بیماری حرکت (Motion sickness)

فیلم آموزش همگانی

بیماری حرکت (Motion sickness) چیست؟

بیماری حرکت (Motion sickness) یک احساس ناخوشایند است که توسط حرکت تحریک می‌شود. این وضعیت ممکن است هنگام سفر با ماشین، اتوبوس، قطار، هواپیما یا قایق رخ دهد. همچنین می‌تواند در وسایل تفریحی یا تجربه‌های واقعیت مجازی ایجاد شود. حتی دیدن حرکت افراد یا اشیا نیز می‌تواند باعث بروز آن شود.

این بیماری تهدیدکنندهٔ زندگی نیست، اما می‌تواند سفر را برای شما ناخوشایند کند. برنامه‌ریزی قبلی به پیشگیری، اجتناب یا کاهش اثرات آن کمک می‌کند. دیگر عوامل محرک شامل موارد زیر هستند:

• نشستن در صندلی عقب خودرو به‌طوری که نتوانید افق را ببینید
• مطالعه کردن در خودرو
• نداشتن هوای کافی در خودرو

بیماری حرکت در افراد مسن، زنان باردار و کودکان ۵ تا ۱۲ ساله شایع است. همچنین در افرادی که دچار سردردهای میگرنی هستند نیز بیشتر دیده می‌شود. این مشکل ممکن است ژنتیکی باشد.

پس از توقف حرکت، به‌تدریج احساس بهتری پیدا خواهید کرد. در موارد نادر، این بیماری ممکن است به دلیل مشکل در گوش داخلی ایجاد شود. این مشکل می‌تواند ناشی از تجمع مایع یا عفونت گوش باشد. بیماری پارکینسون نیز یکی دیگر از دلایل احتمالی این وضعیت است.

علائم

علائم می‌توانند ناگهانی بروز کنند و به سرعت شدیدتر شوند.
ممکن است احساس تهوع کنید. دیگر علائم شامل موارد زیر هستند:

• استفراغ
• پریدگی رنگ پوست
• سردرد
• تعریق سرد
• سرگیجه
• تحریک‌پذیری و بی‌قراری

علت‌های بیماری حرکت

بیماری حرکت به دلیل ناهماهنگی بین آنچه می‌بینید و آنچه احساس می‌کنید رخ می‌دهد.
به‌عنوان مثال، در خودرو، ماشین در حال حرکت به جلو است اما بدن شما ثابت مانده است.
این ناهماهنگی باعث می‌شود احساس ناخوشی داشته باشید.

تشخیص

شما ممکن است متوجه شوید که هنگام سفر، الگوی مشخصی از ناخوشی تجربه می‌کنید.
اگر به طور مکرر دچار این وضعیت می‌شوید، به پزشک مراجعه کنید.

پزشک شما معاینهٔ فیزیکی انجام می‌دهد و داخل گوش‌ها و چشم‌هایتان را بررسی می‌کند.
همچنین درباره سابقهٔ سلامتی شما سؤال خواهد کرد و سپس درمان مناسب را توصیه می‌کند.

نکات پیشگیری

اگر می‌دانید که هنگام سفر دچار بیماری حرکت می‌شوید، از قبل برنامه‌ریزی کنید.
اقدامات زیر می‌توانند به پیشگیری یا کاهش علائم کمک کنند:

• مصرف داروهای بیماری حرکت یک تا دو ساعت پیش از سفر.
• انتخاب صندلی مناسب:
  • صندلی جلو در خودرو بهترین گزینه است.
  • در قایق، قسمت میانی قایق را انتخاب کنید.
  • در هواپیما، روی بال‌ها بنشینید.
  • در قطار، رو به جلو و نزدیک پنجره بنشینید.
  • این صندلی‌ها تکان کمتری دارند و به شما امکان می‌دهند افق را ببینید.
  • اگر در کشتی هستید، اتاقی در جلو یا وسط کشتی و نزدیک سطح آب رزرو کنید.
• تهویه مناسب:
  • در خودرو از کولر استفاده کنید یا پنجره را باز کنید.
  • در هواپیما دریچهٔ هوا را به سمت خود قرار دهید.
  • در قایق‌های سرپوشیده، نزدیک پنجره بنشینید.
• پرهیز از عوامل غیرقابل‌کنترل:
  • مثلاً سوار قایق‌های تندرو نشوید، زیرا امواج و تکان‌ها می‌توانند باعث بیماری شوند.
  • اگر اجتناب‌ناپذیر است، از قبل دارو مصرف کنید.
• مطالعه نکنید: هنگام حرکت با خودرو، هواپیما یا قایق کتاب نخوانید و به افق یا اجسام دوردست نگاه کنید.
• استراحت: در صورت احساس بیماری، دراز بکشید.
• غذای سبک: پیش یا در طول سفر غذای سبک و ساده بخورید.
  • از مصرف غذاهای چرب، تند یا اسیدی پرهیز کنید.
• آب کافی بنوشید و از الکل اجتناب کنید.
• با پزشک درباره درمان‌های جایگزین مشورت کنید، مانند مچ‌بندهای فشاری که روی مچ دست استفاده می‌شوند.
• اگر علائم شما چند روز یا بیشتر ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید.

درمان

داروهای رایج برای درمان بیماری حرکت شامل بنادریل (Benadryl)، درامامین (Dramamine) و اسکوپولامین (Scopolamine) هستند.

آکادمی پزشکان خانوادهٔ آمریکا (AAFP) استفاده از اسکوپولامین را توصیه می‌کند.
این دارو تهوع و استفراغ را کاهش می‌دهد و باعث خواب‌آلودگی نمی‌شود.
چسب پوستی این دارو بهترین اثر را دارد.

آنتی‌هیستامین‌ها (مانند بنادریل) مفید هستند، اما معمولاً باعث خواب‌آلودگی می‌شوند.
آنتی‌هیستامین‌های غیرخواب‌آور در درمان یا پیشگیری از بیماری حرکت موثر نیستند.

نوع دیگری از داروها به نام ضدتهوع (Antiemetics) برای درمان تهوع و استفراغ استفاده می‌شوند.

برخی از این داروها با نسخه پزشک هستند و برخی بدون نسخه در دسترس‌اند.
پزشک به شما کمک می‌کند که مناسب‌ترین دارو را انتخاب کنید.
این داروها زمانی بیشترین اثر را دارند که پیش از سفر مصرف شوند.

زمانی که تهوع آغاز شد، چند عدد بیسکویت ساده بخورید و از نوشیدنی‌های شفاف و گازدار مانند زنجبیل‌نوش (Ginger ale) برای کاهش تهوع استفاده کنید.

زندگی با بیماری حرکت

برنامه‌ریزی قبلی بهترین راهکار برای مقابله با این بیماری است.
اگر علائم شما خفیف باشند، داروها موثر خواهند بود.
همیشه هنگام سفر داروهای مناسب را همراه خود داشته باشید.

سوالاتی که باید از پزشک بپرسید

• آیا داروها پس از شروع علائم هم موثر هستند؟
• آیا بیماری حرکت نشانهٔ یک مشکل جدی‌تر سلامتی است؟
• آیا می‌توانم هنگام بارداری یا شیردهی از این داروها استفاده کنم؟
• آیا داروهای بیماری حرکت با سایر داروهای من تداخل دارند؟

منابع

• Centers for Disease Control and Prevention, Motion Sickness
• National Institutes of Health, U.S. National Library of Medicine, Motion Sickness

این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیک‌پژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وب‌سایت بیمارستان تهیه شده است.

لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیه‌های سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.

سلب مسئولیت: مطالب ارائه‌شده صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه‌ها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.

تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.