آزمایش فیبرینوژن
آزمایش فیبرینوژن (Fibrinogen test) یک آزمایش خون برای سنجشِ سطحِ فیبرینوژن (Fibrinogen) شماست. فیبرینوژن پروتئینی است که به لختهشدنِ خون کمک میکند. اگر دچار خونریزیِ بیشازحد باشید، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت (Healthcare provider) ممکن است این آزمایش را درخواست کند. اگر فیبرینوژنِ شما پایین باشد، ممکن است برای افزایشِ سطح آن، درمانهای داخلوریدی (Intravenous [IV]) دریافت کنید.
مرور کلی
آزمایش فیبرینوژن چیست؟
آزمایش فیبرینوژن سطحِ پروتئینی در خون به نام فیبرینوژن را میسنجد. فیبرینوژن در کبد ساخته میشود و به لختهشدنِ خون کمک میکند.
فیبرینوژنِ پایین میتواند لختهشدن خون را دشوار کند. اگر علائمِ خونریزیِ بیشازحد داشته باشید، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت ممکن است برای بررسیِ سطح فیبرینوژن این آزمایش را درخواست کند. نامِ دیگرِ این آزمایش «آزمایشِ فعالیتِ فاکتورِ یک (Factor I activity test)» است.
آزمایش فیبرینوژن چه زمانی انجام میشود؟
اگر علائمی داشته باشید که میتواند به فیبرینوژنِ پایین اشاره کند، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت ممکن است آزمایش فیبرینوژن را انجام دهد؛ مانند:
- خونریزیِ لثهها.
- خونریزی در دستگاهِ گوارش (Gastrointestinal [GI] tract).
- وجود خون در ادرارِ شما (ادرار [Urine؛ pee]) یا مدفوعِ شما (مدفوع [Stool؛ poop]).
- بالا آوردنِ خون (سرفهکردنِ خون).
- کبودیِ بیشازحد.
- خوندماغهای مکرر.
- پارگیِ طحال.
همچنین اگر موارد زیر را داشته باشید، ممکن است آزمایش فیبرینوژن انجام شود:
- نتایجِ غیرمعمولِ سنجشهای انعقادی، مانند زمانِ پروترومبینِ غیرطبیعی (Prothrombin time [PT]) یا زمانِ ترومبوپلاستینِ نسبیِ فعال (Activated partial thromboplastin time [APTT]) که میسنجند خونِ شما با چه سرعتی لخته میشود.
- نشانههای اختلالاتِ لختهشدنِ خون.
- نشانههای «انعقادِ منتشرِ داخلعروقی (Disseminated intravascular coagulation)» که یک اختلالِ شدیدِ انعقادی است.
- نشانههای اختلالاتِ ژنتیکیِ مؤثر بر لختهشدنِ خون.
- سقطِ مکررِ بارداری.
انواعِ کمبودِ فیبرینوژن کدام است؟
آزمایشهای فیبرینوژن ممکن است کمبودِ فیبرینوژن را شناسایی کنند. کمبودهای فیبرینوژن میتوانند ژنتیکی باشند (یعنی بهعلتِ تغییرِ ژن/جهش [Mutation] رخ میدهند) و نیز میتوانند وراثتی باشند (یعنی والدین، جهشِ ژنی را به شما منتقل میکنند).
چند نوع کمبودِ فیبرینوژن وجود دارد:
- آفیبرینوژنمی (Afibrinogenemia): زمانیکه هیچ فیبرینوژنی در خون ندارید. این اختلال بسیار نادر است و تنها ۱ نفر از هر ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر را درگیر میکند.
- هیپوفیبرینوژنمی (Hypofibrinogenemia): زمانیکه سطحِ فیبرینوژنِ شما پایین است. کارشناسان دقیقاً نمیدانند چند نفر دچار هیپوفیبرینوژنمی هستند، اما این وضعیت از آفیبرینوژنمی شایعتر است.
- دیسفیبرینوژنمی (Dysfibrinogenemia): زمانیکه سطحِ فیبرینوژن طبیعی است، اما فیبرینوژن بهدرستی کار نمیکند. مشابه هیپوفیبرینوژنمی، برآورد شمارِ افرادِ مبتلا دشوار است، زیرا بسیاری بدونِ علامت هستند؛ بااینحال از آفیبرینوژنمی شایعتر است.
