سرطان ریه

سرطان ریه (Lung Cancer) چیست؟

سرطان ریه رشد غیرطبیعی سلول‌ها در ریه‌ها است. این بیماری یکی از شایع‌ترین انواع سرطان در جهان است. در ایالات متحده، بیشتر افراد به دلیل سرطان ریه جان خود را از دست می‌دهند تا هر نوع سرطان دیگر. بیشتر موارد سرطان ریه به دلیل مصرف سیگار ایجاد می‌شوند.

دو نوع سرطان ریه وجود دارد:

• سرطان ریه سلول غیر کوچک (Non-small cell) – این شایع‌ترین نوع سرطان ریه است. بیش از ۸۵٪ از افراد مبتلا به سرطان ریه، به این نوع دچار هستند.
• سرطان ریه سلول کوچک (Small cell) – سلول‌های این نوع سرطان کوچک هستند. این سلول‌ها سریع‌تر از نوع غیر کوچک رشد کرده و گسترش می‌یابند. روش درمان این نوع متفاوت است.

علائم و درمان سرطان ریه

علائم شایع

علائم سرطان ریه می‌توانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند. علائم شایع عبارت‌اند از:

• سرفه‌ای که بدتر می‌شود یا از بین نمی‌رود
• درد قفسه سینه
• تنگی نفس یا خس‌خس سینه
• مشکلات مداوم با ذات‌الریه (Pneumonia) یا برونشیت (Bronchitis)
• سرفه همراه با خون
• احساس خستگی مداوم
• کاهش وزن بی‌دلیل

برخی افراد فقط گزارش می‌کنند که حال عمومی‌شان خوب نیست.
اگر سرطان گسترش یافته باشد، ممکن است در ناحیه‌ای که سرطان به آن پخش شده، احساس درد یا مشکل داشته باشید.

بسیاری از افراد مبتلا به سرطان ریه تا مراحل پیشرفته بیماری هیچ علامتی ندارند. این یکی از دلایلی است که باعث می‌شود مرگ‌ومیر ناشی از آن زیاد باشد.

گزینه‌های درمانی

چندین گزینه برای درمان سرطان ریه وجود دارد. پزشک شما ممکن است بیش از یک نوع درمان را توصیه کند.
بهترین روش درمان برای هر فرد متفاوت است و پزشک بر اساس عوامل زیر تصمیم‌گیری می‌کند:

• وضعیت کلی سلامت شما
• نوع سرطان ریه
• محل گسترش سرطان

درمان‌های شایع شامل موارد زیر هستند:

• جراحی (Surgery) – جراح تومور یا هر بافت سرطانی را برمی‌دارد.
• پرتودرمانی (Radiation therapy) – از اشعه‌های پرانرژی برای کشتن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود.
  ممکن است پس از جراحی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده به کار رود.
• شیمی‌درمانی (Chemotherapy) – داروهای قوی برای کشتن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شوند.
  این داروها به‌صورت تزریق داخل وریدی (IV) یا قرص داده می‌شوند.
  شیمی‌درمانی می‌تواند عوارض جانبی ناخوشایندی داشته باشد مانند:
  • ضعف
  • خستگی
  • ریزش مو
• درمان هدفمند (Targeted therapy) – داروهای خاصی که رشد و گسترش سلول‌های سرطانی خاص را مسدود می‌کنند.
  این داروها نیز به‌صورت تزریقی یا قرص تجویز می‌شوند.

افراد مبتلا به سرطان ریه سلول غیر کوچک می‌توانند با هر یک از این روش‌ها یا ترکیبی از آن‌ها درمان شوند.
افراد مبتلا به سرطان ریه سلول کوچک معمولاً با پرتودرمانی و شیمی‌درمانی درمان می‌شوند.
سایر درمان‌ها نیز وجود دارند. از پزشک خود بپرسید کدام درمان برای شما مناسب‌تر است.

علت‌های سرطان ریه

چندین علت شناخته‌شده برای سرطان ریه وجود دارد.

سیگار کشیدن (Smoking)

در ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد، سیگار کشیدن علت اصلی سرطان ریه است.
دود سیگار هزاران ماده شیمیایی دارد که بسیاری از آن‌ها سرطان‌زا هستند.

