هیپوترمی (Hypothermia) چیست؟
هیپوترمی یک وضعیت پزشکی است که زمانی رخ میدهد که شما برای مدت طولانی در معرض سرمای شدید قرار بگیرید. دمای طبیعی بدن 98.6 درجه فارنهایت (37 درجه سانتیگراد) است. اگر دمای بدن شما به کمتر از 95 درجه فارنهایت (35 درجه سانتیگراد) کاهش یابد، به هیپوترمی مبتلا هستید.
هیپوترمی حتی میتواند در دماهایی که خیلی سرد نیستند، مانند دماهای بیش از 40 درجه فارنهایت (حدود 4.4 درجه سانتیگراد) نیز رخ دهد. این معمولاً زمانی اتفاق میافتد که فرد خیس، عرقکرده یا در آب سرد گیر افتاده باشد.
هیپوترمی خطرناک است و میتواند تهدیدکنندهٔ زندگی باشد. بیشتر افراد متوجه وجود آن در بدنشان نمیشوند تا زمانی که خیلی دیر شده است. اگر درمان نشود، میتواند باعث حمله قلبی، آسیب کبدی، نارسایی کلیه یا مرگ شود.
هیپوترمی با سرمازدگی (Frostbite) تفاوت دارد.
شما ممکن است فقط به سرمازدگی مبتلا شوید یا همزمان با هیپوترمی دچار آن شوید.
سرمازدگی زمانی رخ میدهد که بخشی از بدن شما یخ بزند.
شایعترین نواحی سرمازدگی شامل بینی، گوشها، انگشتان دست و انگشتان پا هستند.
در سرمازدگی، بخشهای بدن بیحس، سفت و به رنگ سفید یا خاکستری متمایل به زرد در میآیند.
در صورت آسیبهای شدید، اثرات آن میتواند طولانیمدت باشد و حتی ممکن است به قطع عضو (Amputation) نیاز داشته باشد.
با این حال، هیپوترمی جدیتر است و نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد.
علائم هیپوترمی
تشخیص علائم هیپوترمی در نوزادان و افراد مسن دشوارتر است.
علائم هشداردهنده شامل موارد زیر هستند:
- لرزیدن، ناتوانی در کنترل حرکات دستها و/یا کاهش حرکت
- گفتار نامفهوم
- خستگی ناگهانی یا کاهش انرژی
- گیجی ناگهانی (عدم توانایی در تفکر واضح)
- پوست سرد، قرمز و/یا تحریکشده (در مراحل بعدی ممکن است به رنگ آبی تغییر کند)
- کاهش تنفس یا ضربان قلب
چه چیزی باعث هیپوترمی میشود؟
هیپوترمی زمانی رخ میدهد که دمای بدن شما کاهش یابد.قرار دادن بهعنوان تصویر شاخص
وقتی دما پایین میآید، بدن از انرژی ذخیرهشده برای گرم نگهداشتن خود استفاده میکند.
هیپوترمی زمانی آغاز میشود که این انرژی ذخیرهشده تمام شود و بدن دیگر نتواند گرما تولید کند.
انواع مختلفی از هیپوترمی وجود دارد که علتهای گوناگونی دارند:
هیپوترمی حاد (Acute hypothermia)
این نوع زمانی رخ میدهد که دمای بدن بهطور ناگهانی کاهش یابد.
مثالها:
- افتادن در آب سرد
- قرار گرفتن در هوای سرد در حالی که لباسها خیس هستند
افرادی که پیادهروی در کوهستان، شکار انجام میدهند یا بیخانمان هستند، در معرض خطرند.
افرادی که برای مدت طولانی در فضای باز و سرد گرفتار میشوند نیز در خطر هستند.
هیپوترمی مزمن (Chronic hypothermia)
در این نوع، دمای بدن به مرور زمان کاهش مییابد.
- سالمندان و نوزادان بیشتر در معرض این نوع هستند چون بدنشان به سختی میتواند دما را کنترل کند.
- افرادی که لباس و وسایل گرمایشی مناسب ندارند یا در خانههایی بدون وسایل گرمایشی زندگی میکنند نیز در خطر هستند.
هیپوترمی ناشی از خستگی (Exhaustion hypothermia)
زمانی رخ میدهد که بدن به دلیل خستگی شدید، قادر به تولید گرما نباشد.
افرادی که بیمار هستند، مشکلات پزشکی خاص دارند یا دچار اختلالات مصرف مواد هستند، در معرض این نوع هیپوترمی قرار دارند.
هیپوترمی بعد از عمل جراحی (Perioperative hypothermia)
این نوع زمانی اتفاق میافتد که دمای بدن پس از عمل جراحی کاهش مییابد.
پس از بیهوشی، بدن به سختی میتواند گرما را حفظ کند.
تشخیص
اگر مشکوک هستید که فردی هیپوترمی دارد، دمای بدن او را اندازهگیری کنید.
اگر دما کمتر از 95 درجه فارنهایت (35 درجه سانتیگراد) بود، احتمال هیپوترمی وجود دارد و باید فوراً مراقبت پزشکی دریافت کند.
