مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی (Electrophysiology study؛ EP study) برای قلب، آزمونی است که فعالیتِ الکتریکیِ قلبِ شما را بررسی میکند. ارائهدهندهٔ خدمات سلامت از این اطلاعات برای تشخیص و درمانِ ریتمهای غیرطبیعیِ قلب استفاده میکند. این آزمونِ تهاجمی با استفاده از کاتترهایی (Catheters) انجام میشود که وارد قلب شما میگردند تا سیگنالهای آن را ثبت کنند. در برخی موارد، ارائهدهندگان میتوانند مشکل را در همان حینِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی برطرف کنند.
مرور کلی
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی چیست؟
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی (EP study) تحلیلِ دقیقِ فعالیت الکتریکیِ قلبِ شماست. الکتروفیزیولوژی (Electrophysiology؛ EP) شاخهای در قلبوعروق است که سیگنالهای الکتریکیِ قلب را برای تشخیص و درمانِ ریتمهای غیرطبیعیِ قلب (آریتمیها [Arrhythmias]) بررسی میکند.
ارائهدهندهٔ خدمات سلامت با استفاده از کاتترهای قلبی (Cardiac catheters؛ لولههای باریک) و رایانهها، ردنگاشتهای الکتروکاردیوگرام (Electrocardiogram؛ EKG) و اندازهگیریهای الکتریکی را از درونِ قلب شما بهدست میآورد. حسگرهایی که ارائهدهنده در داخلِ قلب شما قرار میدهد، اطلاعات بیشتری نسبت به الکترودهایی که بیرونِ قفسهٔ سینه قرار میگیرند فراهم میکنند.
بررسی فعالیت الکتریکیِ قلب میتواند به ارائهدهندهٔ شما بگوید آیا—و کجا—در سیگنالهایی که ضربانِ قلب را هدایت میکنند مشکلی وجود دارد. بهطور طبیعی، سیگنالهایی که به قلب فرمانِ تپیدن میدهند هر بار از مسیرِ یکسانی و بهصورت سازمانیافته عبور میکنند.
وقتی ریتمِ قلب غیرطبیعی است، مثل اتوبوسی است که مسیرِ همیشگیاش را دنبال نمیکند: ممکن است مسیر را از ایستگاهِ اشتباه آغاز کند، ایستگاهی را رد کند یا کل مسیر را نرود؛ یا خیلی تند یا خیلی کند حرکت کند. سیگنالهای نامنظم نیز میتوانند چنین باشند. ارائهدهندهٔ شما میخواهد بداند چرا، تا تعیین کند آیا ریتم خطرناک است و چگونه باید درمان شود.
الکتروفیزیولوژی چگونه کار میکند؟
آزمایشگاهِ الکتروفیزیولوژی (Electrophysiology lab) مثل یک محلِ کارآگاهی است. الکتروفیزیولوژیست (Electrophysiologist) متخصصِ درکِ ریتمهای قلب است و میتواند دادههای الکتروکاردیوگرام (EKG) را تفسیر کند. هر موج روی صفحهٔ EKG دربارهٔ کارِ بخشهای مختلف قلبِ شما اطلاعاتی میدهد.
الکتروفیزیولوژیستها ساعتهای زیادی را صرفِ مطالعهٔ امواجِ گوناگونِ EKG و شکلِ طبیعیِ آنها میکنند و میآموزند وقتی موجی شکلِ متفاوتی دارد یعنی چه. آنها با دقتِ زیاد توجه میکنند که یک ریتمِ غیرطبیعی در نمایشگر یا چاپِ EKG از کجا شروع و به کجا ختم میشود.
آنها میتوانند دربارهٔ مشکل، فرضیهای بسازند و سپس این فرضیه را در آزمایشگاهِ الکتروفیزیولوژی بیازمایند. با استفاده از تجهیزات و داروهایی مانند آدنوزین (Adenosine) یا ایزوپروترنول (Isoproterenol)، میتوانند قلبِ شما را سریعتر یا کندتر بتپانند و نتایج را بررسی کنند.
