اختلال دوقطبی
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه، کتابچه بالا را ورق بزنید، از بزرگنمایی و حالت تمام صفحه استفاده کنید و …
همچنین میتوانید با کلیک علامت … کتابچه را دانلود کنید و در صورت نیاز پرینت کنید یا مستقیم به صفحه مورد نظر بروید.
پادکست
برای گوش کردن به پادکست از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
برای شنیدن صدای کتابچه، دکمه Play را کلیک کنید.
گوینده شماره 1:
گوینده شماره 2:
فیلم آموزش همگانی
اختلال دوقطبی (Bipolar disorder) چیست؟
اختلال دوقطبی (Bipolar disorder) یک بیماری روانی است که باعث نوسانات شدید خلقی بین شادی و غم میشود. نامهای دیگر آن افسردگی مانیک (Manic depression) یا بیماری مانیک–دپرسیو (Manic-depressive illness) است. افراد در هر سن و جنسیتی ممکن است دچار آن شوند.
انواع مختلفی از اختلال دوقطبی وجود دارد. این انواع بر اساس علائم شما و میزان دفعات و ناگهانی بودن تغییرات خلقی یا اپیزودها متفاوت هستند.
علائم اختلال دوقطبی
بیشتر افرادی که دچار تغییرات خلقی میشوند، اختلال دوقطبی ندارند. بااینحال، نوسانات شدید خلقی علامت اصلی این اختلال است. گاهی ممکن است احساس شادی بسیار زیاد، پرانرژی بودن و توانایی انجام هر کاری داشته باشید. این حالت میتواند شما را هیجانزده کند و باعث شود نتوانید استراحت کنید. به این حالت مانیا (Mania) گفته میشود.
در زمانهای دیگر ممکن است احساس غمگینی و تنهایی کنید. این حالت میتواند دردناک باشد و باعث شود نخواهید هیچ کاری انجام دهید. به این حالت افسردگی (Depression) گفته میشود. افراد مبتلا به اختلال دوقطبی بین مانیا و افسردگی جابهجا میشوند. حتی ممکن است علائم هر دو را همزمان داشته باشند. نوسانات خلقی میتواند مکرر و کوتاهمدت یا گسترده و طولانی باشد.
سایر نشانههای مانیا:
- احساس قدرتمند و مهم بودن
- احساس هیجانزدگی یا تحریکپذیری
- احساس تحریکپذیری یا حساس بودن
- مشکل در تمرکز
- بدخوابی یا بیخوابی کامل
- فعالیت بیشتر از حد معمول
- خرجکردن زیاد پول
- سوءمصرف الکل و مواد مخدر
- انجام کارهای پرخطر یا بیپروا، از جمله اعمال جنسی
- فکر کردن و صحبت کردن خیلی سریع، بهطوری که دیگران نتوانند افکارتان را دنبال کنند
سایر نشانههای افسردگی:
- نداشتن علاقه یا لذت از کارهایی که قبلاً از آنها لذت میبردید، از جمله رابطه جنسی
- احساس غمگینی یا بیحسی
- گریهٔ آسان یا بیدلیل
- احساس کندی در حرکات
- احساس خستگی دائمی
- احساس ناامیدی، بیارزشی یا گناه
- کاهش یا افزایش وزن
- مشکل در تمرکز، یادآوری یا تصمیمگیری
- داشتن سردرد، کمردرد یا مشکلات گوارشی
- مشکل در خواب یا تمایل به خواب زیاد
- داشتن افکار مربوط به مرگ و خودکشی
علت اختلال دوقطبی چیست؟
اختلال دوقطبی ممکن است به دلیل عدم تعادل شیمیایی در مغز ایجاد شود. ژنتیک نیز میتواند نقش داشته باشد. اگر این بیماری در خانوادهٔ شما وجود داشته باشد، احتمال ابتلای شما بیشتر است.
اختلال دوقطبی چگونه تشخیص داده میشود؟
اگر فکر میکنید اختلال دوقطبی دارید، با پزشک خود صحبت کنید. پزشک میتواند معاینهٔ فیزیکی و ارزیابی روانی انجام دهد. معمولاً اختلال دوقطبی نخستین بار در اوایل بزرگسالی تشخیص داده میشود.
افراد مبتلا به اختلال دوقطبی معمولاً زمانی که افسرده هستند به پزشک مراجعه میکنند، نه زمانی که مانیک هستند. این موضوع میتواند تشخیص درست بیماری را دشوار کند. آماده باشید تا تمام علائم، وضعیت سلامتی و سابقهٔ خانوادگی خود را با پزشک در میان بگذارید. بهتر است یکی از اعضای خانواده یا عزیزان خود را نیز به ملاقات ببرید. یک تشخیص صحیح بهترین شانس شما برای دریافت درمان مؤثر است.
