فیلم آموزش همگانی
تب در نوزادان و کودکان چیست؟
تب نشانهای است که بدن شما بیمار است یا عفونتی دارد. تب به از بین بردن عفونتها، باکتریها و ویروسهایی که باعث تب شدهاند کمک میکند.
اگر دمای بدن کودک شما بالاتر از حد طبیعی باشد، او دچار تب است. دمای طبیعی بدن زمانی که از طریق دهان اندازهگیری میشود ۹۸/۶ درجه فارنهایت (۳۷ درجه سانتیگراد) است. بعضی پزشکان از شما میخواهند دمای نوزاد یا کودک خردسال را به صورت مقعدی (از راه مقعد) اندازهگیری کنید. در این روش، دمای طبیعی ۹۹/۶ درجه فارنهایت (۳۷/۵ درجه سانتیگراد) است.
علائم تب در نوزادان و کودکان
- استفراغ یا اسهال مداوم
- خشکی دهان
- گوشدرد یا کشیدن گوشها توسط کودک
- تبی که در طول چند روز قطع و وصل میشود
- گریه با صدای بلند و غیرطبیعی
- بیقراری
- بیاشتهایی
- رنگپریدگی
- تشنج
- سردرد شدید
- راش پوستی
- درد یا تورم مفاصل
- گلودرد
- سفتی گردن
- درد شکم
- تورم ناحیه نرم بالای سر نوزاد (ملاجات)
- بیحالی یا واکنشنداشتن
- خسخس سینه یا مشکل در تنفس
- ناله کردن
علت تب در نوزادان و کودکان
اکثر تبها به دلیل عفونتها (باکتری یا ویروس) ایجاد میشوند.
دلایل دیگر تب عبارتاند از:
- برخی داروها، مانند آنتیبیوتیکها، داروهای ضدتشنج و داروهای فشار خون.
- بیماریهای مربوط به گرمازدگی.
- سرطانها.
- اختلالات خودایمنی (Autoimmune disorders)، زمانی که بدن به اشتباه به بافتهای سالم حمله میکند.
- برخی واکسنهای دوران کودکی.
تشخیص تب در نوزادان و کودکان
بسیاری از پزشکان، دمای دهانی بالاتر از ۹۹/۵ درجه فارنهایت (۳۷/۵ درجه سانتیگراد) را تب میدانند.
دمای مقعدی بالاتر از ۱۰۰/۴ درجه فارنهایت (۳۸ درجه سانتیگراد) نیز به عنوان تب در نظر گرفته میشود.
اما استاندارد تب به سن هم بستگی دارد؛ بنابراین چیزی که در یک فرد تب محسوب میشود، ممکن است در فرد دیگر تب محسوب نشود.
روش اندازهگیری دمای مقعدی
- از یک دماسنج دیجیتال استفاده کنید.
- کودک را روی شکم، روی پای خود قرار دهید.
- کمی وازلین (Petroleum jelly) به نوک دماسنج بمالید.
- دماسنج را نیم اینچ (۱/۲ اینچ یا ۱/۲۵ سانتیمتر) در مقعد کودک وارد کنید.
- اگر مقاومت احساس کردید، متوقف شوید.
- دماسنج را محکم نگه دارید و رها نکنید.
- وقتی صدای بوق دماسنج را شنیدید، آن را خارج کرده و دما را بخوانید.
نکته: این روش برای کودکان، روش ترجیحی است.
روش اندازهگیری دمای دهانی
- از یک دماسنج دیجیتال استفاده کنید.
- نوک دماسنج را زیر زبان کودک، به سمت عقب دهان قرار دهید.
- از کودک بخواهید لبهایش را روی دماسنج ببندد.
- به کودک یادآوری کنید که دماسنج را گاز نگیرد یا هنگام اندازهگیری صحبت نکند.
- وقتی صدای بوق را شنیدید، دماسنج را خارج کرده و دما را بخوانید.
هشدار: هرگز از دماسنج جیوهای استفاده نکنید. جیوه سمی است.
نکات مهم در اندازهگیری دما
- دماسنج مقعدی را برچسبگذاری کنید تا به اشتباه در دهان کودک استفاده نشود.
- ابتدا دماسنج را با آب گرم و صابون بشویید و سپس با آب خنک آبکشی کنید.