پزشک یک معاینه فیزیکی انجام میدهد و در مورد سبک زندگی فرد سؤال میکند تا علت یا عوامل مؤثر را شناسایی کند.
آزمایشهای تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- اندازهگیری دما: اندازهگیری از گوش یا مقعد دقیقترین نتیجه را ارائه میدهد.
- الکتروکاردیوگرافی (Electrocardiography – EKG): بررسی ریتم قلب با امواج الکتریکی.
- عکسبرداری با اشعه ایکس از قفسه سینه (Chest X-ray): برای بررسی آسیبها یا بیماریهای احتمالی در قفسه سینه و اندامهای اطراف.
- آزمایش خون: بررسی سطوح مختلف مواد در خون.
- سیتی اسکن (CT scan): برای بررسی آسیبهای داخلی یا مشکلات سلامتی دیگر.
- تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI): بررسی آسیبهای بافتی یا سایر مشکلات داخلی.
پیشگیری یا اجتناب از هیپوترمی
اکثر موارد هیپوترمی قابل پیشگیری هستند. برای کاهش خطر، اقدامات زیر را انجام دهید:
- آمادگی برای هوای سرد:
- لباسهای گرم و کلاه به حفظ گرما کمک میکنند.
- چند لایه لباس بپوشید تا بتوانید با شرایط متغیر تطبیق پیدا کنید.
- لباسهای مناسب زمستان شامل موارد زیر هستند:
- دستکش یکتکه (Mittens) — نه دستکش پنجانگشتی
- بارانی و بادگیر
- دو جفت جوراب (نه جوراب نخی)
- شال گردن و کلاه که گوشها را بپوشاند
- اگر خیس شدید، بلافاصله لباسهایتان را عوض کنید و به یک مکان گرم بروید.
- هنگام سفر، لباس اضافی، غذا، آب و پتو همراه داشته باشید.
- اگر در ماشین گیر افتادید:
- همانجا بمانید.
- بخاری خودرو را 10 دقیقه در هر ساعت روشن کنید تا سوخت ذخیره شود.
- مطمئن شوید لوله اگزوز خودرو با برف مسدود نشده باشد (مسدود شدن میتواند باعث مسمومیت با مونوکسیدکربن شود).
- اگر در ماشین گیر افتادید:
- برف نخورید و الکل ننوشید؛ زیرا هر دو باعث کاهش دمای بدن میشوند.
- در هوای سرد، فعال بمانید تا بدن گرما تولید کند و انرژی ذخیره شود.
- در خانه، دما را بالای 68 درجه فارنهایت (20 درجه سانتیگراد) نگه دارید.
- دریچهها و درهای اتاقهایی را که استفاده نمیکنید ببندید تا گرما حفظ شود و هزینهها کاهش یابد.
- از نوزادان و سالمندان مراقبت کنید و مطمئن شوید که گرم، خشک، پوشیده و سیر هستند.
درمان
اگر مشکوک هستید که خودتان یا فرد دیگری هیپوترمی دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
اقدامات اولیه شامل موارد زیر هستند:
- فرد را به مکان گرم منتقل کنید.
- لباسهای گرم و خشک به او بدهید.
- اگر لباسهای فعلی خیس هستند، فوراً آنها را درآورید.
- فرد را با پتو یا حوله بپوشانید.
- اگر ممکن است از پتو یا پد حرارتی برقی استفاده کنید، اما مراقب باشید که فرد بیش از حد گرم نشود.
- تماس پوست به پوست با فرد دیگر به افزایش دمای بدن کمک میکند.
- به فرد مایعات گرم مانند آب، چای یا قهوه بدهید.
- الکل ممنوع است.
- به فرد بیهوش مایعات ندهید.
- اگر فرد نفس نمیکشد، فوراً CPR (احیای قلبی-ریوی) را شروع کنید.
- کنار فرد بمانید تا کمک پزشکی برسد.
در بیمارستان، درمانهای دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تزریق مایعات گرم به بدن
- تأمین اکسیژن گرم
- گرم کردن خون فرد از طریق دستگاههای خارجی
زندگی با هیپوترمی
هیپوترمی معمولاً با درمان مناسب بهطور کامل بهبود مییابد و اثرات ماندگار ندارد.
موارد شدید ممکن است نیاز به درمان مداوم داشته باشند.
اگر هیپوترمی ناشی از یک بیماری زمینهای باشد، باید آن بیماری نیز درمان شود.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- اگر لباس مناسب بپوشم، چند ساعت میتوانم بهطور ایمن در هوای سرد بمانم؟
- چگونه میتوانم تفاوت بین هیپوترمی و سرمازدگی را تشخیص دهم؟
- آیا هنگام هیپوترمی احساس بیحسی خواهم داشت؟
- هیپوترمی درماننشده چند وقت بعد ممکن است باعث مرگ شود؟
منابع
- Centers for Disease Control and Prevention: Hypothermia
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Hypothermia
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
