توکسوپلاسموز چیست؟
توکسوپلاسموز (Toxoplasmosis) یک عفونت است که توسط یک انگل به نام توکسوپلاسما گوندی (Toxoplasma gondii) ایجاد میشود. این انگل میتواند در رودههای گربه زندگی کند و از طریق مدفوع گربه منتقل شود. همچنین ممکن است در خاک و بر روی برخی مواد غذایی که میخوریم نیز وجود داشته باشد.
علائم توکسوپلاسموز
بیشتر افراد علائمی از توکسوپلاسموز نشان نمیدهند. این به دلیل آن است که سیستم ایمنی بدنشان انگل را هدف قرار داده و از بروز بیماری جلوگیری میکند.
ممکن است علائمی شبیه آنفلوآنزا داشته باشید، مانند:
- خستگی
- سردرد
- درد بدن
- تب
- تورم غدد لنفاوی (غددی در گردن)
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ممکن است علائم شدیدتری را تجربه کنند، از جمله:
- سردرگمی
- تاری دید
- مشکل در تعادل و هماهنگی حرکات
- تشنج
- مشکلات ریوی
ممکن است سیستم ایمنی ضعیفی داشته باشید اگر:
- به ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) مبتلا هستید که میتواند منجر به سندرم نقص ایمنی اکتسابی (AIDS) شود.
- سرطان دارید.
- پیوند عضو انجام دادهاید.
- در حال دریافت داروهای شیمیدرمانی یا سایر داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی هستید.
علت بروز توکسوپلاسموز
افراد زمانی به توکسوپلاسموز مبتلا میشوند که با انگل در تماس قرار گیرند. این تماس میتواند به چندین روش اتفاق بیفتد:
از طریق غذا:
- خوردن گوشت خام یا نیمپز، بهویژه گوشت خوک، بره یا شکار وحشی.
- لمس وسایلی مانند تختهٔ برش یا ظرف که با گوشت خام یا نیمپز در تماس بوده و سپس لمس کردن دهان، چشم یا صورت.
- خوردن میوهها و سبزیجات خام و نشُسته.
- نوشیدن آب آلوده به انگل.
از طریق گربه:
گربهها میتوانند این انگل را در بدن خود داشته باشند، بهخصوص اگر شکار کنند یا گوشت خام بخورند.
شما ممکن است از طریق مدفوع گربه در معرض انگل قرار بگیرید؛ چه در جعبهٔ شن گربه (litter box) و چه در خاکی که آلوده به مدفوع گربه است. همچنین لمس هر چیزی که با مدفوع گربه تماس داشته است میتواند باعث انتقال شود.
سایر راههای نادر:
افرادی که پیوند عضو یا انتقال خون دریافت میکنند، در صورتی که عضو یا خون آلوده باشد، ممکن است توکسوپلاسموز بگیرند.
این حالت بسیار نادر است.
تشخیص توکسوپلاسموز
غربالگری روتین برای توکسوپلاسموز توصیه نمیشود.
اگر علائم دارید یا در معرض خطر هستید، با پزشک تماس بگیرید.
پزشک یک آزمایش خون انجام میدهد تا وجود انگل را بررسی کند.
اگر نتیجه مثبت باشد، پزشک بررسی میکند که عفونت فعال است یا خیر.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید یا سیستم ایمنی ضعیفی دارید، با پزشک مشورت کنید، زیرا شما در خطر بیشتری قرار دارید.
پیشگیری از توکسوپلاسموز
چندین اقدام میتواند به محافظت از خود و پیشگیری از توکسوپلاسموز کمک کند:
- هنگام کار در بیرون از منزل دستکش بپوشید.
- وقتی از جعبهٔ شن بازی کودکان استفاده نمیشود، آن را بپوشانید، زیرا گربهها اغلب از آن بهعنوان محل دفع استفاده میکنند.
- بعد از بودن در محیط بیرون، بهویژه قبل از غذا خوردن یا آماده کردن غذا، دستهایتان را بشویید.
- پس از لمس گربهها، خاک یا گوشت خام، دستها را بشویید.
- میوهها و سبزیجات را قبل از خوردن بشویید یا پوست بگیرید.
- هنگام آماده کردن غذا، از لمس چشم، دهان یا صورت خودداری کنید.
