بیضه پاییننیامده (Undescended Testicle) چیست؟
بیضهها بخشی از اندام مردانه هستند. آنها هورمونهای مردانه و اسپرم تولید میکنند. بیشتر مردان دو بیضه دارند که در کیسهٔ بیضه (Scrotum) قرار گرفتهاند.
در طول رشد نوزاد پسر در رحم مادر، بیضهها در شکم قرار دارند. معمولاً بیضهها درست قبل یا بلافاصله بعد از تولد به درون کیسهٔ بیضه پایین میآیند. بیضه پاییننیامده زمانی رخ میدهد که بیضه به درون کیسهٔ بیضه حرکت نکند.
بیضه پاییننیامده عارضهای شایع است. حدود ۳۰٪ از نوزادان پسر نارس دستکم یک بیضه پاییننیامده دارند. این میزان در نوزادان پسر رسیده به ۳ تا ۵٪ کاهش مییابد. اغلب، بیضه پاییننیامده در چند ماه اول زندگی بهطور خودبهخودی پایین میآید. اگر این اتفاق تا ۶ تا ۹ ماهگی رخ ندهد، ممکن است نیاز به درمان داشته باشد.
علائم بیضه پاییننیامده
در بیشتر موارد، هیچ علامتی در بیضه پاییننیامده وجود ندارد. تنها نشانه، وجود نداشتن یک یا هر دو بیضه در کیسهٔ بیضه است.
علتهای بیضه پاییننیامده
در اغلب موارد، علت بیضه پاییننیامده ناشناخته است. برخی نوزادان بیضههای رتراکتایل (Retractile testes) دارند. در این حالت، واکنش یک عضله باعث میشود بیضه از کیسهٔ بیضه به سمت بالا کشیده شود. برخی نوزادان ممکن است بیضهای داشته باشند که به قدری کوچک است که در معاینه پیدا نمیشود. همچنین ممکن است نوزاد بهطور کامل یک یا هر دو بیضه را نداشته باشد. این حالت ناشی از مشکل رشد در دوران بارداری است.
تشخیص بیضه پاییننیامده
بیضه پاییننیامده معمولاً در معاینهٔ نوزاد تازهمتولدشده تشخیص داده میشود. پزشک با لمس کیسهٔ بیضه بررسی میکند که آیا هر دو بیضه در جای خود هستند یا خیر.
اگر پزشک نتواند دستکم یکی از بیضهها را در کیسهٔ بیضه لمس کند، لازم است علت بررسی شود. پزشک ممکن است برای یافتن بیضه از سونوگرافی (Ultrasound) یا سیتیاسکن (CT scan) استفاده کند.
آیا میتوان از بیضه پاییننیامده پیشگیری کرد؟
خیر.
نمیتوان از بروز بیضه پاییننیامده جلوگیری کرد یا آن را اجتناب نمود.
درمان بیضه پاییننیامده
چند دلیل مهم برای درمان بیضه پاییننیامده وجود دارد:
- مشکل در تولید اسپرم:
بیضهها در کیسهٔ بیضه قرار دارند زیرا دمای این ناحیه از دمای داخل بدن خنکتر است. این دمای خنکتر به تولید اسپرم کمک میکند. اگر بیضه پاییننیامده درمان نشود، پسر بچه ممکن است از ۱۲ ماهگی به بعد توانایی تولید اسپرم را از دست بدهد. - افزایش خطر تومور یا سرطان بیضه:
بیضهای که پایین نیامده باشد، احتمال بیشتری برای ایجاد تومور دارد. زمانی که بیضه درون کیسهٔ بیضه است، پزشک میتواند آن را لمس کرده و در صورت وجود تومور زود تشخیص دهد. این موضوع به تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر سرطان بیضه کمک میکند.
پایین آوردن بیضه در اوایل زندگی میتواند به بهبود نتایج درمانی منجر شود. روشهای درمانی مختلفی برای بیضه پاییننیامده وجود دارند:
1. بیضههای رتراکتایل (Retractile Testes)
در نوزادانی که بیضههای رتراکتایل دارند، بیضه معمولاً بهطور خودبهخودی پایین میآید و ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد.
2. درمان هورمونی
در این روش، تزریق هورمون hCG انجام میشود. این هورمون به تولید هورمونهای مردانه (تستوسترون) توسط بیضهها کمک میکند. افزایش سطح این هورمونها ممکن است باعث حرکت بیضه به سمت کیسهٔ بیضه شود.
3. جراحی (Orchiopexy)
اگر بیضه تا ۹ ماهگی پایین نیامده باشد، پزشک احتمالاً جراحی را پیشنهاد میدهد. این عمل جراحی ارکیوپکسی (Orchiopexy) نام دارد.
در این روش، جراح یک برش کوچک در ناحیهٔ کشالهٔ ران ایجاد کرده و بیضه را به پایین هدایت میکند. مدت زمان جراحی و بهبودی کوتاه است.
4. در بزرگسالان
اگر فرد بزرگسال بیضه پاییننیامده داشته باشد، پزشک معمولاً آن را برمیدارد. زیرا پایین آوردن بیضه در این سن توانایی تولید اسپرم را بهبود نمیبخشد و برداشتن آن خطر سرطان را کاهش میدهد.
زندگی با بیضه پاییننیامده
بیضه پاییننیامده قابل درمان است. گاهی ممکن است بهطور خودبهخودی پایین بیاید و در موارد دیگر پزشک دارو یا جراحی را توصیه میکند.
اگر بیضه پاییننیامده بدون درمان رها شود، ممکن است در آینده منجر به مشکلات جدی سلامت شود، از جمله:
- افزایش خطر ناباروری
- افزایش خطر سرطان بیضه
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- چگونه میتوانم بفهمم که پسرم بیضه پاییننیامده دارد؟
- بهترین گزینه درمانی کدام است؟
- خطرات و مزایای جراحی یا درمان هورمونی چیست؟
- دورهٔ بهبودی پس از جراحی چقدر است؟
- اگر پسرم بیضه پاییننیامده داشته باشد، آیا در آینده در معرض مشکلات سلامت خواهد بود؟
- خطر ابتلا به سرطان در او چقدر است؟
منابع
National Institutes of Health, MedlinePlus: Undescended Testicle
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
