتگو کنید.
چه زمانی باید با ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت تماس بگیرم؟
برای ویزیتهای پیگیری جهت بررسیِ کارکردِ قلب، کشیدنِ بخیهها یا منگنهها و اطمینان از بهخوبیبودنِ ترمیمِ زخمها باید ارائهدهندهٔ خود را ملاقات کنید.
اگر هر یک از مواردِ زیر را دارید، باید بیدرنگ به بیمارستان مراجعه کنید:
- دردِ قفسهٔ سینه
- دشواری در تنفس
- سرگیجه یا سبکیِ سر
- غش
- تپشِ قلب
- افتادگیِ صورت
- ضعف در یک سوی بدن
- گفتارِ کند یا نامفهوم
- تب یا لرز
- تندیِ ضربانِ قلب یا تنفس
سؤالاتِ رایجِ بیشتر
نرخِ موفقیت چقدر است؟
بسیاری از مطالعات، پیوندِ بایپسِ سرخرگِ کرونر را با پیامدهای بلندمدتِ بهبودیافته — شاملِ شانسِ بقای بهتر — مرتبط دانستهاند. این مزیت اغلب هنگامی بیشتر میشود که تکنیکهای پیشرفتهٔ بایپس بهکار روند و نتایجِ پایدار داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی، این جراحی علائمِ آنژین را در ۸ نفر از هر ۱۰ نفر برطرف میکند.
۱۰ سال پس از بایپسِ قلب چه رخ میدهد؟
برخی افراد بهدلیلِ یک انسدادِ دیگر، هشت تا ۱۰ سال پس از جراحیِ بایپس به یک میانبُرِ دیگر نیاز پیدا میکنند. اما ممکن است بتوانید با کاهشِ کلسترولِ LDL (LDL cholesterol)، پرهیز از محصولاتِ تنباکو و مصرفِ روزانهٔ یک دوزِ آسپیرین از این امر پیشگیری کنید. همچنین استفادهٔ بیشتر از پیوندهای سرخرگی بهجای وریدها ممکن است نیاز به اقداماتِ آینده را کاهش دهد.
برخی افراد حتی پس از ۲۰ سال یا بیشتر از جراحیِ بایپس همچنان در وضعیتِ خوبی هستند. در یک مطالعه، امیدِ به زندگی پس از جراحیِ بایپسِ قلب ۱۸ سال گزارش شد.
References/منابع
- Alkhouli M, Alqahtani F, Kalra A, et al. Trends in Characteristics and Outcomes of Patients Undergoing Coronary Revascularization in the United States, 2003-2016 (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32058558/) [published correction appears in JAMA Netw Open. 2020 Apr 1;3(4):e206536]. JAMA Netw Open. 2020;3(2):e1921326. Published 2020 Feb 5. Accessed 8/22/2025.
- Crawford MH. Chronic Ischemic Heart Disease. In: Crawford MH, eds. Current Diagnosis & Treatment: Cardiology. 6th ed. McGraw-Hill Education; 2023.
- Melly L, Torregrossa G, Lee T, et al. Fifty years of coronary artery bypass grafting (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29707352/). J Thorac Dis. 2018 Mar;10(3):1960-1967. Accessed 8/22/2025.
- Milojevic M, Thuijs DJFM, Head SJ, et al. Life-long clinical outcome after the first myocardial revascularization procedures: 40-year follow-up after coronary artery bypass grafting and percutaneous coronary intervention in Rotterdam (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30753554/). Interact Cardiovasc Thorac Surg. 2019 Jun 1;28(6):852-859. Accessed 8/22/2025.
- National Health Service (UK). Coronary artery bypass graft (https://www.nhs.uk/conditions/coronary-artery-bypass-graft-cabg/). Last reviewed 11/23/2021. Accessed 8/22/2025.
- National Heart, Lung, and Blood Institute (U.S.). Coronary artery bypass grafting (https://www.nhlbi.nih.gov/health/coronary-artery-bypass-grafting). Last updated 3/24/2022. Accessed 8/22/2025.
- Sanchis-Gomar F, Perez-Quilis C, Leischik R, Lucia A. Epidemiology of coronary heart disease and acute coronary syndrome (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27500157/). Ann Transl Med. 2016 Jul;4(13):256. Accessed 8/22/2025.
- Schoen FJ, Padera RF. Cardiovascular Pathology. In: Cohn LH, Adams DH, eds. Cardiac Surgery in the Adult. 5th ed. McGraw-Hill Education; 2017.
- Spadaccio C, Benedetto U. Coronary artery bypass grafting (CABG) vs. percutaneous coronary intervention (PCI) in the treatment of multivessel coronary disease: quo vadis? — a review of the evidences on coronary artery disease (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6082779/). Ann Cardiothorac Surg. 2018 Jul;7(4):506-515. Accessed 8/22/2025.
- MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
