کلسترول چیست؟
کتابچه دیجیتال
برای مطالعه کتابچه کلسترول ورق بزنید:
پادکست
برای گوش کردن به پادکست ، دکمه پخش را بزنید:
فیلم آموزشی همگانی
کلسترول چیست؟
کلسترول یک ماده مومیشکل است که کبد شما آن را برای محافظت از اعصاب و ساخت بافت سلولی و برخی هورمونها تولید میکند. بدن شما همچنین کلسترول را از غذایی که میخورید دریافت میکند. این غذاها شامل تخممرغ، گوشت و لبنیات هستند. کلسترول «خوب» (HDL) و کلسترول «بد» (LDL) وجود دارد. مقدار زیاد کلسترول بد (LDL) میتواند برای سلامتی مضر باشد.
تفاوت بین کلسترول «خوب» و کلسترول «بد» چیست؟
کلسترول خوب با نام لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) شناخته میشود. این نوع کلسترول، کلسترول را از جریان خون خارج میکند. لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) کلسترول «بد» است.
اگر سطح کل کلسترول شما به دلیل بالا بودن LDL زیاد باشد، ممکن است در معرض خطر بالاتر بیماری قلبی یا سکته مغزی قرار بگیرید. اما اگر سطح کل کلسترول شما فقط به دلیل بالا بودن HDL زیاد باشد، احتمالاً در معرض خطر بالاتری نیستید.
تریگلیسیرید نوع دیگری از چربی در خون شماست. وقتی بیش از مقدار مورد نیاز بدنتان کالری مصرف میکنید، بدن کالری اضافی را به تریگلیسیرید تبدیل میکند.
تغییر سبک زندگی (رژیم غذایی و ورزش) میتواند سطح کلسترول شما را بهبود بخشد، LDL و تریگلیسیرید را کاهش دهد و HDL را افزایش دهد.
سطح ایدئال کلسترول شما به خطر ابتلا به بیماری قلبی بستگی دارد:
- کل کلسترول: کمتر از ۲۰۰ بهترین است، اما به سطح HDL و LDL شما نیز بستگی دارد.
- کلسترول LDL: کمتر از ۱۳۰ بهترین است، اما این مقدار نیز به خطر بیماری قلبی بستگی دارد.
- کلسترول HDL: ۶۰ یا بالاتر خطر بیماری قلبی را کاهش میدهد.
- تریگلیسیرید: کمتر از ۱۵۰ میلیگرم در دسیلیتر (mg/dl) بهترین است.
علائم
اغلب، کلسترول بالا علائم خاصی ندارد. ممکن است کلسترول بالایی داشته باشید و از آن بیخبر باشید.
اگر کلسترول شما بالا باشد، بدن ممکن است کلسترول اضافی را در شریانها ذخیره کند. شریانها رگهای خونی هستند که خون را از قلب به بقیه بدن میرسانند. تجمع کلسترول در شریانها «پلاک» نامیده میشود. با گذشت زمان، پلاک میتواند سخت شده و شریانها را باریک کند. رسوبات بزرگ پلاک میتوانند بهطور کامل یک شریان را مسدود کنند. پلاکهای کلسترول همچنین میتوانند پاره شوند و منجر به تشکیل لخته خون شوند که جریان خون را مسدود میکند.
انسداد یک شریان قلب میتواند باعث حمله قلبی شود. انسداد یک شریان مغز میتواند باعث سکته مغزی شود.
بسیاری از افراد تا زمانی که یکی از این رویدادهای تهدیدکننده زندگی را تجربه نکنند، متوجه کلسترول بالای خود نمیشوند. برخی افراد در معاینات دورهای و آزمایش خون متوجه آن میشوند.
علل کلسترول بالا چیست؟
کبد شما کلسترول تولید میکند، اما همچنین آن را از غذا دریافت میکنید. خوردن غذاهای پرچرب زیاد میتواند سطح کلسترول شما را افزایش دهد.
اضافهوزن و کمتحرکی نیز باعث کلسترول بالا میشود. اگر اضافهوزن دارید، احتمالاً سطح تریگلیسیرید بالاتری دارید. اگر هرگز ورزش نمیکنید یا بهطور کلی فعال نیستید، این میتواند HDL (کلسترول خوب) شما را کاهش دهد.
