آزمونِ چالشِ غذایی
آزمونِ چالشِ غذایی (Food challenge test) مشخص میکند آیا فرد به یک مادهٔ غذایی آلرژی دارد یا نه. این کار شامل خوردنِ مقدار کمی از یک غذای خاص یا بلعیدنِ کپسولِ حاوی آن در مطبِ ارائهدهندهٔ خدمات سلامت (Healthcare provider) شماست. ارائهدهنده شما را از نظر بروزِ واکنشِ آلرژیک پایش میکند.
مرور کلی
آزمونِ چالشِ غذایی چیست؟
چالشِ خوراکی (Oral food challenge) یک آزمونِ بسیار قابلِ اعتماد برای تعیینِ وجودِ آلرژیِ غذایی است. چالشهای غذایی همچنین میتوانند نشان دهند آیا شما از آلرژیِ غذاییِ قبلی عبور کردهاید یا همچنان باید بهعلتِ آلرژی از یک غذا پرهیز کنید. این آزمون شامل خوردنِ مقادیرِ افزاینده از آلرژن (Allergen)ِ مشکوک تحتِ نظارتِ ارائهدهندهٔ خدمات سلامت است. هرگز نباید خودتان در خانه اقدام به انجامِ آزمونِ چالشِ غذایی کنید.
چالشهای غذایی معمولاً این گامها را دنبال میکنند:
- ارائهدهندهٔ خدمات سلامت یا متخصصِ آلرژی (Allergist)، آلرژنِ مشکوک را در دوزهای کوچک به شما میدهد. گاهی غذا در کپسولی است که آن را میبلعید.
- ارائهدهنده شما را بهدقت زیرِ نظر میگیرد تا ببیند آیا واکنشِ آلرژیک رخ میدهد یا نه.
- اگر پس از حدود ۱۵ دقیقه واکنشی رخ ندهد، دوزِ کوچکِ دیگری از آلرژنِ مشکوک به شما داده میشود.
- این گامها تکرار میشوند تا زمانیکه یا واکنشِ آلرژیک رخ دهد، یا شما کلِ دوزِ آلرژن را دریافت کنید (که معمولاً به چهار تا شش دوز تقسیم میشود).
- اگر هر زمان نشانههای واکنش بروز کند، آزمون متوقف میشود و ارائهدهنده تأیید میکند که شما آلرژی دارید.
- اگر پس از دریافتِ کلِ دوز هیچ واکنشی رخ ندهد، شما به آن غذا آلرژی ندارید.
- در اغلب موارد، هر بار فقط یک آلرژنِ غذایی به چالش گذاشته میشود.
از آنجا که ممکن است دچارِ واکنشِ آلرژیکِ جدی شوید، متخصصِ آلرژی چالشِ خوراکی را در بیمارستان یا مطب انجام میدهد. این کار تضمین میکند که در صورتِ بروزِ اورژانس، مراقبتِ پزشکیِ مناسب در دسترس باشد. استانداردهایی وجود دارد که متخصصان آلرژی از آنها پیروی میکنند تا آزمون تا حدِ امکان روان و ایمن پیش برود. این آزمون «استانداردِ طلایی» برای تشخیصِ آلرژیهای غذایی محسوب میشود.
چه زمانی ممکن است به چالشِ خوراکی نیاز داشته باشم؟
چالشِ غذایی معمولاً زمانی انجام میشود که آزمونِ پوستیِ خراش (Skin prick test) و آزمونِ خونِ آلرژی پاسخِ قاطعی دربارهٔ آلرژیِ فرد به یک غذای خاص نداده باشند. آزمونهای پوستی و خونی همچنان قابلِ اعتماد و برای ارائهدهندگان مفیدند، اما احتمالِ بیشتری دارند که نتایجِ غیرِقطعی ارائه دهند.
بیشترِ افراد برای بررسیِ آلرژیِ غذاییِ واسطهشده با IgE (IgE-mediated) چالشِ غذایی انجام میدهند. «واسطهشده با IgE» یعنی آنتیبادیهای آلرژیِ IgE باعثِ واکنشِ آلرژیک میشوند. این نوع آلرژیها معمولاً بلافاصله پس از خوردنِ غذا واکنش ایجاد میکنند.
جزئیاتِ آزمون
چالشِ خوراکی چگونه انجام میشود؟
ارائهدهندگان روشهای متفاوتی برای انجامِ چالشِ غذایی دارند. همهٔ روشها شامل خوردنِ مقادیرِ افزاینده از آلرژنِ مشکوک تحتِ نظارتِ پزشکی هستند.
گاهی نمونههای غذایِ مشکوک بهتنهایی داده میشوند و گاهی با چیزِ دیگری مخلوط میشوند. برای نمونه، اگر آلرژن، کرهٔ بادامزمینی باشد، ممکن است کرهٔ بادامزمینیِ ساده یا یک کلوچهٔ حاویِ کرهٔ بادامزمینی دریافت کنید. گاهی غذا در کپسولی پنهان میشود که مانندِ قرص میبلعید.
