اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط (Somatic Symptom and Related Disorders)

اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط (Somatic Symptom and Related Disorders) چیست؟

اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط (Somatic Symptom and Related Disorders) نام گروهی از شرایطی است که در آن دردها و علائم جسمی که فرد احساس می‌کند، با عوامل روان‌شناختی مرتبط هستند. این دردها و علائم باعث ایجاد افکار، احساسات و رفتارهای بیش‌ازحد می‌شوند و می‌توانند در توانایی فرد برای عملکرد روزمره و حفظ روابط اختلال ایجاد کنند.
این علائم را نمی‌توان به یک علت فیزیکی مشخص نسبت داد. در افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، نتایج آزمایش‌های پزشکی معمولاً طبیعی هستند یا نمی‌توانند توضیحی برای علائم فرد ارائه دهند.

افرادی که این اختلال را دارند، ممکن است چندین بار معاینه پزشکی و آزمایش‌های مختلف انجام دهند تا مطمئن شوند که بیماری دیگری ندارند. این افراد اغلب به دلیل نامشخص بودن علت مشکلات سلامتشان به‌شدت نگران وضعیت سلامتی خود می‌شوند.
علائم آن‌ها مشابه علائم سایر بیماری‌ها است و ممکن است چندین سال ادامه داشته باشد.
افراد مبتلا به اختلال علائم جسمی علائم خود را جعل نمی‌کنند؛ دردی که احساس می‌کنند واقعی است.

علائم اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط

چند نوع مختلف از این اختلالات وجود دارد.

اختلال جسمانی‌سازی (Somatization Disorder)

این اختلال معمولاً شامل درد و علائم شدید عصبی مانند سردرد و خستگی است. سایر علائم عبارت‌اند از:

• علائم گوارشی مانند تهوع، استفراغ، درد شکمی، یبوست و اسهال
• علائم جنسی مانند درد هنگام فعالیت جنسی، کاهش میل جنسی، و دوره‌های قاعدگی بسیار دردناک در زنان

هیپوکندریازیس (Hypochondriasis)

این اختلال زمانی رخ می‌دهد که فرد باور داشته باشد عملکردهای طبیعی بدن (مانند صدای قار و قور شکم) یا علائم خفیف (مانند یک سردرد معمولی) نشانهٔ یک بیماری بسیار جدی هستند.
به عنوان مثال، در فرد مبتلا به هیپوکندریازیس:

• صدای قار و قور شکم ممکن است به معنای سرطان معده باشد.
• یک سردرد ساده ممکن است به معنای تومور مغزی باشد.

اختلال بدشکلی بدن (Body Dysmorphic Disorder)

این اختلال زمانی رخ می‌دهد که فرد به‌طور وسواس‌گونه بر یک نقص در ظاهر فیزیکی خود تمرکز کند.
این نقص ممکن است واقعی و جزئی یا کاملاً غیرواقعی باشد.
فرد مدام نگران این نقص ادراک‌شده است که می‌تواند مربوط به هر بخش از بدن باشد.

نگرانی‌های شایع در افراد مبتلا به این اختلال شامل موارد زیر است:

• چین‌وچروک‌ها
• ریزش مو
• افزایش وزن
• اندازه و شکل ویژگی‌هایی مانند چشم‌ها، بینی و سینه‌ها

اختلال تبدیلی (Conversion Disorder)

این اختلال زمانی رخ می‌دهد که علائم جسمی شبیه یک اختلال عصبی ظاهر می‌شوند، حتی اگر هیچ اختلال عصبی واقعی وجود نداشته باشد.
علائم شایع شامل:

• فلج یک دست یا پا
• از دست دادن بینایی
• از دست دادن شنوایی
• تشنج

استرس می‌تواند این علائم را بدتر کند.

علت بروز اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط

هیچ‌کس به‌طور دقیق نمی‌داند چرا این علائم ایجاد می‌شوند.
در برخی موارد، ممکن است مشکلی در پیام‌های عصبی وجود داشته باشد که سیگنال‌های درد، فشار و سایر حس‌های ناخوشایند را به مغز می‌فرستند.
با این حال، می‌دانیم که درد و مشکلات ایجادشده واقعی هستند و تخیلی یا ساختگی نیستند.

این اختلالات مانند بسیاری از مشکلات پزشکی، تمایل دارند در خانواده‌ها شایع شوند و در طول زمان ظاهر شده و دوباره ناپدید شوند.