• سیگاری‌ها ۱۵ تا ۳۰ برابر بیشتر از افراد غیرسیگاری در معرض خطر سرطان ریه هستند.
• افرادی که از سایر محصولات دخانی مانند سیگار برگ، پیپ یا سیگارهای الکترونیکی (E-cigarettes یا Vape) استفاده می‌کنند نیز در معرض خطر بالاتری قرار دارند.

هرچه زودتر شروع به سیگار کشیدن کرده باشید و تعداد بیشتری سیگار در روز مصرف کنید، خطر شما بالاتر است.
اگر سیگار را ترک کنید، خطر ابتلا به سرطان ریه کاهش می‌یابد، اما همچنان بالاتر از کسی است که هرگز سیگار نکشیده است.

دود دست‌دوم (Secondhand smoke)

دود دست‌دوم دودی است که از سیگار کشیدن افراد دیگر در هوا پخش می‌شود.
وقتی آن را استنشاق می‌کنید، همچنان در معرض اثرات مضر دود قرار دارید.

هر سال، هزاران نفر که هرگز سیگار نکشیده‌اند، به دلیل قرار گرفتن در معرض دود دست‌دوم جان خود را از دست می‌دهند.

رادون (Radon)

رادون یک گاز است که به طور طبیعی در زمین وجود دارد.
این گاز می‌تواند در خانه‌ها و ساختمان‌ها محبوس شود و به سطوح بالایی برسد که باعث سرطان می‌شوند.
قرار گرفتن در معرض رادون، دومین علت شایع سرطان ریه در ایالات متحده است.

سایر مواد سرطان‌زا

برخی مواد دیگر که با سرطان ریه مرتبط هستند عبارت‌اند از:

• آزبست (Asbestos)
• آرسنیک (Arsenic)
• دود موتور دیزلی (Diesel exhaust)
• برخی اشکال سیلیکا (Silica) و کروم (Chromium)

تشخیص سرطان ریه

سرطان ریه معمولاً به صورت تصادفی در عکس‌برداری قفسه سینه (X-ray) یا سی‌تی‌اسکن (CT scan) به دلیل مشکل دیگری کشف می‌شود.

اگر علائم سرطان ریه داشته باشید، پزشک ابتدا:

1. معاینه فیزیکی انجام می‌دهد.
2. به قفسه سینه شما گوش می‌دهد.
3. در صورت شنیدن صدای مایع اطراف ریه‌ها، ممکن است به سرطان ریه مشکوک شود.
4. درباره سوابق پزشکی و مصرف سیگار از شما سؤال می‌کند.
5. همچنین می‌پرسد آیا در معرض موادی مانند آزبست بوده‌اید یا خیر.

آزمایش‌های تشخیصی

پزشک شما احتمالاً آزمایش‌هایی برای بررسی وجود سرطان ریه تجویز می‌کند، از جمله:

• عکس قفسه سینه (Chest X-ray)
• سی‌تی‌اسکن (CT scan)
• ام‌آرآی (MRI)
• اسکن PET (Positron Emission Tomography)
• آزمایش خلط (Sputum test)
• توراسنتز (Thoracentesis) – نمونه‌گیری از مایعی که اطراف ریه‌ها تجمع پیدا کرده است.

اگر هر یک از این آزمایش‌ها نشان دهد که احتمال وجود سرطان هست، پزشک نمونه‌برداری (Biopsy) انجام می‌دهد.
در این روش، تکه‌ای از بافت ریه برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

اگر سلول‌های سرطانی پیدا شوند، پزشک آزمایش‌های بیشتری انجام می‌دهد تا:

• سرعت رشد سرطان را مشخص کند.
• ببیند آیا سرطان گسترش یافته است یا خیر.
• تعیین کند کدام درمان‌ها مؤثرتر خواهند بود.

پیشگیری یا اجتناب از سرطان ریه

در اکثر موارد، سرطان ریه قابل پیشگیری است.