- وسایلی مانند تختهٔ برش یا ظروفی که با گوشت خام تماس داشتهاند را با آب داغ و صابون بشویید.
- پس از آماده کردن غذا، سطح پیشخوان آشپزخانه را تمیز کنید.
- گوشت و مرغ را آنقدر بپزید تا دیگر در مرکز گوشت رنگ صورتی نداشته باشد یا آب گوشت شفاف شود.
- از خوردن گوشت نیمپز و میوهها و سبزیجات نشُسته خودداری کنید.
- از نوشیدن آب تصفیهنشده پرهیز کنید (این مشکل در کشورهای در حال توسعه شایعتر است).
- از مصرف شیر بز غیرپاستوریزه یا تخممرغ خام خودداری کنید.
- تا جای ممکن مگسها و سوسکها را کنترل کنید، زیرا آنها میتوانند خاک یا مدفوع آلودهٔ گربه را به غذا منتقل کنند.
اگر در معرض خطر هستید:
- گربهٔ خود را در خانه نگه دارید تا انگل را از محیط بیرون نگیرد.
- به گربه فقط غذای خشک یا کنسروی بدهید. گربهها مانند انسانها میتوانند با خوردن گوشت خام یا نیمپز آلوده شوند.
- از لمس کردن گربههای بیرونی یا ولگرد خودداری کنید.
- در دوران بارداری، شخص دیگری مراقبت از گربه یا تمیز کردن جعبهٔ شن را انجام دهد.
- اگر مجبور به تمیز کردن آن هستید، دستکش بپوشید و پس از اتمام کار، دستهایتان را با آب گرم و صابون بشویید.
- روزانه جعبهٔ شن را تمیز کنید و آن را با آب جوش به مدت ۵ دقیقه ضدعفونی کنید.
درمان توکسوپلاسموز
افراد سالم که در معرض خطر نیستند نیازی به درمان ندارند.
هرگونه علائمی که ممکن است داشته باشید، معمولاً در عرض چند هفته تا چند ماه برطرف میشوند.
اگر باردار هستید یا سیستم ایمنی ضعیفی دارید، پزشک آنتیبیوتیک تجویز خواهد کرد.
زندگی با توکسوپلاسموز
زنانی که در دوران بارداری به توکسوپلاسموز مبتلا میشوند، در معرض انتقال عفونت به جنین هستند.
در بیشتر موارد، نوزادان آلوده هنگام تولد سالم به نظر میرسند، اما ممکن است بعدها دچار مشکلاتی شوند، مانند:
- آسیب به چشمها
- آسیب به مغز
زنانی که ۶ تا ۹ ماه قبل از بارداری به این عفونت مبتلا شدهاند، معمولاً ایمنی پیدا کردهاند.
این به این معنی است که عفونت در دوران بارداری فعال نخواهد بود و خطر انتقال به جنین کم است.
آزمایش مدفوع گربه برای بررسی توکسوپلاسموز فایدهای ندارد، زیرا گربهها فقط در چند هفتهٔ اول پس از ابتلا انگل را از طریق مدفوع دفع میکنند.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- آیا باید برای توکسوپلاسموز غربالگری شوم؟
- آیا در دوران بارداری نگهداری از گربهام بیخطر است؟
- آیا نیاز به درمان دارم؟
- چه داروهایی باید مصرف کنم و عوارض جانبی آنها چیست؟
- چگونه بفهمم جنینم به توکسوپلاسموز مبتلا شده است؟
- چه مشکلات سلامتی ممکن است برای جنینم ایجاد شود؟
- آیا پس از ابتلا به توکسوپلاسموز، این عفونت همیشه در بدن من باقی میماند؟
- آیا در معرض خطر ابتلا به سایر مشکلات سلامتی هستم؟
- گربهٔ من به بیرون از خانه نمیرود. آیا همچنان ممکن است به توکسوپلاسموز مبتلا شود؟
- آیا خوردن گوشت نیمپز برای من بیخطر است؟
- هنگام شستن تختهٔ برش، دمای آب باید چقدر باشد؟
- آیا نوع خاصی از تختهٔ برش برای استفاده ایمنتر است؟
- آیا جعبههای شن خودکار ایمنتر از جعبههای معمولی هستند؟
منابع
Centers for Disease Control and Prevention: Toxoplasmosis
National Institutes of Health, MedlinePlus: Toxoplasmosis
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژهٔ خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
