فیلم آموزش همگانی
آرتریت سلول غولآسا (GCA) و پلیمیالژی روماتیکا (PMR) چیست؟
این شرایط باعث التهاب در سرخرگهای بازوها، قسمت بالایی بدن و گردن میشود. سرخرگها (Arteries) رگهای خونی هستند که خون را از قلب به بقیهٔ بدن حمل میکنند. آرتریت (Arteritis) به حالتی گفته میشود که در آن سرخرگها دچار التهاب (تورم) میشوند. این التهاب باعث کاهش جریان خون میشود.
آرتریت سلول غولآسا (Giant cell arteritis – GCA) باعث میشود برخی سرخرگها ملتهب، قرمز، داغ یا دردناک شوند. این بیماری معمولاً سرخرگهای بالای گوش و جلوی گوش در دو طرف سر (ناحیهٔ گیجگاه) را درگیر میکند. به همین دلیل، این نوع از GCA را گاهی آرتریت تمپورال (Temporal arteritis) یا آرتریت کرانیال (Cranial arteritis) نیز مینامند.
پلیمیالژی روماتیکا (Polymyalgia rheumatica – PMR) یک بیماری است که باعث التهاب عضلات گردن، شانهها، لگن و رانها میشود. این التهاب باعث سفتی و درد در این نواحی میگردد. این بیماری معمولاً بهتدریج ایجاد میشود، اما در برخی افراد میتواند بهطور ناگهانی و حتی یکشبه شروع شود. با درمان مناسب، PMR معمولاً ظرف یک سال بهبود مییابد، هرچند در برخی موارد ممکن است چند سال طول بکشد.
هر دو بیماری عمدتاً افراد بالای ۵۰ سال، بهویژه زنان را درگیر میکنند.
ارتباط GCA و PMR چگونه است؟
حدود نیمی از افرادی که GCA دارند، به PMR نیز مبتلا هستند. این دو بیماری میتوانند بهطور همزمان رخ دهند، یا ابتدا PMR بروز کند و سپس GCA ایجاد شود.
علائم GCA و PMR
علائم GCA
علائم GCA شامل موارد زیر است:
- علائم شبیه آنفلوآنزا مانند خستگی، تب و کاهش اشتها.
- سردرد شدید.
- درد و حساسیت در یک یا هر دو شقیقه.
- درد فک، بهویژه هنگام جویدن.
- دوبینی یا کاهش بینایی.
- سرگیجه.
- درد و سفتی در گردن و بازوها.
- کاهش وزن ناخواسته.
علائم PMR
علائم PMR شامل موارد زیر است:
- درد و سفتی عضلانی در گردن، شانهها، لگن و رانها.
- خستگی.
- ضعف عمومی عضلات.
- کاهش وزن ناخواسته.
علت بروز GCA و PMR چیست؟
پزشکان بهطور دقیق نمیدانند چه چیزی باعث التهاب در GCA یا PMR میشود. با این حال، افزایش سن و اختلالات سیستم ایمنی میتوانند از عوامل احتمالی باشند. همچنین ممکن است این شرایط با ژنتیک یا یک عامل محیطی مانند عفونت در ارتباط باشند.
چه افرادی بیشتر در معرض این بیماریها هستند؟
احتمال ابتلا به GCA و PMR در افرادی که بالای ۵۰ سال هستند، بیشتر است. این بیماریها بیشترین شیوع را در زنان بین ۷۰ تا ۸۰ سال دارند.
به دلایل نامشخص، افراد سفیدپوست (Caucasian) بیشتر از سایر نژادها به این بیماریها مبتلا میشوند.
تشخیص GCA و PMR چگونه است؟
تشخیص GCA
پزشک ابتدا دربارهٔ علائم شما سوال میپرسد و سرخرگهای ناحیهٔ گیجگاه را معاینه میکند تا ببیند آیا متورم یا حساس هستند یا خیر.
سپس ممکن است آزمایش خون برای بررسی التهاب سرخرگها و رد سایر بیماریها درخواست شود.
در بسیاری از موارد، برای تأیید تشخیص نیاز به نمونهبرداری (بیوپسی) از سرخرگ گیجگاهی است. این یک عمل سرپایی است که در آن نمونهٔ کوچکی از سرخرگ گیجگاهی از ناحیهٔ پوست سر برداشته میشود.
تشخیص PMR
پزشک معمولاً یک معاینهٔ فیزیکی انجام داده و در مورد علائم شما سوال میپرسد.
همچنین ممکن است آزمایش خون برای بررسی التهاب و شمارش سلولهای خونی تجویز شود.
در برخی موارد، پزشک میتواند نمونهبرداری از عضله انجام دهد تا PMR را بررسی کند.
همچنین ممکن است پزشک آزمایش پروتئین واکنشی C (CRP) را درخواست کند. این آزمایش میزان التهاب در خون را اندازهگیری میکند، اما محل دقیق التهاب را مشخص نمیکند.
آیا GCA و PMR قابل پیشگیری هستند؟
از آنجا که علت دقیق این بیماریها مشخص نیست، روش شناختهشدهای برای پیشگیری از GCA یا PMR وجود ندارد.
درمان GCA و PMR
پزشک ممکن است داروهای کورتیکواستروئیدی (Corticosteroids) را برای درمان التهاب و درد تجویز کند.
این داروها به صورت قرص خوراکی مصرف میشوند.
پس از شروع مصرف، معمولاً به سرعت احساس بهبودی خواهید داشت.
مدت مصرف این داروها میتواند ۶ ماه تا ۲ سال باشد.
کارهای کمکی برای کاهش علائم
رعایت رژیم غذایی سالم و ورزش منظم میتواند به بهبود علائم هر دو بیماری کمک کند.
زندگی با GCA و PMR
مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها میتواند فشار خون و قند خون شما را افزایش دهد یا باعث ضعیف شدن استخوانها شود.
پزشک در طول درمان، شما را از نظر این عوارض بهطور منظم بررسی میکند.
عوارض دیگر کورتیکواستروئیدها میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بیقراری
- اختلال خواب
- افزایش وزن
این علائم معمولاً با کاهش دوز دارو بهبود مییابند.
تشخیص و درمان زودهنگام GCA اهمیت زیادی دارد.
اگر التهاب سرخرگها به موقع درمان نشود، ممکن است بهطور دائمی آسیب ببینند که این موضوع خطر نابینایی یا سکته مغزی را افزایش میدهد.
حتی با درمان مناسب، GCA و PMR ممکن است عود کنند.
حدود نیمی از افرادی که PMR دارند، حداقل یک بار عود بیماری را تجربه خواهند کرد.
سوالاتی که باید از پزشک بپرسید
- علت احتمالی علائم من چیست؟
- آیا نیاز به آزمایش خون یا نمونهبرداری دارم؟
- اگر آرتریت سلول غولآسا دارم، آیا احتمال ابتلای من به پلیمیالژی روماتیکا بیشتر است؟
- اگر پلیمیالژی روماتیکا دارم، آیا احتمال ابتلای من به آرتریت سلول غولآسا بیشتر است؟
- بهترین درمان برای من چیست؟ آیا نیاز به دارو دارم؟
- مزایا و خطرات مصرف کورتیکواستروئید چیست؟
- چه مدت طول میکشد تا بهبود یابم؟
- چه مدت باید دارو مصرف کنم؟
- آیا خطر بازگشت بیماری وجود دارد؟
منابع
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Disease: Giant Cell Arteritis
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Giant Cell Arteritis
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Polymyalgia Rheumatica
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