الکتروفیزیولوژیستها مطابق یک طرحِ منطقی پیش میروند و بهجای تکیه بر پاسخِ بهظاهر بدیهی، مواردی را که باید بررسی شود بهترتیب میسنجند. اطلاعاتی که گرد میآورند ممکن است به چند تشخیصِ محتمل منتهی شود. آزمونها به آنها کمک میکند گزینهها را محدود کنند تا مطمئن شوند تشخیصِ درست را یافتهاند.
الکتروفیزیولوژی برای چه بهکار میرود؟
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی میتواند اطلاعاتی دربارهٔ ریتمِ غیرطبیعیِ قلبِ شما به ارائهدهندهتان بدهد، مانند:
- چه نوع آریتمی دارید.
- چه چیزی باعثِ ریتمِ غیرطبیعیِ قلبِ شما شده است.
- کدام بخشِ قلب باعثِ مشکل شده است.
- چرا دچارِ سرگیجه شدهاید یا غش کردهاید.
- ریتمِ غیرطبیعی در کجای قلب آغاز میشود.
- کدام درمان برای شما بهترین است.
- داروی شما تا چه حد مؤثر است.
- آیا ممکن است در معرضِ خطرِ مرگِ ناگهانیِ قلبی باشید.
وقتی آزمونهای دیگر نتوانند اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ریتمِ غیرطبیعیِ قلب بدهند، ارائهدهندهٔ شما ممکن است بخواهد مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی انجام دهد.
ممکن است پیش از این آزمونها را انجام داده باشید:
- EKG استاندارد.
- هولتر مانیتور (Holter monitor).
- ضبطکنندهٔ رویداد (Event recorder).
- آزمون استرس (Stress test).
- اکوکاردیوگرام (Echocardiogram).
- آنژیوگرام (Angiogram).
بنا بر وضعیت شما، الکتروفیزیولوژیست میتواند از اطلاعاتِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی برای درمانِ فوری با ابلیشن با کاتتر (Catheter ablation) استفاده کند. این کار را از طریق همان کاتترهایی انجام میدهند که برای مطالعه در قلبِ شما قرار داده شدهاند.
جزئیاتِ آزمون
این آزمون چگونه کار میکند؟
حینِ آزمونِ الکتروفیزیولوژی، کاردیولوژیستِ شما ممکن است با استفاده از یک کاتتر یا داروها، ریتمِ غیرطبیعیِ قلب را بهطورِ ایمن بازتولید کند. آنها میتوانند با کاتتر مشخص کنند ریتم در کجای قلب قرار دارد. سپس از این اطلاعات برای هدایتِ انتخابِ داروها یا تصمیمگیری دربارهٔ انجامِ ابلیشن استفاده میکنند.
چگونه برای مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی آماده شوم؟
میتوانید به این روشها برای آزمونِ الکتروفیزیولوژی آماده شوید:
- برای رفتوآمد به بیمارستان برنامهریزی کنید تا کسی شما را برساند و برگرداند. تا دستکم ۲۴ ساعت پس از آزمون نمیتوانید رانندگی کنید.
- اگر دربارهٔ روندِ انجام کار پرسش یا نگرانی دارید، با ارائهدهندهٔ خود صحبت کنید.
- اگر به لاتکس حساسیت دارید یا با بیهوشی مشکل دارید به ارائهدهندهٔ خود اطلاع دهید.
- لباسِ راحت بپوشید.
- پیش از آمدن به بیمارستان، همهٔ آرایش و لاکِ ناخن را پاک کنید.
- همهٔ جواهرات (از جمله حلقهٔ ازدواج)، ساعت و اشیای قیمتی را در خانه بگذارید.
- اگر عینک و سمعک دارید، آنها را همراه داشته باشید.
هنگامِ آمادهشدن برای مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی، این نکتههای مربوط به دارو و غذا را دنبال کنید:
- به ارائهدهندهٔ خود بگویید چه چیزهایی مصرف میکنید؛ شامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، همچنین گیاهان دارویی و مکملها.
- یک مُلّهٔ یکروزه از داروهای نسخهایِ خود را به قرارِ ویزیت بیاورید. تا پیش از مشورت با ارائهدهندهٔ خود این داروها را مصرف نکنید.
- از ارائهدهندهٔ خود بپرسید کدام داروها را باید پیش از فرایند مصرف کنید یا قطع کنید، چه زمانی آنها را قطع کنید و چه زمانی دوباره شروع کنید.