این شیوههای آمادهسازیِ غذا گاهی برای پیشگیری از شناختنِ غذای مُسبب بر اساسِ ظاهر یا بو بهکار میروند. در برخی موقعیتها، ارائهدهنده ممکن است از شما بخواهد غذای خودتان را به آزمون بیاورید. حتی ممکن است از شما خواسته شود دستورِ پختِ خاصی شاملِ غذای مشکوک را بپزید و بیاورید. پس از خوردنِ غذا یا بلعیدنِ کپسول، از نظر بروزِ واکنش پایش خواهید شد.
شخصی که سابقهٔ واکنشهای شدید دارد نمیتواند در چالشِ غذایی شرکت کند، مگر آنکه هدف، بررسیِ عبور کردنِ او از آلرژیِ غذایی باشد. در اغلبِ موارد، تنها یک غذا در هر نوبت به چالش گذاشته میشود.
انواعِ چالشِ خوراکی
سه نوع چالشِ غذایی وجود دارد. همهٔ چالشهای غذایی در بیمارستان یا مطبِ ارائهدهنده انجام میشوند.
دوسوکور با کنترلِ دارونما
در این روش، نه شما و نه متخصصِ آلرژی نمیدانید کدام کپسول یا غذا حاویِ آلرژنِ مشکوک است و کدامیک دارونما (Placebo) است. دارونما بیضرر است و آلرژن ندارد. آلرژن و دارونما با فاصلهٔ چند ساعت یا چند روز از هم داده میشوند.
مزیتِ این آزمون این است که اضطرابِ فرد یا پیشداوریهای متخصصِ آلرژی دربارهٔ آلرژن نمیتواند در آزمون دخالت کند. در اصل، عواملِ بیرونیِ مؤثر بر نتیجه حذف میشوند. گرچه این روش، شیوهٔ ایدئال برای انجامِ چالشِ غذایی است، اما در محیطهای بالینی نادر است و بیشتر در پژوهشها بهکار میرود.
تکسوکور
در این آزمون، فقط متخصصِ آلرژی میداند کدام غذا یا کپسول آلرژنِ مشکوک است و کدام دارونما. آلرژن و دارونما با فاصلهٔ چند ساعت یا چند روز از هم داده میشوند.
چالشِ غذاییِ باز
در چالشِ باز، شما و متخصصِ آلرژی میدانید چه آلرژنی دریافت میکنید. متخصص، یک وعدهٔ غذاییِ تکسهمی را به بخشهایی تقسیم میکند و شما آن را طیِ حدود یک ساعت در مقادیرِ افزاینده مصرف میکنید. در تمامِ مدت از نظرِ بروزِ واکنش پایش میشوید. این رایجترین شیوهٔ انجامِ آزمون است.
آیا لازم است برای چالشِ غذایی آماده شوم؟
ارائهدهندهٔ خدمات سلامت ممکن است برای اطمینان از قابلِ اعتماد بودنِ نتایج، پیش از آزمون دستورالعملهایی به شما بدهد. این دستورالعملها میتواند شاملِ مواردِ زیر باشد:
- تا دو هفته پیش از آزمون از هر آلرژنِ شناختهشده پرهیز کنید.
- مصرفِ آنتیهیستامینهای نسخهای یا بدوننسخه (Over-the-counter؛ OTC) را پیش از آزمون متوقف کنید.
- از خوردن و نوشیدن در ساعاتِ منتهی به آزمون خودداری کنید.
مهم است با ارائهدهنده دربارهٔ آلرژیهای خود و داروهایی که مصرف میکنید صحبت کنید. صرفاً بهخاطرِ برنامهبودنِ آزمونِ غذایی، نباید داروهایی مانندِ داروهای آسمِ استنشاقی (Inhaled asthma medications) یا اپینفرین (Epinephrine) را در شرایطِ اورژانسی قطع کنید. ارائهدهنده میتواند دربارهٔ اینکه چه چیزی را چه زمانی مصرف کنید با شما گفتوگو کند.
همچنین ممکن است ارائهدهنده از شما بخواهد اگر صبحِ آزمون علائمِ سرماخوردگی یا شبیهِ آنفلوانزا دارید، آزمون را لغو کنید.
در طولِ چالشِ غذایی چه انتظاری داشته باشم؟
طبیعی است کمی مضطرب باشید. با خیالی آسوده بدانید آزمون ایمن است و ارائهدهندهٔ شما در تمامِ مدتِ آزمون علائمِ حیاتی (Vital signs) شما را پایش میکند.
متخصصِ آلرژی یک مقدارِ کم از آلرژنِ مشکوک به شما میدهد، سپس منتظر میماند و شما را برای بروزِ واکنش زیرِ نظر میگیرد. اگر نشانهای از واکنش دیده نشود، دوزِ دوم داده میشود. پس از هر دوز، پایشِ دقیق انجام میگیرد.