جزئیاتِ آزمایش
چگونه برای آزمایشِ فیبرینوژن آماده شوم؟
ارائهدهندهٔ خدمات سلامت دستورالعملهای مشخصی برای آمادگیِ آزمایشِ فیبرینوژن به شما میدهد. بیشترِ افراد نیاز ندارند کارِ متفاوتی از معمول انجام دهند. اگر رقیقکنندههای خون (Blood thinners) مصرف میکنید، ممکن است به شما گفته شود برای مدتی کوتاه پیش از آزمایش، آنها را قطع کنید.
نوشیدنِ آبِ کافی میتواند انجامِ آزمایش را روانتر کند. هیدراتهماندن، حجمِ مایعِ درونِ وریدها را بیشتر نگه میدارد و گرفتنِ نمونهٔ خون را آسانتر میکند.
در طولِ آزمایشِ فیبرینوژن چه انتظاری داشته باشم؟
در طولِ آزمایشِ فیبرینوژن، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت شما:
- ناحیهٔ کوچکی از بازوی شما را با الکلِ طبی تمیز میکند.
- سوزنی را در وریدِ بازوی شما وارد میکند.
- سوزن را به لولهٔ کوچکی وصل میکند تا نمونهٔ خون جمعآوری شود.
- سوزن را خارج و ناحیه را با گازِ استریل میپوشاند.
پس از آزمایشِ فیبرینوژن چه انتظاری داشته باشم؟
بلافاصله پس از آزمایش میتوانید به خانه برگردید و فعالیتهای معمولِ خود را از سر بگیرید.
خطراتِ آزمایشِ فیبرینوژن چیست؟
خطراتِ مرتبط با آزمایشِ فیبرینوژن اندک است. ممکن است در محلِ ورودِ سوزن، کبودیِ خفیف یا ناراحتی داشته باشید. این علائم معمولاً طی یک یا دو روز برطرف میشوند.
نتایج و پیگیری
نتایجِ آزمایشِ فیبرینوژن چه معنایی دارند؟
این آزمایش سطحِ فیبرینوژن را برحسب «گرم در لیتر» اندازهگیری میکند. سطحِ معمولِ فیبرینوژن بینِ ۲ تا ۴ گرم در لیتر یا ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم در دسیلیتر است.
اگر سطحِ فیبرینوژنِ شما بالاتر یا پایینتر از حدِ معمول باشد، میتواند نشاندهندهٔ موارد زیر باشد:
- اختلالاتِ لختهشدنِ خون.
- کمبودِ فیبرینوژن.
- فیبرینولیزِ نامنظم (Fibrinolysis)؛ فرایندی که بدن شما بهوسیلهٔ آن، لختههای خونیِ نامطلوب را تجزیه میکند.
اگر کمبودِ فیبرینوژن داشته باشم چه میشود؟
اگر نتایج نشان دهند که کمبودِ فیبرینوژن دارید، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت ممکن است درمانهایی برای افزایشِ سطحِ فیبرینوژن تجویز کند.
ممکن است «محصولِ خونیِ فیبرینوژن» را از طریقِ خطِ داخلوریدی (Intravenous [IV]) دریافت کنید. معمولاً «یک روز در میان» فیبرینوژن دریافت میشود تا زمانیکه سطحِ فیبرینوژن به محدودهٔ معمول برسد.
همچنین ممکن است در زمانهایی که خطرِ خونریزیِ بیشازحد بالاتر است، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت به شما سرمِ داخلوریدیِ حاویِ فیبرینوژن بدهد؛ مانند:
- پس از واردآمدنِ آسیبِ شدید.
- پیش از جراحی.
- در طول یا پس از زایمان.
References/منابع
Besser MW, MacDonald SG. Acquired hypofibrinogenemia: current perspectives. _J Blood Med. _2016; 7: 217-225. Accessed 4/13/2022.
Canadian Hemophilia Society. Factor I deficiency (Fibrinogen deficiency). Accessed 4/13/2022.
de Moerloose P, Casini A, Neerman-Arbez M. Congenital fibrinogen disorders: an update. Semin Thromb Hemost. 2013;39(6) 585-95. Accessed 4/13/2022.
Genetic and Rare Diseases Information Center. Hypofibrinogenemia, familial. Accessed 4/13/2022.
Tziomalos K, Vakalopoulou S, Perifanis V, Garipidou V. Treatment of congenital fibrinogen deficiency: overview and recent findings. _Vasc Health Risk Manag. _2009; 5:843-848. Accessed 4/13/2022.
MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
