اختلال پانیک (Panic Disorder)
کتابچه دیجیتال
کتابچه دیجیتال زیر را ورق بزنید و بخوانید
پادکست
برای گوش کردن به پادکست اختلال پانیک دکمه پخش زیر را بزنید
فیلم آموزشی همگانی
خلاصه
اختلال پانیک: راهنمای جامع علائم، علل و درمان
این مقاله اختلال پانیک را تعریف کرده و علائم، علل احتمالی، و راههای تشخیص و درمان آن را شرح میدهند، از جمله درمانهای دارویی و روانشناختی. همچنین، راهکارهایی برای مدیریت زندگی با این اختلال و پیشگیری از حملات ارائه شده است. منبع دوم، راهنمایی برای یک پادکست سلامتی است که بر اساس متن دکتر نیک تهیه شده و توصیههایی برای نحوه معرفی مجریان، لحن صحبت، و تاکید بر مشاوره پزشکی به جای توصیههای عمومی ارائه میدهد. در مجموع، هر دو منبع به آگاهیبخشی درباره سلامت و اهمیت رجوع به متخصص میپردازند.
اختلال پانیک (Panic Disorder) چیست؟
اختلال پانیک وضعیتی است که در آن فرد دچار دورههایی از ترس یا اضطراب شدید میشود که بهطور ناگهانی و اغلب بدون هشدار رخ میدهند. فرض کنید یک روز هنگام پیادهشدن از خودرو برای رفتن به محل کار هستید. ناگهان قفسه سینهتان احساس فشار میکند. قلبتان تند میزند. دچار سرگیجه و ضعف میشوید. احساس خفگی میکنید. حس میکنید که ممکن است در حال مرگ باشید. آیا این فقط در ذهن شماست؟ خیر. بهاحتمال زیاد، شما یک حملهٔ پانیک داشتهاید.
حملات پانیک میتوانند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشند. این حملات ممکن است فقط گاهی یا بهطور مکرر رخ دهند. علت یا محرک این حملات ممکن است آشکار نباشد. در صورت درماننشدن، حملات پانیک میتوانند منجر به «فوبیا» شوند.
«فوبیا» ترس شدید و غیرمنطقی در پاسخ به یک عامل خاص است. انواع زیادی از فوبیا وجود دارد، مانند ترس از جمعیت، پلها، مارها، عنکبوتها، ارتفاع، فضاهای باز یا خجالت اجتماعی.
فوبیا زمانی بهعنوان یک مشکل شناخته میشود که مانع زندگی عادی فرد شود. برای مثال، اگر فرد بهدلیل ترس از یکی از موارد فوق، از ترک خانه اجتناب کند.
علائم اختلال پانیک
حملات پانیک با علائم جسمی زیر همراه هستند:
- لرزش یا رعشه
- احساس تپش یا تندشدن ضربان قلب
- تعریق
- درد یا ناراحتی قفسه سینه
- تنگی نفس
- احساس خفگی
- تهوع
- گرفتگی عضلات
- سرگیجه یا ضعف
- احساس جداشدگی از بدن (Out-of-body feeling)
- مورمور یا بیحسی در دستها، بازوها، پاها یا ساق پا
- لرز یا گرگرفتگی
- احساس غیرواقعی بودن یا حس رؤیاگونه
فرد ممکن است در طول یک حملهٔ پانیک دچار ترس شدید از دست دادن کنترل، دیوانهشدن یا مرگ شود. داشتن همهٔ این علائم بهطور همزمان نادر است، اما وجود حداقل ۴ علامت بهشدت احتمال اختلال پانیک را مطرح میکند.
بسیاری از علائم حملهٔ پانیک مشابه علائم بیماریهای قلب، ریه، روده یا سیستم عصبی هستند. این شباهت میتواند ترس و اضطراب فرد را در طول یا پس از حمله تشدید کند. برای مثال، ممکن است فرد فکر کند که دچار حمله قلبی شده است.
حتی ترس از بروز یک حملهٔ پانیک، بهتنهایی میتواند باعث شروع علائم شود. این حالت پایهٔ اختلالی به نام «آگورافوبیا» (Agoraphobia) است. فرد مبتلا به آگورافوبیا بهسختی از خانه یا محل امن خود خارج میشود، چون میترسد در مکان عمومی دچار حملهٔ پانیک شود یا راه فراری آسان نداشته باشد.
چه چیزی باعث اختلال پانیک میشود؟
پزشکان نمیدانند علت دقیق اختلال پانیک چیست. برخی معتقدند که این مشکل میتواند با عوامل ژنتیکی (وجود سابقه خانوادگی) مرتبط باشد. همچنین ممکن است واکنش بدن به استرس شدید باشد.