• سیگار نکشید – اگر سیگار نمی‌کشید، شروع نکنید.
  اگر سیگار می‌کشید، تلاش کنید آن را ترک کنید.
  اگر سیگار الکترونیکی (Vape) مصرف می‌کنید، آن را هم ترک کنید.
  اگر برای ترک سیگار نیاز به کمک دارید، با پزشک خود مشورت کنید.
  روش‌های ترک شامل چسب نیکوتین، آدامس نیکوتین و داروهای مخصوص هستند.
• از دود دست‌دوم اجتناب کنید –
  از اطرافیان بخواهید در کنار شما سیگار نکشند.
  از مکان‌هایی که افراد در آن سیگار می‌کشند، دوری کنید.
• خانه خود را از نظر رادون بررسی کنید –
  سازمان حفاظت محیط‌زیست (Environmental Protection Agency) این کار را توصیه می‌کند.
  اگر سطح رادون بالا باشد، می‌توانید سیستم کاهش رادون نصب کنید تا گاز به بیرون از خانه هدایت شود.
• از مواد سرطان‌زا دوری کنید –
  موادی مانند دود دیزلی، گرد زغال‌سنگ و انواع دوده می‌توانند باعث سرطان شوند.
• غربالگری سرطان ریه –
  اگر سیگاری هستید و سن شما بین ۵۵ تا ۸۰ سال است، می‌توانید با سی‌تی‌اسکن با دوز پایین (Low-dose CT scan) تحت غربالگری قرار بگیرید.
  غربالگری به تشخیص زودهنگام سرطان قبل از گسترش آن کمک می‌کند و شانس درمان موفق را افزایش می‌دهد.

مدیریت علائم و درمان سرطان ریه

با درمان، ممکن است سرطان ریه به حالت بهبودی (Remission) برسد.
نتیجه درمان به عواملی مانند زمان تشخیص سرطان بستگی دارد.

• اگر سرطان زود تشخیص داده نشود یا درمان نشود، می‌تواند به سایر قسمت‌های بدن مانند غدد لنفاوی یا اندام‌ها گسترش یابد.
• بسیاری از افراد زمانی تشخیص می‌گیرند که سرطان قبلاً پخش شده است.
  این موضوع می‌تواند به مشکلات جدی یا حتی مرگ منجر شود.

به همین دلیل، شروع درمان در سریع‌ترین زمان ممکن اهمیت زیادی دارد.

زندگی با سرطان ریه حین درمان

زندگی با سرطان در طول درمان می‌تواند احساس طاقت‌فرسایی ایجاد کند.
روش‌های مختلف درمانی، اثرات متفاوتی بر بدن شما دارند.

برای بهبود کیفیت زندگی:

• رژیم غذایی سالم داشته باشید.
• خواب کافی داشته باشید.
• فعالیت بدنی ملایم برای حفظ انرژی خود انجام دهید.

سرطان ریه می‌تواند بر سلامت روان شما نیز تأثیر بگذارد.
برای حمایت روحی، با خانواده، دوستان، مشاوران یا گروه‌های حمایتی در ارتباط باشید.

حتی پس از درمان، خطر بازگشت سرطان همچنان بالاتر است.
بنابراین، لازم است به‌طور منظم به ویزیت‌های پیگیری و چکاپ‌ها مراجعه کنید.

پرسش‌هایی که باید از پزشک بپرسید

• چه نوع سرطان ریه دارم؟
• گزینه‌های درمانی من چیست؟
• چگونه برای درمان آماده شوم؟
• آیا درمان عوارض جانبی دارد؟
• چگونه می‌توانم عوارض جانبی را مدیریت کنم؟
• آیا می‌توانم هنگام درمان به کارم ادامه دهم؟
• آیا لازم است در یک کارآزمایی بالینی (Clinical trial) شرکت کنم؟

منابع بیشتر برای آشنایی با سرطان ریه

• Centers for Disease Control and Prevention: Lung Cancer Basics
• National Cancer Institute: Lung Cancer
• National Institutes of Health, MedlinePlus: Lung Cancer

این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیک‌پژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وب‌سایت بیمارستان تهیه شده است.

لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیه‌های سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.

سلب مسئولیت: مطالب ارائه‌شده صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه‌ها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.

تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.