سنگ مثانه
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه، کتابچه بالا را ورق بزنید، از بزرگنمایی و حالت تمام صفحه استفاده کنید و …
همچنین میتوانید با کلیک علامت … کتابچه را دانلود کنید و در صورت نیاز پرینت کنید یا مستقیم به صفحه مورد نظر بروید.
پادکست
برای گوش کردن به پادکست از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
برای شنیدن صدای کتابچه، دکمه Play را کلیک کنید.
فیلم آموزش همگانی
سنگ مثانه (Bladder stones) چیست؟
سنگ مثانه (Bladder stones) کریستالهای کوچکی هستند که در ادرار شما تشکیل میشوند. این سنگها سخت هستند و در مثانه گیر میافتند. سنگهای مثانه در شکلها و اندازههای مختلف وجود دارند. آنها در مردان شایعتر هستند.
علائم و درمان سنگ مثانه
نشانههایی که ممکن است به سنگ مثانه اشاره کنند
علائم شامل موارد زیر هستند:
- درد یا فشار در شکم
- ادرار کدر یا تیرهرنگ
- خون در ادرار
- تکرر یا درد هنگام ادرار کردن
- مشکل در دفع ادرار، قطع و وصل شدن جریان ادرار، از دست دادن کنترل ادرار
- درد در آلت تناسلی
- نشانههای عفونت مجاری ادراری (Urinary Tract Infection – UTI) شامل تب، درد هنگام ادرار، احساس فوریت و تکرر ادرار
همهٔ افراد علائم ندارند. علائم اغلب زمانی ایجاد میشوند که سنگها حرکت میکنند یا مسیر خروج ادرار از مثانه را مسدود میسازند.
گزینههای درمانی: از مایعات تا جراحی
برخی سنگهای کوچک ممکن است بهصورت خودبهخود دفع شوند. این اتفاق هنگام ادرار کردن رخ میدهد و میتواند دردناک باشد. نوشیدن دستکم ۶ تا ۸ لیوان آب در روز باعث افزایش ادرار و کمک به دفع میشود.
در اغلب موارد، پزشک باید سنگها را خارج کند. رایجترین روش استفاده از سیستوسکوپ (Cystoscope) است. پزشک یک لولهٔ باریک همراه با دوربین را از طریق مجرا (مجرای خروج ادرار) وارد میکند. دوربین سنگها را پیدا میکند. سپس پزشک با لیزر یا اولتراسوند آنها را به قطعات کوچکتر میشکند. مایعات باقیماندهٔ سنگها را شستوشو میدهند.
اگر سنگها خیلی بزرگ باشند، ممکن است جراحی لازم شود. در این روش، پزشک برشی در نزدیکی لگن ایجاد میکند و سنگها را خارج میسازد. جراحی نیازمند بیهوشی است و ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان داشته باشید.
علت ایجاد سنگ مثانه چیست؟
سنگهای مثانه توسط تجمع مواد معدنی در ادرار تشکیل میشوند. مشکلات رایجی که منجر به آن میشوند عبارتاند از:
- پروستات بزرگشده
- انسداد در قاعدهٔ مثانه
- دیورتیکول مثانه (Bladder diverticulum): بیرونزدگی پوشش مثانه از یک ناحیهٔ ضعیف دیوارهٔ مثانه
- عفونت مجاری ادراری
- پرتودرمانی در ناحیهٔ لگن
- آسیب عصبی
- جراحی مثانه
- سیستوسل (Cystocele): ضعیفشدن دیوارهٔ مثانه در زنان که باعث افتادگی مثانه و فشار لگنی میشود
- تخلیهنشدن کامل مثانه
ادرار اسیدی یا ادرار بیشازحد غلیظ میتواند موجب سنگ شود. همچنین وجود جسم خارجی در مثانه نیز میتواند باعث تشکیل سنگ گردد.
سنگ کلیه (Kidney stones) با سنگ مثانه متفاوت هستند. سنگ کلیه همیشه خودبهخود دفع نمیشود. اگر در مثانه گیر کنند، میتوانند باعث تشکیل سنگهای جدید شوند.
تشخیص سنگ مثانه
اگر علائم دارید، به پزشک مراجعه کنید. پزشک معاینهٔ فیزیکی انجام میدهد. او ممکن است بر روی شکم فشار دهد تا ببیند درد دارید یا خیر. در مردان، ممکن است معاینهٔ مقعدی برای بررسی پروستات انجام شود.
آزمایشهای تکمیلی شامل موارد زیر هستند:
- آزمایش ادرار (با دستمال استریل برای جلوگیری از آلودگی باکتریایی)
- تصویربرداری لگن (سیتیاسکن، اشعهٔ ایکس، سونوگرافی)
- تصویربرداری دستگاه ادراری (سیتیاسکن همراه با تزریق رنگ مخصوص به رگها برای مشخصشدن سنگها)
- سیستوسکوپی (Cystoscopy): وارد کردن یک لولهٔ باریک و انعطافپذیر با دوربین به داخل مجرای ادرار
آیا میتوان از سنگ مثانه پیشگیری کرد؟
چندین اقدام میتواند به پیشگیری یا اجتناب از سنگ مثانه کمک کند:
- درمان سریع عفونتهای ادراری
- مراجعه به پزشک برای بیماریهای زمینهای ایجادکنندهٔ سنگ مثانه
- حفظ سبک زندگی سالم: نوشیدن آب فراوان، پرهیز از غذاهای پرچرب، شور و شیرین
- پرهیز از سیگار
- اجتناب از مصرف مواد مخدر
- مراجعهٔ سریع به پزشک در صورت مشاهدهٔ علائم
مدیریت علائم و درمان سنگ مثانه
پس از جراحی، پزشک بررسی میکند که همهٔ سنگها خارج شده باشند. ممکن است آزمایشها تکرار شوند. پزشک ممکن است دارو برای پیشگیری از عفونت تجویز کند.
همچنین لازم است علت زمینهای سنگ مثانه درمان شود. برای مثال، اگر پزشک تودهای در مثانه پیدا کند، آن را از نظر سرطان بررسی میکند.
توصیهٔ بالینی کنونی از سوی آکادمی پزشکان خانواده آمریکا (AAFP) شامل غربالگری پیشگیرانهٔ روتین برای سرطان مثانه نیست. در صورت درماننشدن، سنگ مثانه میتواند به آسیب پایدار منجر شود؛ از جمله عفونتهای مکرر ادراری یا آسیب به مثانه، کلیه یا مجرا.
پرسشهایی برای مطرحکردن با پزشک دربارهٔ علائم و درمان سنگ مثانه
- چگونه میتوانم تفاوت سنگ مثانه و سنگ کلیه را تشخیص دهم؟
- آیا سنگ مثانه عامل خطر سرطان مثانه است؟
- آیا میتوانم درد ناشی از سنگ مثانه را با داروهای بدون نسخه کاهش دهم؟
- اگر یکبار سنگ مثانه داشته باشم، آیا احتمال دارد دوباره دچار آن شوم؟
- آیا سنگ مثانه ارثی است؟
- آیا سنگ مثانه در دوران بارداری مشکلسازتر است؟
Resources/منابع
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Bladder stones
- U.S. National Library of Medicine, Bladder stones
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
