فیلم آموزش همگانی
سرطان پستان در مردان (Male breast cancer) چیست؟
سرطان پستان نوعی سرطان است که در بافتهای پستان ایجاد میشود. مردان هم میتوانند به سرطان پستان مبتلا شوند، اما این بیماری در زنان شایعتر است. به همین دلیل، مردان اغلب زمانی متوجه بیماری خود میشوند که سرطان در مرحله پیشرفته قرار دارد.
انواع و مراحل مختلفی از سرطان پستان در مردان وجود دارد. این انواع بر اساس محل سلولهای سرطانی و ظاهر آنها متفاوت هستند. سرطان پستان میتواند در پوشش داخلی پستان، مجاری (Ducts) یا لوبولها (Lobules) آغاز شود. همچنین ممکن است در نوک پستان یا هاله اطراف نوک پستان (Areola) رخ دهد که به آن بیماری پاژه نوک پستان (Paget’s disease of the nipple) گفته میشود.
سرطان پستان میتواند تهاجمی (Invasive) باشد؛ یعنی به بافتهای اطراف پستان و نزدیک آن گسترش یافته یا پتانسیل گسترش دارد. گسترش متاستاتیک (Metastatic spread) به این معناست که سرطان میتواند از طریق سیستم لنفاوی به بافتها، اندامها یا استخوانهای دیگر منتقل شود. اگر سرطان هنوز گسترش نیافته باشد، به آن پیشتهاجمی (Pre-invasive) یا درجا (In situ) گفته میشود. گاهی به آن غیرتهاجمی (Non-invasive) نیز میگویند، اما اگر درمان نشود ممکن است به نوع تهاجمی تبدیل شود.
درجه (Grade) و مرحله (Stage) سرطان به اندازه، ساختار و ویژگیهای سلولهای سرطانی بستگی دارد.
- هر چه درجه سرطان بالاتر باشد (۱ تا ۳)، سلولها غیرطبیعیتر هستند و سرعت رشد آنها بیشتر است.
- هر چه مرحله سرطان بالاتر باشد (I تا IV)، سرطان پیشرفتهتر است و احتمال گسترش آن بیشتر است.
درجه و مرحله سرطان نقش مهمی در انتخاب درمان و پیشآگهی بیماری دارند.
کارسینوم داکتال تهاجمی (Infiltrating ductal carcinoma – IDC) شایعترین نوع سرطان پستان در مردان است که در مجاری پستان شروع شده و معمولاً به سایر نواحی گسترش مییابد.
—
علائم سرطان پستان در مردان
مردان باید به شکل، اندازه و بافت پستانهای خود توجه داشته باشند. این آگاهی میتواند به تشخیص زودهنگام سرطان پستان کمک کند. علائم شامل موارد زیر هستند:
- وجود توده یا برجستگی در بافت پستان
(ممکن است شبیه یک توپ گرد مانند تیله یا صاف مانند یک دکمه باشد. این توده میتواند دردناک یا بدون درد باشد.) - تغییر در شکل یا اندازه پستان
- چروکیدگی یا فرورفتگی پوست روی پستان
- معکوس شدن نوک پستان
- درد در نوک پستان، بافت پستان یا نواحی اطراف مانند غدد لنفاوی زیر بغل
- قرمزی، خشونت یا خارش پوست نوک پستان یا هاله
- ترشح از نوک پستان
اگر سرطان به غدد لنفاوی گسترش یافته باشد، ممکن است تودههای دیگری در کنار پستان، زیر بغل یا در نزدیکی ترقوه احساس شوند.
—
علت سرطان پستان در مردان
در بدن همه افراد، سلولها به طور طبیعی رشد و تقسیم میشوند. سرطان زمانی رخ میدهد که برخی از این سلولها دچار تغییر شده و به طور کنترلنشده رشد کنند. این سلولهای غیرطبیعی میتوانند توده یا تومور ایجاد کنند.
- تومورهای خوشخیم (Benign) سرطانی نیستند.