- بدون مشورت با ارائهدهندهٔ خود هیچ دارویی را قطع نکنید.
- اگر دیابت دارید، دربارهٔ اینکه آیا و چگونه دارو(های) دیابت خود را تنظیم کنید با ارائهدهندهٔ خود چک کنید.
- شامِ شبِ پیش از فرایند را معمولی میل کنید.
- از نیمهشبِ پیش از آزمون، چیزی نخورید، نیاشامید و حتی چیزی نجوید. این شامل آدامس، آبنباتِ نعنا و حتی آب هم میشود. این کار به ایمنیِ شما در طولِ فرایند کمک میکند.
- اگر باید دارو مصرف کنید، آنها را فقط با جرعههای کوچکِ آب بخورید.
- هنگام مسواک زدن، هیچ آبی قورت ندهید.
در روزِ انجامِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی چه انتظاری داشته باشم؟
مطالعهٔ شما در اتاقِ ویژهای به نامِ آزمایشگاهِ الکتروفیزیولوژی، آزمایشگاهِ الکتروفیزیولوژی یا آزمایشگاهِ کاتتریزاسیون انجام میشود.
پس از دراز کشیدن روی تخت، ارائهدهندهٔ شما:
- یک خطِ وریدی (Intravenous line؛ IV) در وریدِ بازو یا دستِ شما میگذارد تا داروها و مایعات در طولِ فرایند به بدنتان برسد.
- در صورت نیاز، کشالهٔ ران، بازو یا گردنِ شما را میتراشد و با محلولِ ضدعفونیکننده پاک میکند.
- از گردن تا پاها با شانهای استریل شما را میپوشاند.
- بندی روی کمر و بازوها قرار میدهد تا دستها با ناحیهٔ استریل تماس پیدا نکنند.
در طولِ آزمونِ الکتروفیزیولوژی چه انتظاری داشته باشم؟
ارائهدهندهٔ خدمات سلامتِ شما:
- با داروی ویژهای پوستِ کشالهٔ ران، گردن یا بازوی شما را بیحس میکند.
- چند کاتتر (لولهٔ باریک) را در یک ورید در کشالهٔ ران، گردن یا بازوی شما وارد میکند.
- با استفاده از فلوروسکوپی (Fluoroscopy؛ X-ray) و دستگاهِ سونوگرافی (Ultrasound)، کاتترها را به سمتِ قلب و به درونِ هر یک از حفرههای آن هدایت میکند. این کاتترها فعالیتِ الکتریکیِ قلب را حس و ثبت میکنند و به ارزیابیِ دستگاهِ هدایتیِ قلب کمک میکنند.
- با استفاده از یک پیسمیکر (Pacemaker) از طریقِ یکی از کاتترها، ضربانهای الکتریکی به قلب شما میفرستد تا ضربانِ قلب را بالا ببرد. ممکن است احساس کنید قلبتان تندتر یا قویتر میتپد.
- بر حسبِ وضعیت شما، با ابلیشن با کاتتر، اتصالاتِ الکتریکیِ غیرطبیعیِ مولدِ سیگنالهای نامنظم را از کار میاندازد.
در طولِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی هر علامتی احساس کردید به ارائهدهندهٔ خود بگویید. اگر ریتمِ غیرطبیعی رخ دهد، ممکن است برای آزمودنِ میزانِ کنترلِ آن داروهایی از طریقِ خطِ وریدی به شما بدهند. در صورتِ نیاز، میتوانند از طریقِ پَدهای روی سینهٔ شما مقدارِ کمی انرژی بفرستند تا ریتمِ قلب به حالتِ طبیعی بازگردد.
تیمِ درمانِ شما در طولِ فرایند از چندین نوع تجهیز استفاده میکند، از جمله:
- فلوروسکوپی: دستگاهِ بزرگِ اشعهٔ ایکس بالای سرِ شما که به ارائهدهنده امکان میدهد کاتترها را در تمامِ مدت روی نمایشگرِ اشعهٔ ایکس (مثل ویدئو) ببیند.
- دفیبریلاتور/پیسمیکر/کاردیوورتر: به یک پَدِ چسبنده روی پشت و یکی روی قفسهٔ سینهٔ شما متصل است و به ارائهدهنده اجازه میدهد با پالسهای الکتریکی، ضربانِ کند را تند کند یا یک ریتمِ ناایمن را قطع کند.