- برای اندازهگیری دمای دهانی، ۲۰ دقیقه بعد از خوردن یا نوشیدن غذا یا مایعات داغ یا سرد صبر کنید.
- قبل از اندازهگیری دما، کودک را بیش از حد نپوشانید.
- بلافاصله پس از حمام، دمای کودک را اندازهگیری نکنید.
- هنگام استفاده از دماسنج، هرگز کودک را تنها نگذارید.
- پس از اتمام کار، دماسنج را با الکل یا آب خنک و صابون تمیز کنید.
پیشگیری یا اجتناب از تب در نوزادان و کودکان
- برای جلوگیری از تب ناشی از بیماری یا عفونت، باید از عواملی که باعث بیماری و عفونت میشوند دوری کرد.
- تب ناشی از واکسن را میتوان با دادن استامینوفن (Acetaminophen) به کودک پیشگیری کرد.
- استامینوفن یک داروی بدون نسخه است (مانند برند Tylenol).
- این دارو باید بلافاصله قبل یا بعد از واکسیناسیون به کودک داده شود.
درمان تب در نوزادان و کودکان
- استامینوفن میتواند به کاهش تب کمک کند.
- ایبوپروفن (Ibuprofen) (مانند برندهای Children’s Advil و Children’s Motrin) نیز میتواند برای کاهش تب کودکان بالای ۶ ماه استفاده شود.
قبل از مصرف، از پزشک درباره دوز مناسب بر اساس سن و وزن کودک سوال کنید.
نکات مهم در مصرف داروها
- بیش از ۵ دوز در یک روز به کودک ندهید.
- به نوزادان زیر ۲ ماه هیچ دارویی ندهید مگر با تجویز پزشک.
- دستورالعمل روی بسته را به دقت بخوانید.
- برای داروهای مایع، از وسیله اندازهگیری دقیق استفاده کنید.
- یک قاشق آشپزخانه معمولی ممکن است مقدار دقیق دارو را نشان ندهد.
- این وسایل را میتوانید از داروخانه تهیه کنید.
هشدار:
- اگر نوزاد زیر ۳ ماه است و دمای مقعدی ۱۰۰/۴ درجه فارنهایت (۳۸ درجه سانتیگراد) یا بالاتر دارد، فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.
- هرگز به کودک آسپرین ندهید.
- آسپرین میتواند باعث سندرم ری (Reye’s syndrome) شود.
- این بیماری جدی است و میتواند منجر به مرگ شود.
- کودکان زیر ۱۸ سال نباید آسپرین مصرف کنند.
کاهش تب با دارو و حمام
- دادن استامینوفن و سپس حمام با آب گرم میتواند به کاهش تب کمک کند.
- ابتدا دارو را بدهید، سپس کودک را حمام کنید.
- حمام بدون دارو باعث لرزیدن کودک شده و دمای بدنش را افزایش میدهد.
- هرگز از الکل یا آب سرد برای حمام استفاده نکنید.
زندگی با تب در نوزادان و کودکان
برای راحتی کودک در زمان تب، اقدامات زیر مفید هستند:
- مایعات کافی به کودک بدهید تا از کمآبی بدن (Dehydration) پیشگیری شود.
- مایعات به بدن کمک میکنند تا خود را خنک کند.
- آب، سوپ شفاف، یخمیوه، و ژلاتین طعمدار انتخابهای مناسبی هستند.
- اگر کودک اشتها ندارد، او را مجبور به غذا خوردن نکنید.
- استراحت کافی برای کودک فراهم کنید.
- دمای اتاق را بین ۷۰ تا ۷۴ درجه فارنهایت (۲۱ تا ۲۳/۵ درجه سانتیگراد) نگه دارید.
- کودک را با لباسهای نخی سبک بپوشانید.
- لباسهای زیاد باعث حبس حرارت بدن و افزایش دمای کودک میشوند.
- اگر کودک لرز دارد، یک پتوی اضافه روی او بیندازید و پس از قطع لرز آن را بردارید.
سوالاتی که باید از پزشک بپرسید
- آیا میتوانم با لمس پیشانی، تب کودک را تشخیص دهم؟
- تب کودک چند روز باید ادامه داشته باشد تا نگران شوم؟
- چرا تب کودک قطع و وصل میشود؟
- آیا تب بالا میتواند باعث گیجی کودک شود؟
منابع
- U.S. National Library of Medicine, Fever
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