اختلال پانیک چگونه تشخیص داده میشود؟
بسیاری از افراد مبتلا به حملات پانیک بهدلیل شرم یا ترس از مصرف دارو به دنبال مراقبت پزشکی نمیروند. اما در صورت داشتن حملات پانیک، بسیار مهم است که به پزشک مراجعه کنید و مشکل خود را مطرح نمایید.
پس از ارزیابی، پزشک میتواند مشخص کند که آیا حملات شما ناشی از اختلال پانیک هستند یا علت دیگری دارند. اگر بیش از ۴ حملهٔ پانیک داشته باشید و دائماً در ترس از حملهٔ بعدی باشید، ممکن است تشخیص اختلال پانیک برای شما گذاشته شود. درمانهای سادهای برای کنترل این حملات وجود دارد.
آیا میتوان از اختلال پانیک پیشگیری یا اجتناب کرد؟
از آنجا که علت دقیق اختلال پانیک مشخص نیست، نمیتوان از آن پیشگیری کرد. اما میتوان با شناسایی عوامل محرک، از بروز حملات جلوگیری کرد. پزشک میتواند در این زمینه کمک کند تا حملات شدیدتر یا مکرر نشوند. همچنین فعالیت بدنی منظم توصیه میشود، زیرا ورزش باعث کاهش استرس و پیشگیری از حملات میشود.
درمان اختلال پانیک
دو روش رایج برای درمان اختلال پانیک شامل مشاوره (درمان روانشناختی) و دارو است. انواع مختلفی از مشاوره در درمان این مشکل مؤثر هستند. اگرچه مشاوره نسبت به دارو اثر کندتری دارد، اما به همان اندازه میتواند مؤثر باشد. ترکیب مشاوره و دارو معمولاً نتیجهٔ بهتری دارد. همچنین تکنیکهای آرامسازی، مدیتیشن یا تمرینات تنفسی نیز میتوانند مفید باشند.
چندین دارو میتوانند شدت یا تعداد حملات پانیک را کاهش دهند یا متوقف کنند:
- داروهای ضدافسردگی: این داروها برای پیشگیری از اضطراب و حملات پانیک مؤثر هستند و حتی میتوانند حملات را متوقف کنند. لازم نیست افسرده باشید تا این داروها مؤثر باشند. عوارض جانبی معمولاً خفیف هستند. این داروها باعث از دست دادن کنترل یا تغییر شخصیت نمیشوند و میتوان آنها را حتی برای سالها استفاده کرد.
- داروهای ضداضطراب: همانطور که از نامشان پیداست، این داروها اضطراب و ترس را کاهش میدهند. معمولاً باید فقط برای مدت کوتاه (چند هفته تا چند ماه) مصرف شوند، مگر اینکه بدون آنها نتوانید عملکرد طبیعی داشته باشید. قطع ناگهانی این داروها خطرناک است و باید بهآرامی و تحت نظر پزشک انجام شود.
مدت درمان به شرایط فرد بستگی دارد. قطع کامل حملات پانیک یک هدف منطقی است. معمولاً درمان بین ۶ تا ۹ ماه توصیه میشود. برخی افراد میتوانند پس از مدت کوتاهی مصرف دارو را قطع کنند، اما برخی دیگر نیاز به درمان طولانیمدت یا حتی مادامالعمر دارند.
زندگی با اختلال پانیک
حملات پانیک حتی پس از تشخیص ممکن است غیرقابلپیشبینی باشند و باعث احساس ناتوانی شوند. در کنار برنامه درمانی، تغییرات سبک زندگی زیر میتوانند خطر بروز حمله را کاهش دهند:
- ورزش: فعالیت بدنی استرس را کاهش داده و ذهن را آرام میکند.
- خواب کافی: کمخوابی میتواند شما را خسته و تحریکپذیر کند و احتمال اضطراب و حمله را افزایش دهد.
- پرهیز از الکل، کافئین، سیگار و مواد مخدر: این موارد میتوانند حملات را تحریک یا تشدید کنند.
- شرکت در گروههای حمایتی: دانستن اینکه تنها نیستید و صحبت دربارهٔ اختلال پانیک میتواند حس کنترل بیشتری به شما بدهد.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- چه چیزی باعث اختلال پانیک من شده است؟
- بهترین درمان برای من چیست؟
- آیا باید دارو مصرف کنم؟
- آیا لازم است تا آخر عمر دارو مصرف کنم؟
- آیا نوع خاصی از درمان روانشناختی را باید امتحان کنم؟
- درمان روانشناختی چه مدت طول میکشد؟
- اگر از خانه خارجشدن برایم سخت است، چه کنم؟
- آیا امکان بازگشت حملات پس از درمان وجود دارد؟
منابع
- Anxiety Disorders Association of America
- National Institute of Mental Health: Anxiety Disorders
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