- الکتروکاردیوگرام: به چند پَدِ چسبندهٔ الکترودی روی سینهٔ شما و همچنین درونِ قلب متصل میشود و تصویری از امواجِ الکتریکیِ درحالِ عبور از قلب ارائه میدهد.
- اکوکاردیوگرامِ درونقلبی: اولتراسوندِ کوچکی که میتوانند برای هدایتِ کاتترها در طولِ فرایند درونِ قلب استفاده کنند.
- مانیتورِ فشارِ خون: به یک کافِ فشارخون روی بازو وصل میشود و در طولِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی فشارخونِ شما را پایش میکند.
- اُکسیمتر: گیرهٔ کوچکی روی انگشت که سطحِ اکسیژنِ خون شما را میسنجد.
پس از آزمون چه انتظاری داشته باشم؟
پس از پایانِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی، ارائهدهندهٔ شما کاتترها را از کشالهٔ ران، بازو یا گردن خارج میکند و برای پیشگیری از خونریزی به محل فشار میدهد. شما:
- باید یک تا چهار ساعت پس از آزمون در رختخواب بمانید و اگر کاتترها در کشالهٔ ران بودهاند، پای خود را تا حدِ امکان صاف و بیحرکت نگه دارید.
- بسته به نتایجِ اولیهٔ آزمون، در صورتِ لزوم در بیمارستان میمانید.
- یک پانسمانِ استریلِ کوچک خواهید داشت که میتوانید روزِ بعد بردارید. اغلبِ افراد به بخیه نیاز ندارند.
- باید ناحیهٔ برش را تمیز و خشک نگه دارید.
- میتوانید پس از آزمون غذا بخورید و دارو مصرف کنید.
- میتوانید از روزِ بعد فعالیتهای معمول را از سر بگیرید، با این محدودیت که تا یک هفته از بلند کردن اجسامِ سنگین خودداری کنید.
خطراتِ این آزمون چیست؟
آزمونِ الکتروفیزیولوژی عموماً فرایندی بسیار ایمن است، اما خطراتی دارد. این خطرات میتواند شامل مواردِ زیر باشد:
- عفونت یا خونریزی در محلِ ورودِ کاتتر.
- ریتمِ غیرطبیعیِ قلب.
- لختهٔ خونی که روی کاتتر شکل میگیرد، واردِ رگ میشود و آن را مسدود میکند.
- آسیب به رگِ خونی، دریچهٔ قلب یا حفرهٔ قلب.
- سکتهٔ قلبی.
- سکتهٔ مغزی.
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی در محیطی کنترلشده انجام میشود و تیمِ شما اقداماتِ ویژهای برای کاهشِ خطرات انجام خواهد داد.
دربارهٔ هر نگرانی که در موردِ خطرات و فوایدِ فرایند دارید با ارائهدهندهٔ خود صحبت کنید.
فوایدِ آزمونِ الکتروفیزیولوژی چیست؟
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی میتواند:
- به پرسشهای شما دربارهٔ وضعیتِ ریتمِ قلب پاسخ بدهد.
- اگر ابلیشن با کاتتر مشکل را برطرف کند، شما را از نیاز به برخی داروها بینیاز کند.
- کیفیتِ زندگیِ شما را بهبود دهد.
- برای درمانِ آریتمی با ابلیشنِ کاتتری از جراحی مقرونبهصرفهتر باشد.
آیا مطالعاتِ الکتروفیزیولوژی ایمناند؟
بله، مطالعاتِ الکتروفیزیولوژی ایمن هستند. خطرِ مرگومیر در مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی برابر با ۱ در ۵۰۰۰ است.
نتایج و پیگیری
چه نوع نتایجی دریافت میکنم و معنای آنها چیست؟
ارائهدهندهٔ خدمات سلامت نوعِ ریتمِ غیرطبیعیِ قلبِ شما را توضیح خواهد داد و تصمیم میگیرد آیا به درمان نیاز دارید یا نه؛ که ممکن است شامل مواردِ زیر باشد:
- دارودرمانی.
- ابلیشنِ قلبی.
- پیسمیکر.