اگر واکنش نشان دهید، چالش پایان مییابد. ارائهدهنده داروهایی برای کمک به علائمِ آلرژی به شما میدهد.
آزمون چقدر طول میکشد؟
صرفنظر از نوعِ واکنش، تکمیلِ آزمون میتواند تا سه یا چهار ساعت زمان ببرد. بیشترِ ارائهدهندگان در فواصلِ حدودِ ۱۵ دقیقه، بخشهای کوچکی از آلرژن میدهند. اگر در اوایلِ آزمون واکنشِ آلرژیک نشان دهید، آزمون پایان مییابد؛ اما ارائهدهنده شما را تا دو ساعت برای پایش نگه میدارد. بسته به واکنش، این مدت میتواند طولانیتر هم بشود. حتی اگر کلِ دوزِ آلرژن را بدونِ واکنش مصرف کرده باشید، ممکن است تا دو ساعت پس از آن نیز پایش شوید.
پس از آزمون چه انتظاری داشته باشم؟
اگر متخصصِ آلرژی تأیید کند که شما آلرژی دارید، دربارهٔ راههای پرهیز از آن غذا با شما گفتوگو میکند و هر دارویِ لازم، مانندِ اپینفرین (Epinephrine)، را تجویز میکند. اگر به یک غذا آلرژی نداشته باشید، میتوانید آن را بهعنوان بخشی از رژیمِ معمولِ خود مصرف کنید. بروزِ واکنش پس از عبور از چالشِ غذایی غیرمعمول است.
آیا چالشِ خوراکی ایمن است؟
چالشِ غذایی بیخطر از خطر نیست. به همین دلیل، آزمون تحتِ نظارتِ ارائهدهنده و در محیطِ پزشکی انجام میشود. بیشترِ افراد دچارِ واکنشهای خفیف مانندِ کهیر یا تحریکِ پوستی میشوند. متخصصِ آلرژی میتواند برای تسکینِ این علائم دارو تجویز کند.
واکنشهای شدید شایع نیستند، اما اگر رخ دهند، ارائهدهنده آمادگیِ ارائهٔ مراقبتِ لازم را دارد. خطراتِ جدیِ چالشِ خوراکی میتواند شاملِ دشواریِ تنفس یا آنافیلاکسی (Anaphylaxis) باشد.
فوایدِ چالشِ خوراکی
فوایدِ چالشِ غذایی شاملِ گسترشِ گزینههای غذایی و آگاهیِ قطعی از این است که آیا یک غذا واکنشِ آلرژیک ایجاد میکند یا نه. دانستنِ داشتنِ آلرژی میتواند به پیشگیری از بروزِ واکنشِ آلرژیکِ آینده کمک کند.
نتایج و پیگیری
نتایجِ چالشِ خوراکی چه معنایی دارد؟
نتایجِ چالشِ خوراکی تقریباً فوری هستند. ارائهدهندگان معمولاً نتایج را بهصورتِ «تحملشده» یا «واکنشداده» طبقهبندی میکنند.
- نتیجهٔ «تحملشده» یعنی شما هیچ واکنشِ آلرژیکی به غذا نشان ندادهاید و آن غذا باید برای خوردن ایمن باشد.
- نتیجهٔ «واکنشداده» یعنی هنگامِ آزمون واکنشِ آلرژیک رخ داده است.
همچنین ممکن است نتیجه غیرِقطعی باشد. در این صورت، متخصصِ آلرژی ممکن است برای احتیاط توصیه کند از آن غذا پرهیز کنید.
پرسشهای متداولِ تکمیلی
آیا آزمونهای حساسیتِ غذایی موردِ تأییدِ FDA هستند؟
آزمونِ حساسیتِ غذاییِ خانگی با چالشِ غذایی که ارائهدهندهٔ شما انجام میدهد یکسان نیست. بیشترِ آزمونهای موجود در بازار موردِ تأییدِ سازمانِ غذا و دارو (Food and Drug Administration؛ FDA) نیستند و ارزشِ بالینی ندارند. این یعنی آزمونهایی که میتوانید آنلاین یا از داروخانه بخرید جایگزینِ تشخیصِ ارائهشده توسطِ ارائهدهندهٔ خدمات سلامت نمیشوند.
References/منابع
American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. What Do Patients and Caregivers Need to Know about Oral Food Challenges? Last reviewed 9/2020. Accessed 11/16/2023.
Asthma and Allergy Foundation of America. Kids with Food Allergies. Oral Food Challenges for Food Allergy Testing. Last revised 1/2020. Accessed 11/16/2023.
Calvani M, Bianchi A, Reginelli C, Peresso M, Testa A. Ora Last Food Challenge. Medicina (Kaunas). 2019;55(10):651. Accessed 11/16/2023.
Food Allergy & Anaphylaxis Connection Team. The Importance of Oral Food Challenge and Managing Food Allergy. Accessed 11/16/2023.
MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
