لخته خون
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه، کتابچه بالا را ورق بزنید، از بزرگنمایی و حالت تمام صفحه استفاده کنید و …
همچنین میتوانید با کلیک علامت … کتابچه را دانلود کنید و در صورت نیاز پرینت کنید یا مستقیم به صفحه مورد نظر بروید.
پادکست
برای گوش کردن به پادکست از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
برای شنیدن صدای کتابچه، دکمه Play را کلیک کنید.
فیلم آموزش همگانی
لختهٔ خون (Blood clot) چیست؟
لختههای خون تودههایی با اندازههای متفاوت از خون هستند که در داخل بدن شما تشکیل میشوند. لختهشدن خون برای جلوگیری از خونریزی بیشازحد در صورت بریدگی یا آسیبدیدگی ضروری است. با این حال، وقتی یک لختهٔ خون جریان خون را به بخشهای مهم بدن مسدود کند، میتواند مضر یا حتی مرگبار باشد. لختههای خون میتوانند در بازوها و پاها، شکم، قلب، ریهها، مغز و کلیهها ایجاد شوند.
دو نوع مختلف لختهٔ خون وجود دارد:
- لختههایی که در جای خود باقی میمانند و حرکت نمیکنند (ترومبوز – Thrombosis)
- لختههایی که از محل تشکیل جدا میشوند و به بخشهای دیگر بدن حرکت میکنند (آمبولی – Embolism)
بسته به اینکه لخته چه بخشی را مسدود کند یا به کجا منتقل شود، میتواند مرگبار باشد.
علائم لختهٔ خون
علائم بسته به محل لختهٔ خون متفاوت هستند:
- بازوها یا پاها: ممکن است درد (مانند گرفتگی شدید)، تورم و حساسیت داشته باشید. پوست در محل لخته ممکن است قرمز و گرم باشد.
- شکم: ممکن است درد شدید شکم، استفراغ و اسهال داشته باشید.
- قلب: ممکن است احساس سنگینی یا درد در قفسهٔ سینه، درد در بالاتنه، تنگی نفس، تعریق، حالت تهوع و سبکی سر داشته باشید.
- ریهها: ممکن است درد تیز در قفسهٔ سینه، تپش قلب، تنگی نفس، تعریق و تب را تجربه کنید. ممکن است همراه با سرفه خون بالا بیاورید.
- مغز: ممکن است ضعف در صورت، بازوها یا پاها، مشکلات گفتاری و بینایی، سردرد و سرگیجه داشته باشید.
بسیاری از این علائم مشابه علائم دیگر بیماریها مانند حملهٔ قلبی یا سکته هستند. اگر مشکوک به لختهٔ خون هستید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
علت ایجاد لختهٔ خون چیست؟
بدن شما در واکنش به یک بریدگی یا آسیب با لختهکردن خون درست عمل میکند. این نوع لختهها مشکلی ایجاد نمیکنند. اما گاهی اوقات بدون وجود محرک (مانند بریدگی یا آسیب) لخته تشکیل میشود. این حالت بیشتر در حضور عوامل خطر یا شرایط خاص رخ میدهد. عوامل خطر شامل:
- نشستن طولانیمدت (مانند سفرهای طولانی با هواپیما، قطار یا خودرو)
- استراحت طولانی در تخت (پس از جراحی یا بیماری)
- بارداری
- سیگار کشیدن
- چاقی
- مصرف قرصهای ضدبارداری / درمان جایگزینی هورمون / داروهای سرطان پستان
- برخی سرطانها (لوزالمعده، ریه، مولتیپل میلوما یا سرطانهای خونی)
- تروما (آسیب جدی)
- برخی انواع جراحی بزرگ
- سن (بهویژه بالای ۶۰ سال)
- سابقهٔ خانوادگی لختهٔ خون
- بیماریهای خودایمنی
- بیماریهای مرتبط با التهاب مزمن
- برخی عفونتها (HIV/AIDS، هپاتیت C یا بیماری لایم)
تشخیص لختهٔ خون چگونه است؟
چه به مطب پزشک بروید یا اورژانس، پزشک علائم شما را بررسی خواهد کرد. همچنین دربارهٔ سابقهٔ پزشکی شما، سابقهٔ خانوادگی و داروهایی که مصرف میکنید سؤال خواهد کرد. ممکن است آزمایش خون تجویز شود.