تشخیص اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط

تشخیص این اختلالات می‌تواند دشوار باشد.
پزشک ابتدا یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و ممکن است آزمایش‌هایی را درخواست کند.
اگر نتایج نشان دهند که شما بیمار نیستید، پزشک ممکن است شما را به یک متخصص سلامت روان ارجاع دهد.

به‌طور کلی، پزشک بررسی می‌کند که آیا شما موارد زیر را دارید یا خیر:

• یک یا چند علامت جسمی که نگران‌کننده هستند یا باعث اختلال در زندگی روزمره می‌شوند.
• افکار، احساسات یا رفتارهای بیش‌ازحد مرتبط با علائم جسمی یا نگرانی‌های سلامت، شامل حداقل یکی از موارد زیر:
  • افکاری مداوم که شدت علائم را بیش از حد واقعی جلوه می‌دهند.
  • اضطراب مداوم دربارهٔ سلامت یا علائم.
  • صرف وقت و انرژی بیش‌ازحد برای علائم یا نگرانی‌های سلامت.
• حداقل یک علامت که به‌طور مداوم وجود دارد، هرچند ممکن است علائم متفاوت باشند و در طول زمان تغییر کنند.

افراد مبتلا به این اختلال معمولاً به پزشک مراقبت‌های اولیه مراجعه می‌کنند نه به مشاور یا روان‌پزشک.
این موضوع ممکن است به دلیل آن باشد که این افراد تشخیص سلامت روان را نمی‌پذیرند.
حتی زمانی که به آن‌ها نشان داده می‌شود هیچ بیماری جدی ندارند، ممکن است همچنان ترس و نگرانی داشته باشند.

در برخی افراد، درد تنها علامت غالب است.
این اختلال معمولاً تا سن ۳۰ سالگی شروع می‌شود.

پیشگیری یا اجتناب از اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط

هیچ راه شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری از این اختلالات وجود ندارد.

درمان اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط

هیچ درمان قطعی شناخته‌شده‌ای برای این اختلالات وجود ندارد، اما می‌توان آن‌ها را مدیریت کرد.
هدف درمان این است که فرد مبتلا بتواند تا حد امکان یک زندگی عادی داشته باشد.
حتی با درمان، ممکن است برخی دردها یا علائم دیگر باقی بمانند.

خوشبختانه، این اختلال طول عمر فرد را کوتاه نمی‌کند.

پزشک ممکن است برای برخی علائم، دارو تجویز کند.
گاهی اوقات، داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب برای درمان اختلالات افسردگی یا اضطرابی مرتبط تجویز می‌شوند.
در بسیاری از موارد، نیازی به دارو برای علائم جسمی نیست.

زندگی با اختلال علائم جسمی و اختلالات مرتبط

زندگی با این اختلالات می‌تواند دشوار باشد.
ممکن است احساس کنید هیچ‌کس باور ندارد که شما واقعاً بیمار هستید.
ممکن است درک نکنید چرا این اتفاق برای شما افتاده است یا از بدن خود ناامید شوید.

برای مدیریت علائم خود با پزشک همکاری نزدیک داشته باشید.

ویزیت‌های منظم پزشکی مهم‌ترین بخش درمان شما هستند.
پزشک به شما می‌گوید که هر چند وقت یک‌بار نیاز به مراجعه دارید.
ممکن است اگر علائم شما ادامه داشته باشند، احساس ناامیدی و خستگی کنید، اما به یاد داشته باشید که این اختلالات درمانشان دشوار است.

پزشک تمام تلاش خود را برای حفظ سلامت شما انجام خواهد داد.

پرسش‌هایی که باید از پزشک خود بپرسید

• اگر به این اختلال مبتلا هستم، آیا علائمم فقط در ذهنم هستند؟
• احتمالاً علت اختلال من چیست؟
• بهترین گزینه درمانی کدام است؟ آیا به روان‌درمانی یا دارو نیاز دارم؟
• آیا تغییر سبک زندگی مانند یادگیری مدیریت استرس می‌تواند به بهبود علائم کمک کند؟
• هر چند وقت یک‌بار باید برای ویزیت‌های پیگیری مراجعه کنم؟

Resources/منابع

• American Psychiatric Association: What is Somatic Symptom Disorder
• National Institutes of Health, MedlinePlus: Somatic Symptom Disorder

این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیک‌پژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وب‌سایت بیمارستان تهیه شده است.

لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیه‌های سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.

سلب مسئولیت: مطالب ارائه‌شده صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه‌ها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.

تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.