سابقه خانوادگی نیز بر سطح کلسترول تأثیر دارد. تحقیقات نشان داده است که کلسترول بالا در خانوادهها شایع است. اگر یکی از اعضای درجهیک خانواده شما آن را داشته باشد، ممکن است شما نیز داشته باشید.
سیگار کشیدن نیز باعث کلسترول بالا میشود، چون HDL (کلسترول خوب) را کاهش میدهد.
تشخیص کلسترول بالا چگونه انجام میشود؟
بدون آزمایش، نمیتوان فهمید که کلسترول بالا دارید یا نه. یک آزمایش خون ساده سطح کلسترول شما را نشان میدهد.
مردان ۳۵ ساله و بالاتر و زنان ۴۵ ساله و بالاتر باید کلسترول خود را بررسی کنند. مردان و زنان ۲۰ ساله و بالاتر که عوامل خطر بیماری قلبی دارند نیز باید آزمایش بدهند. نوجوانان در صورت مصرف برخی داروها یا داشتن سابقه خانوادگی قوی کلسترول بالا، ممکن است نیاز به آزمایش داشته باشند. از پزشک بپرسید هر چند وقت یکبار باید کلسترول خود را بررسی کنید.
عوامل خطر بیماری قلبی شامل موارد زیر است:
- سیگار کشیدن
- فشار خون بالا
- سن بالا
- داشتن یکی از والدین یا خواهر و برادر مبتلا به بیماری قلبی
- اضافهوزن یا چاقی
- کمتحرکی
آیا میتوان از کلسترول بالا پیشگیری یا آن را اجتناب کرد؟
انتخاب غذای سالم و ورزش کردن دو راه برای کاهش خطر کلسترول بالا هستند.
غذاهای حاوی چربیهای اشباع کمتر بخورید (مانند گوشت قرمز و بیشتر محصولات لبنی). چربیهای سالمتر انتخاب کنید، مانند گوشت کمچرب، آووکادو، مغزها و لبنیات کمچرب. از غذاهای حاوی چربی ترانس (مانند غذاهای سرخشده و بستهبندیشده) پرهیز کنید. به دنبال غذاهای سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ باشید، مانند ماهی سالمون، شاهماهی، گردو و بادام. برخی برندهای تخممرغ حاوی امگا-۳ هستند.
ورزش میتواند ساده باشد. پیادهروی کنید، در کلاس یوگا شرکت کنید، با دوچرخه به محل کار بروید یا در یک ورزش گروهی شرکت کنید. هدف این است که روزانه ۳۰ دقیقه فعالیت داشته باشید.
درمان
اگر کلسترول بالایی دارید، ممکن است لازم باشد برخی تغییرات در سبک زندگی ایجاد کنید. اگر سیگار میکشید، ترک کنید. بهطور منظم ورزش کنید. اگر اضافهوزن دارید، کاهش فقط ۵ تا ۱۰ پوند (حدود ۲ تا ۴.۵ کیلوگرم) میتواند سطح کلسترول و خطر بیماری قلبی را بهبود بخشد. مطمئن شوید که مقدار زیادی میوه، سبزیجات، غلات کامل و ماهی مصرف میکنید.
با توجه به عوامل خطر شما، پزشک ممکن است دارو و تغییر سبک زندگی را توصیه کند.
زندگی با کلسترول بالا
اگر کلسترول بالایی دارید، احتمال ابتلا به بیماری قلبی دو برابر میشود. به همین دلیل مهم است که سطح کلسترول خود را بررسی کنید، بهخصوص اگر سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارید. کاهش LDL (کلسترول بد) از طریق رژیم غذایی مناسب، ورزش و دارو میتواند تأثیر مثبتی بر سلامت کلی شما داشته باشد.
سؤالاتی که باید از پزشک خود بپرسید
- آیا من در معرض خطر بیماری قلبی هستم؟
- هر چند وقت یکبار باید کلسترول خود را آزمایش کنم؟
- سطح کلسترول من چقدر است؟ آیا بالا است؟
- چه تغییرات سبک زندگی برای بهبود سطح کلسترول و سلامت قلبم لازم است؟
- آیا به داروی کاهنده کلسترول نیاز دارم؟
- عوارض جانبی دارو چیست؟
منابع
- Centers for Disease Control and Prevention: Cholesterol
- National Institutes of Health, National Heart, Lung, and Blood Institute: Cholesterol
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