آزمایش خون میتواند وجود اختلال خودایمنی یا برخی عفونتها را نیز نشان دهد. در این آزمایش، سوزن کوچکی وارد سیاهرگ بازوی شما میشود و نمونهٔ خون گرفته میشود. چندین تست آزمایشگاهی برای بررسی لختهشدن غیرطبیعی خون و وجود آنتیبادیهایی که با لختهشدن تداخل دارند، انجام میگیرد.
آیا میتوان از لختهٔ خون پیشگیری یا اجتناب کرد؟
بله. لختهٔ خون بهشدت قابل پیشگیری است. برای پیشگیری باید عوامل خطر شخصی خود را بشناسید و موارد قابلکنترل را کاهش دهید. برای مثال:
- اگر سیگار میکشید، ترک کنید.
- اگر دچار چاقی هستید، وزن کم کنید.
- فعالیت بدنی خود را افزایش دهید اگر زندگی کمتحرک دارید.
- اگر از قرص ضدبارداری استفاده میکنید، با پزشک دربارهٔ جایگزین مناسب مشورت کنید.
- اگر سابقهٔ خانوادگی لختهٔ خون دارید، به پزشک مراجعه کنید. پزشک ممکن است تشخیص دهد که باید داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف کنید.
درمان لختهٔ خون
درمان به محل لخته بستگی دارد. رایجترین درمانها داروهای خوراکی رقیقکنندهٔ خون هستند. برخی داروها از طریق کاتتر (Catheter – لولهٔ باریک و بلند) که در محل لخته وارد میشود تزریق میشوند. برخی لختهها میتوانند جراحی شوند و برداشته شوند.
اگر باردار هستید، حتماً به پزشک اطلاع دهید؛ چون بعضی داروها ممکن است برای جنین خطر داشته باشند. اگر لختهٔ خون بهعلت عفونت ایجاد شده باشد، درمان عفونت میتواند خطر لخته را کاهش دهد.
زندگی با لختهٔ خون
اگر لخته زود تشخیص داده شود، معمولاً میتوان آن را با موفقیت درمان کرد. اما اگر دیر تشخیص داده شود، کیفیت زندگی شما به میزان آسیب بستگی دارد. برای مثال، لخته میتواند باعث سکته یا حتی مرگ شود.
اگر لختهٔ خون را پشت سر گذاشتهاید، ممکن است همیشه نگران وقوع مجدد آن باشید. اگر داروی رقیقکننده مصرف میکنید، باید مراقب بریدگیها باشید (حتی هنگام اصلاح صورت) زیرا خونریزی بهسختی متوقف میشود.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- چگونه میتوانم علائم لختهٔ خون را از بیماریهای دیگر تشخیص دهم؟
- پس از جداشدن یک لختهٔ خون، معمولاً چه مدت طول میکشد تا به بخش خطرناک بدن برسد؟
- اگر یکی از عوامل خطر یا بیماریهای زمینهای را دارم، آیا باید داروی رقیقکننده مصرف کنم؟
- هنگام مصرف داروی رقیقکننده، اگر خودم را بریده باشم، چگونه متوجه شوم که باید به پزشک مراجعه کنم؟
- آیا ممکن است لختهٔ خون از طریق ادرار یا مدفوع دفع شود؟
منابع
- American Society of Hematology: Blood Clots
- Centers for Disease Control and Prevention: Understanding Blood Clots
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