- تومورهای بدخیم (Malignant) سرطانی هستند و قابلیت گسترش دارند.
در دوران کودکی، پسران و دختران مقدار مشابهی بافت پستان دارند.
- در دوران بلوغ، سطح استروژن (Estrogen) در دختران افزایش مییابد و باعث رشد بافت پستان میشود.
- در پسران، سطح استروژن کاهش یافته و رشد بافت پستان محدود میشود.
مردان معمولاً سرطان پستان را در مرحله پیشرفته تشخیص میدهند، زیرا:
- بافت پستان مردان کمتر است و سرطان سریعتر به بافتهای اطراف گسترش مییابد.
- بسیاری از مردان از وجود سرطان پستان در مردان آگاهی ندارند.
در بیشتر (اما نه همه) موارد، سرطان پستان مردان با سطح بالای استروژن همراه است.
—
تشخیص سرطان پستان در مردان
تشخیص زودهنگام و درمان سریع باعث بهبود نتایج میشود.
به محض مشاهده توده یا علائم مشکوک به پزشک مراجعه کنید.
مراحل تشخیص شامل موارد زیر است:
- معاینه فیزیکی و بررسی سابقه پزشکی
پزشک ابتدا معاینه انجام میدهد و علائم و سوابق شما را بررسی میکند. - ماموگرافی تشخیصی (Diagnostic mammogram)
در این روش، پستان بین دو صفحه قرار گرفته و با اشعه ایکس تصویر گرفته میشود. این روش ممکن است کمی ناراحتکننده باشد، اما کوتاه است. - سونوگرافی (Ultrasound)
پزشک با استفاده از امواج صوتی و یک دستگاه مبدل، تصاویری از بافت پستان تهیه میکند. - امآرآی (MRI)
در این روش با استفاده از انرژی مغناطیسی و امواج رادیویی، تصویر دقیقتری از بافت پستان به دست میآید. این روش بدون درد است اما حدود یک ساعت طول میکشد.
اگر در این آزمایشها ناهنجاری مشاهده شود، پزشک بیوپسی (Biopsy) تجویز میکند.
در بیوپسی، نمونهای از بافت یا در برخی موارد کل توده برداشته میشود.
بیوپسی تنها راه تشخیص قطعی سرطانی بودن توده است و نوع، اندازه و درجه سرطان را مشخص میکند.
همچنین سلولهای سرطانی از نظر وجود هورمونها و ژنها بررسی میشوند:
- اگر سلولها به استروژن و/یا پروژسترون حساس باشند، به آن هورمون مثبت (Hormone-positive) میگویند. این حالت در بیشتر موارد سرطان پستان مردان دیده میشود و معمولاً پیشآگهی بهتری دارد.
- اگر سلولها سطح بالایی از HER2 داشته باشند، سرطان HER2 مثبت (HER2-positive) است که معمولاً تهاجمیتر است.
—
پیشگیری یا کاهش خطر سرطان پستان در مردان
به طور کلی، پیشگیری کامل از سرطان پستان در مردان ممکن نیست.
آکادمی پزشکان خانواده آمریکا غربالگری معمول را برای مردان توصیه نمیکند.
اما مردانی که در گروه پرخطر هستند باید با پزشک مشورت کنند. در این موارد، پزشک ممکن است آزمایش ژنتیک یا ماموگرافی پیشنهاد دهد.
عوامل افزایشدهنده خطر سرطان پستان در مردان عبارتاند از:
- سن: میانگین سنی تشخیص سرطان پستان در مردان بین ۶۰ تا ۷۰ سال است.
- سابقه خانوادگی سرطان پستان یا جهش ژن BRCA.
- سطح بالای استروژن به دلیل عوامل ژنتیکی، مصرف داروها یا درمانهای هورمونی.
(مردان دارای اضافهوزن یا مصرفکننده الکل ممکن است سطح استروژن بالاتری داشته باشند.) - قرار گرفتن در معرض اشعه در ناحیه قفسه سینه.
