آنژیوگرافیِ فلوئورسئین
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین (Fluorescein angiography) یک آزمونِ تصویربرداری برای دیدنِ رگهای خونیِ شبکیهٔ شماست. شبکیه (Retina) لایهای از بافتِ چشم است که اطلاعاتِ بینایی را به مغز میفرستد. ممکن است برای تشخیص یا پایشِ یک بیماریِ چشمی که بر شبکیه اثر میگذارد، آنژیوگرافیِ فلوئورسئین انجام دهید.
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چیست؟
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین آزمونی است برای گرفتنِ تصاویر از لایهٔ بافتی در پشتِ چشمِ شما (شبکیه). شبکیه تصاویر را به مغز میفرستد تا بتوانید ببینید.
در طولِ آزمون، ارائهدهندهٔ شما قطرهٔ چشمی میدهد تا مردمکها (Pupils) را گشاد کند. همچنین رنگی به نامِ فلوئورسئین (Fluorescein) از طریقِ یک ورید در بازو به شما تزریق میشود. این رنگِ فلورسنت به رگهای خونیِ چشم میرسد. رنگ، رگها را برجسته میکند و به ارائهدهنده اجازه میدهد آنها را بهوضوح ببیند تا بتواند غربالگری کند یا بهدنبالِ وضعیتهایی بگردد که ممکن است بر بیناییِ شما اثر بگذارند.
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چه کاربردی دارد؟
ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت از آنژیوگرافیِ فلوئورسئین برای تشخیص یا پایشِ وضعیتهایی که رگهای خونیِ شبکیهٔ شما را تحتِ تأثیر قرار میدهند استفاده میکند، مانند:
- دژنراسیونِ وابسته به سنِ ماکولا (Age-related macular degeneration). یک وضعیتِ ارثی که به کاهشِ بینایی در افرادِ بالای ۵۰ سال منجر میشود.
- ادمِ کیستوییدِ ماکولا (Cystoid macular edema). مرکزِ شبکیهٔ شما با مایع متورم میشود و موجب تاریِ دید میگردد.
- رتینوپاتیِ مرتبط با دیابت (Diabetes-related retinopathy). رگهای خونیِ شبکیه را تضعیف میکند که میتواند به کاهشِ بینایی منجر شود.
- سوراخِ ماکولا (Macular hole). سوراخی در مرکزِ شبکیه که تغییراتِ بینایی ایجاد میکند.
- چروکِ ماکولا (Macular pucker). چینخوردگی در شبکیه که دیدِ شما را دچار اعوجاج میکند.
- ملانومِ چشمی (Ocular melanoma). نوعی سرطانِ چشم.
- جداشدگیِ شبکیه (Retinal detachment). وقتی شبکیه از بافتهای پشتیبانِ خود جدا میشود.
- رتینیتِ پیگمانته (Retinitis pigmentosa). گروهی از بیماریهای ارثیِ چشم که به تغییراتِ بینایی میانجامند؛ از مشکلاتِ دیدِ شبانه تا از دستدادنِ تواناییِ دیدنِ رنگ یا دیدِ بسیار کم.
چه کسی آنژیوگرافیِ فلوئورسئین را انجام میدهد؟
ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامتِ متخصصِ بیماریهای چشم، یعنی چشمپزشک (Ophthalmologist)، آنژیوگرافیِ فلوئورسئین را انجام میدهد.
جزئیاتِ آزمون
چگونه برای آنژیوگرافیِ فلوئورسئین آماده شوم؟
پیش از آزمون باید رفتوبرگشتِ خود را هماهنگ کنید. گشادشدنِ مردمکها میتواند تا ۱۲ ساعت بر بیناییِ شما اثر بگذارد، بنابراین نمیتوانید خودتان رانندگی کنید.
ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت پیش از نوبت، همهٔ داروهای شما را مرور خواهد کرد. ممکن است لازم باشد برخی داروها را موقتاً قطع کنید.
اگر هرگونه حساسیت دارید، بهویژه حساسیت به یُد (Iodine)، به ارائهدهندهٔ خود اطلاع دهید. همچنین اگر باردار هستید یا احتمال میدهید باشید، اطلاع دهید. پزشکان هنوز نمیدانند آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چگونه ممکن است بر جنینِ در حالِ رشد اثر بگذارد.
در طولِ آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چه انتظاری داشته باشم؟
معمولاً این آزمون را در مطبِ ارائهدهنده انجام میدهید. در روزِ آزمون، اگر از لنزِ تماسی استفاده میکنید آن را بردارید. در طولِ آزمون، ارائهدهندهٔ شما:
- برای گشادشدنِ مردمکها قطرهٔ چشمی میدهد.