آیا میتوان از اختلال دوقطبی پیشگیری یا اجتناب کرد؟
شما نمیتوانید از اختلال دوقطبی پیشگیری یا اجتناب کنید.
درمان اختلال دوقطبی
برخی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی تمایلی به درمان ندارند. برخی فکر میکنند به درمان نیاز ندارند. برخی دیگر گمان میکنند میتوانند بهتنهایی بهبود پیدا کنند. اغلب آنها متوجه نیستند این بیماری چه تأثیری بر زندگی خودشان و اطرافیانشان میگذارد. بااینحال، از مراجعه به پزشک برای اختلال دوقطبی خجالت نکشید. پزشک میتواند به شما کمک کند علائم را کنترل کرده و تعادل عاطفی خود را حفظ کنید.
شما و پزشکتان با هم یک برنامهٔ درمانی تهیه خواهید کرد. دارو بخش مهمی از این برنامه است. برخی داروها برای جلوگیری از نوسانات خلقی استفاده میشوند. تثبیتکنندههای خلق (Mood stabilizers) میتوانند بالا و پایین بودنهای خلقی شما را تنظیم کنند. داروهای ضدافسردگی میتوانند علائم افسردگی را کاهش دهند. مهم است به پزشک اطلاع دهید اگر داروی بدون نسخه مصرف میکنید. او میتواند بگوید که آیا این داروها بر داروهای ضدافسردگی شما اثر دارند یا خیر. پزشک ممکن است بر اساس علائم شما داروهای دیگری نیز اضافه کند.
توجه داشته باشید که داروها ممکن است فوراً اثر نکنند. ممکن است چند هفته طول بکشد تا تغییر در خلقوخوهایتان احساس کنید. داروها را طبق دستور پزشک ادامه دهید. پایبندی به درمان برای رسیدن به بهترین نتیجه اهمیت دارد.
همچنین مشاوره (رواندرمانی) بخش مهمی از درمان است. مشاوره میتواند به شما در مدیریت استرس، نگرانیها و مشکلات روابط کمک کند.
زندگی با اختلال دوقطبی
اگر مبتلا به اختلال دوقطبی باشید، احتمالاً همیشه تا حدی با آن زندگی خواهید کرد. درمان میتواند علائم را کاهش دهد، اما کارهای دیگری نیز کمککننده هستند، از جمله:
- تحقیق و یادگیری دربارهٔ اختلال دوقطبی. از پزشک منابع آموزشی بخواهید. خانوادهٔ خود را درگیر کنید و آنها را دربارهٔ این بیماری آگاه کنید.
- پایبندی به یک برنامهٔ منظم. هر روز تقریباً در ساعت مشخصی بخوابید و بیدار شوید. وعدههای غذایی سالم بخورید. بهطور منظم ورزش کنید.
- بیرون رفتن. فعالیتهای خارج از منزل برای حفظ ثبات خلقی ضروریاند.
- مصرف روزانهٔ دارو. حتی اگر احساس بهبودی کردید، مصرف دارو را قطع نکنید. ممکن است زمان ببرد تا دارو و رواندرمانی اثر بگذارند. صبور باشید و بر اهداف خود تمرکز کنید.
- از پزشک بپرسید که آیا میتوانید همراه داروهایتان کافئین یا الکل مصرف کنید.
- یادگیری علائم هشدار اولیهٔ بیماری. وقتی متوجه تغییرات در خلق، افکار یا رفتار خود شدید، پزشک را مطلع کنید.
- پیوستن به یک گروه حمایتی. شما و خانوادهتان میتوانید اطلاعات و تجربیات خود را در گروه حمایتی به اشتراک بگذارید. شنیدن تجربیات دیگران در موقعیتهای مشابه میتواند کمککننده باشد.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- بهترین درمان برای اختلال دوقطبی چیست؟
- آیا باید همیشه دارو مصرف کنم یا فقط زمانی که حالم بد است؟
- آیا لازم است تغییری در رژیم غذایی یا برنامهٔ ورزشیام ایجاد کنم؟
- اگر من اختلال دوقطبی داشته باشم، آیا آن را به فرزندانم منتقل میکنم؟
- اگر شروع به فکر کردن دربارهٔ خودکشی کردم، چه باید بکنم؟
- چه گروههای حمایتی در منطقهٔ من پیشنهاد میکنید؟
منابع
- Depression and Bipolar Support Alliance
- National Alliance on Mental Illness: Bipolar Disorder
- National Institute of Mental Health: Bipolar Disorder
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