- ژنیکوماستی (Gynecomastia): بزرگ شدن غیرطبیعی پستان در مردان که باعث افزایش بافت پستان و خطر سرطان میشود.
- سندرم کلاینفلتر (Klinefelter syndrome): یک اختلال ژنتیکی که در آن مرد دو یا چند کروموزوم X به همراه یک کروموزوم Y دارد (در حالت طبیعی مردان فقط یک X و یک Y دارند). این اختلال باعث بزرگ شدن پستانها و برخی ویژگیهای دیگر میشود.
—
درمان سرطان پستان در مردان
انتخاب روش درمانی به اندازه، محل، نوع، درجه و مرحله سرطان بستگی دارد.
همچنین عواملی مانند سن، وضعیت عمومی سلامت و سبک زندگی بیمار در تصمیمگیری نقش دارند.
روشهای درمان شامل یک یا چند مورد زیر است:
- جراحی:
ماستکتومی (Mastectomy) شایعترین عمل جراحی است که شامل برداشتن تمام یا بخشی از بافت پستان، نوک پستان، هاله و غدد لنفاوی اطراف است. - پرتودرمانی (Radiation therapy):
معمولاً پس از جراحی انجام میشود تا سلولهای سرطانی باقیمانده را نابود کند و از گسترش یا بازگشت سرطان جلوگیری کند. - شیمیدرمانی (Chemotherapy):
داروهای قوی که تمام سلولهای با رشد سریع (سرطانی و طبیعی) را هدف قرار میدهند.
شیمیدرمانی ممکن است به صورت قرص یا تزریق وریدی (IV) یا هر دو انجام شود. - هورموندرمانی (Hormonal therapy):
برای سرطانهایی که هورمون مثبت هستند استفاده میشود و مانع رشد سلولهای سرطانی میشود. - درمان هدفمند (Targeted therapy):
برای سرطانهای HER2 مثبت استفاده میشود. داروی هرسپتین (Herceptin) نمونهای از این درمان است که به طور خاص سلولهای سرطانی را هدف قرار داده و سلولهای طبیعی را حفظ میکند.
—
زندگی با سرطان پستان در مردان
فرآیند تشخیص و درمان سرطان ممکن است طولانی و دشوار باشد.
- بسیاری از درمانها تهاجمی هستند و میتوانند عوارض جانبی ایجاد کنند.
- داروها میتوانند عوارض را کاهش دهند، اما برخی عوارض ممکن است طولانیمدت باشند.
- معمولاً نیاز به تغییر سبک زندگی وجود دارد.
پس از درمان، ممکن است سرطان بهبود یافته (Remission) یا موقتاً از بین برود.
- برخی بیماران به مراقبتهای مداوم شامل آزمایشهای دورهای و درمانهای نگهدارنده نیاز دارند.
سرطان تأثیر عاطفی و روانی زیادی دارد.
- پیوستن به گروههای حمایتی و استفاده از مشاوره روانشناسی میتواند کمککننده باشد.
- پزشک ممکن است برنامههای توانبخشی برای سازگاری با تغییرات جسمی و زندگی پیشنهاد دهد.
اگر یکی از اعضای خانواده مرد به سرطان پستان مبتلا باشد، ممکن است پزشک آزمایش ژنتیک برای بررسی جهش ژن BRCA توصیه کند.
مشاوره ژنتیک میتواند به تشخیص خطر ابتلای سایر اعضای خانواده کمک کند.
—
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- چه درمانهایی برای من لازم است؟
- درمان چه تأثیری بر زندگی روزمره من دارد؟
- آیا باید در کارآزماییهای بالینی (Clinical trials) شرکت کنم؟
- پیشآگهی سرطان پستان من چیست؟
- اگر در گروه پرخطر هستم، آیا باید به مشاور ژنتیک مراجعه کنم؟
- احتمال بازگشت سرطان چقدر است و علائم هشداردهنده چیست؟
—
Resources/منابع
- American Cancer Society: What Is Breast Cancer in Men?
- American Society of Clinical Oncology: Breast Cancer in Men
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