- کاردیوورتر دفیبریلاتورِ قابلکاشت (Implantable cardioverter defibrillator؛ ICD).
- جراحی.
چه زمانی از نتایجِ آزمون باخبر شوم؟
بلافاصله پس از فرایند، نتایجِ اولیهٔ آزمون را دریافت میکنید. بر اساسِ این نتایج، ارائهدهندهٔ شما تصمیم میگیرد که میتوانید به خانه بروید یا لازم است در بیمارستان بمانید. ممکن است از شما بخواهد برای گفتوگوی بیشتر دربارهٔ نتایجِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی و درمان، وقتِ ملاقات تنظیم کنید.
اگر نتایج غیرطبیعی باشد، گامهای بعدی چیست؟
ارائهدهندهٔ شما ممکن است بتواند مشکل را همان موقع با ابلیشنِ کاتتری برطرف کند. اگر نه، لازم است فرایندهای دیگری زمانبندی شود یا دارو برای شما تجویز گردد. حتی پس از ابلیشنِ کاتتری، برخی افراد به اشکالِ دیگرِ درمان—مانند پیسمیکر—نیاز دارند.
چه زمانی با پزشکم تماس بگیرم؟
اگر هر یک از مواردِ زیر را داشتید با ارائهدهندهٔ خدمات سلامتِ خود تماس بگیرید:
- قرمزی، تورم یا ترشح در محلِ برش.
- گزگز یا بیحسی در بازو یا پایی که برش در آن بوده است.
- احساسِ سردی، از دست دادنِ حس یا تغییرِ رنگ در دست یا پای همان اندامِ دارای کاتتر.
- استفراغ.
- دردِ قفسهٔ سینه.
با 115 یا اورژانس تماس بگیرید اگر:
- خونریزی پس از فشار دادن روی برش ادامه یابد.
- تورمی که بیهشدار در اطرافِ زخم بدتر میشود.
پرسشهای رایجِ دیگر
آیا در طولِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی بیدار هستم؟
از طریقِ خطِ وریدی دارویی برای آرامش و خوابآلودگی دریافت میکنید، اما در طولِ آزمونِ الکتروفیزیولوژی خواب نخواهید بود.
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی چقدر طول میکشد؟
مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی بینِ یک تا چهار ساعت زمان میبرد.
آیا مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی دردناک است؟
بهعلتِ دریافتِ دارو برای راحتی، در طولِ مطالعهٔ الکتروفیزیولوژی نباید درد احساس کنید؛ اما ممکن است در محلِ ورودِ کاتترها احساسِ فشار داشته باشید.
الکتروفیزیولوژی از چه زمانی آغاز شد؟
پژوهشگران از اواخرِ دههٔ ۱۹۶۰ شروع به ثبتِ سیگنالهای الکتریکیِ قلب از درونِ بدن کردند و از آن زمان، نواحیِ مشکلدار را نقشهبرداری و با ابلیشن هدفگیری کردند.
References/منابع
- American Heart Association. Electrophysiology Studies. Last reviewed 11/16/2022. Accessed 11/21/2023.
- Analysis of Complex Electrophysiologic Data. In: Klein GJ, Prystowsky EN, eds. Clinical Electrophysiology Review. 3rd ed. McGraw Hill; 2024.
- Chinitz JS, Eckart RE, Epstein LM. Interventional Therapy for Atrial and Ventricular Arrhythmias. In: Cohn LH, Adams DH, eds. Cardiac Surgery in the Adult. 5th ed. McGraw Hill; 2017.
- Koulouris S, Cascella M. Electrophysiologic Study Interpretation. 2023 Jul 24. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan. Accessed 11/21/2023.
- Majeed H, Sattar Y. Electrophysiologic Study Indications And Evaluation. 2023 Apr 3. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Accessed 11/21/2023.
- Merck Manual Consumer Version. Electrophysiologic Testing. Revised 7/2021. Accessed 11/21/2023.
- Prystowsky EN. Electrophysiologic Testing and Diagnostic Maneuvers. In: Prystowsky EN, Klein GJ, Daubert JP, eds. Cardiac Arrhythmias: Interpretation, Diagnosis, and Treatment. 2nd ed. McGraw Hill; 2020.
- MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