- از شما میخواهد پیشانی و چانهٔ خود را به دوربین تکیه دهید و بیحرکت بمانید.
- سریِ نخستِ تصاویر را میگیرد.
- مادهٔ حاجب (Contrast dye) را به وریدِ بازوی شما تزریق میکند.
- سریِ دومِ تصاویر را میگیرد، هنگامی که فلوئورسئین در رگهای خونیِ چشمهای شما جریان پیدا میکند.
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین آزمونی سریع است. معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه طول میکشد.
پس از آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چه انتظاری داشته باشم؟
همان روزِ انجامِ آنژیوگرافیِ فلوئورسئین میتوانید به خانه برگردید. اگرچه بیشترِ افراد در طولِ آزمون چیزِ زیادی احساس نمیکنند، پس از آزمون باید برای چند ساعت برخی احتیاطها را رعایت کنید. پس از آنژیوگرافیِ فلوئورسئین، مواردِ زیر شایعاند:
- افزایشِ حساسیت به نور. باید تا برطرفشدنِ حساسیت، عینکِ آفتابی بزنید.
- تاریِ دید. لازم است فردی شما را به خانه برساند و ممکن است برای بازگشتِ مردمکها به اندازهٔ طبیعی، نیاز باشد آن روز را از کار مرخصی بگیرید.
خطراتِ آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چیست؟
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین برای بیشترِ افراد کمخطر است. بهندرت، برخی افراد به رنگ حساسیت نشان میدهند و ممکن است دچار کهیر (Hives) یا خارش شوند.
برخی افراد نسبت به فلوئورسئین حساساند و ممکن است دچارِ مواردِ زیر شوند:
- سرگیجه.
- خشکیِ دهان.
- افزایشِ ضربانِ قلب.
- احساسِ طعمِ فلزی در دهان، که معمولاً فقط چند دقیقه طول میکشد.
- تهوع یا استفراغ.
- عطسه.
عوارضِ جانبیِ آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چیست؟
عوارضِ جانبی شایعاند و ممکن است شاملِ مواردِ زیر باشند:
- احساسِ سوزش روی پوست اگر رنگ هنگامِ تزریق نشت کند. این احساسها فقط چند دقیقه طول میکشند و رنگ به پوستِ شما آسیبی نمیزند.
- دیدِ تیره یا رنگگرفته برای چند دقیقه.
- کمی زردشدنِ ظاهرِ پوست تا چند ساعت.
- تیرهشدنِ رنگِ ادرار به زردِ پررنگ یا نارنجی تا ۲۴ ساعت.
نتایج و پیگیری
دربارهٔ نتایجِ آنژیوگرافیِ فلوئورسئین چه باید بدانم؟
چشمپزشک نتایجِ آزمون را ظرفِ چند روز با شما مرور خواهد کرد. اگر آزمون انسداد یا نشت در رگهای خونی را نشان دهد، میتواند به وضعیتهایی مانند رتینوپاتیِ مرتبط با دیابت یا دژنراسیونِ ماکولا اشاره کند. ارائهدهندهٔ شما ممکن است آزمونهایِ بیشتری را برای تشخیص درخواست کند.
چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کنم؟
اگر هرگونه نشانهٔ حساسیت را تجربه کردید، با ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت تماس بگیرید.
بهندرت، واکنشهایِ حساسیتی میتوانند مشکلاتِ تنفسی یا عوارضِ تهدیدکنندهٔ زندگی، از جمله آنافیلاکسی (Anaphylaxis)، ایجاد کنند. اگر علائمی داشتید که بر تنفسِ شما اثر میگذارند، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکزِ اورژانس مراجعه کنید.
سؤالاتِ رایجِ بیشتر
آیا آنژیوگرافیِ فلوئورسئین دردناک است؟
آنژیوگرافیِ فلوئورسئین ممکن است عوارضِ جانبیِ ناخوشایندی ایجاد کند، اما نباید دردناک باشد. اگر در طولِ آزمون احساسِ درد داشتید، به ارائهدهندهٔ خدماتِ سلامت اطلاع دهید.
References/منابع
- Abramoff MD, Garvin MK, Sonka M. Retinal Imaging and Image Analysis. IEEE Rev Biomed Eng. 2010 Jan 1;3:169-208. Accessed 12/27/2022.
- American Academy of Ophthalmology. What Is Fluorescein Angiography? Accessed 12/27/2022.
- Cancer Research UK. Fluorescein angiogram of the eye. Accessed 12/27/2022.
- MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
