عکس یا گرافی اشعهٔ ایکس آرنج
اشعهٔ ایکس آرنج (Elbow X-ray) تصویری سیاهوسفید از کالبدشناسی آرنج شما تولید میکند. ارائهدهندهٔ خدمات سلامت (Healthcare provider) ممکن است از اشعهٔ ایکس آرنج برای تشخیص وضعیتهای پزشکی در آرنجهای شما استفاده کند. اشعهٔ ایکس آرنج روشی سریع، آسان و بدوندرد است. بازوی خود را روی تخت دستگاه اشعهٔ ایکس میگذارید و تکنولوژیست رادیولوژی (Radiologic technologist) از آن عکسبرداری میکند.
اشعهٔ ایکس آرنج چیست؟
اشعهٔ ایکس آرنج آزمایش پزشکیای است که تصویری از درون آرنج شما تولید میکند. این تصویر ساختار درونی (آناتومی) آرنج شما را بهصورت سیاهوسفید نشان میدهد. اشعهٔ ایکس آرنج بافتهای نرم و استخوانهای آرنج شما را نشان میدهد. استخوانهای آرنج شما شامل استخوان بالایی مفصل آرنج (هومروس [Humerus]) و استخوانهای پایینی مفصل آرنج (رادیوس [Radius] و اولنا [Ulna]) هستند. ارائهدهندهٔ خدمات سلامت از اشعهٔ ایکس آرنج برای تشخیص و درمان مشکلات سلامت و پزشکی در آرنج شما استفاده خواهد کرد.
اشعهٔ ایکس چیست؟
اشعهٔ ایکس (X-rays) از نوعی پرتو بهنام امواج الکترومغناطیسی (Electromagnetic waves) برای ایجاد تصویری از داخل بدن شما استفاده میکند. ارائهدهندگان خدمات سلامت بیش از هر نوع تصویربرداری پزشکی دیگری از اشعهٔ ایکس استفاده میکنند. اشعهٔ ایکس پرتوهایی را از بدن شما عبور میدهد. کلسیم (Calcium) موجود در استخوانها پرتو بیشتری را جذب میکند، بنابراین استخوانها سفید دیده میشوند. بافتهای نرم پرتو کمتری جذب میکنند و در طیفی از رنگهای خاکستری دیده میشوند. هوا سیاه دیده میشود.
چه زمانی به اشعهٔ ایکس آرنج نیاز خواهم داشت؟
ارائهدهندهٔ خدمات سلامت از اشعهٔ ایکس آرنج برای یافتن علت هرگونه تورم، حساسیت به لمس، درد یا تغییر شکل در یک یا هر دو آرنج شما استفاده خواهد کرد. آنها میتوانند از اشعهٔ ایکس آرنج برای تشخیص وضعیتهای احتمالی مرتبط با آرنج شما استفاده کنند. این وضعیتها شامل موارد زیر است:
• شکستگی استخوانها (Fractures) در آرنج شما.
• دررفتگی مفاصل آرنج.
• بورسیت (Bursitis).
• وضعیتهای دژنراتیو مانند آرتریت (Arthritis) در آرنجهای شما.
• کیستهای استخوان (Bone cysts).
• عفونت استخوان (استئومیلیت [Osteomyelitis]).
• سرطان استخوان (Bone cancer).
ارائهدهندهٔ خدمات سلامت ممکن است پس از جااندازیِ یک شکستگی از اشعهٔ ایکس آرنج استفاده کند. این تصاویر میتوانند برای اطمینان از اینکه استخوان بهدرستی جا افتاده و برای تأیید اینکه استخوان یا مفصل شما بهخوبی ترمیم شده است، بهکار روند.
علاوه بر این، اگر به جراحی آرنج نیاز دارید، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت پیش از عمل، اشعهٔ ایکس میخواهد. همچنین برای پیگیری وضعیت شما پس از عمل، از شما خواهد خواست که بهصورت روتین اشعهٔ ایکسهای پیگیری انجام دهید تا وضعیتتان رصد شود.
چه کسی اشعهٔ ایکس آرنج را انجام میدهد؟
یک تکنولوژیست رادیولوژی (Radiologic technologist/X-ray technician) اشعهٔ ایکس آرنج شما را انجام میدهد. تکنولوژیستهای رادیولوژی در مراقبت از بیمار، میزان مواجهه با پرتو، حفاظت در برابر پرتو، پوزیشندهی رادیوگرافیک و روشهای رادیوگرافیک آموزش دیدهاند.
جزئیات آزمون
اشعهٔ ایکس آرنج چگونه کار میکند؟
اشعهٔ ایکس برای ساخت تصویر، پرتوهای کوچکی را از بدن شما عبور میدهد. تصویر بر روی فیلم عکاسیِ ویژه یا یک بستر دیجیتال نمایش داده میشود.
بخشهای مختلف بدن شما ضخامت متفاوتی دارند، بنابراین مقدار متفاوتی از پرتو را جذب میکنند. استخوانهای شما پرتو بیشتری جذب میکنند و روی تصاویرِ اشعهٔ ایکس سفید بهنظر میرسند. بافتهای نرم مانند عضله، چربی و اندامها چگالی کمتری دارند و در طیفی از خاکستری دیده میشوند. هوا سیاه دیده میشود.
چگونه برای اشعهٔ ایکس آرنج آماده شوم؟
اشعهٔ ایکس آرنج به آمادگیِ زیادی نیاز ندارد. بهتر است لباس راحت بپوشید. شاید لازم باشد زیورآلات خود را خارج کنید. زیورآلات و سایر فلزات ممکن است در تصاویرِ اشعهٔ ایکس دیده شوند. این موضوع میتواند در بهدستآوردن تصویرِ قابلاستفاده اختلال ایجاد کند.
اگر باردار هستید، به تکنولوژیست رادیولوژی اطلاع دهید. اشعهٔ ایکس آرنج مقدار بسیار کمی پرتو دارد و در دوران بارداری ایمن در نظر گرفته میشود. اما ارائهدهندهٔ خدمات سلامت تصمیم خواهد گرفت که آیا به اشعهٔ ایکس نیاز دارید یا نه. اگر موضوع فوری باشد، تکنولوژیست شما از تمهیداتی برای کاهش خطر مواجههٔ جنین (Fetus) در حال رشد با پرتو استفاده خواهد کرد.
اگر دربارهٔ روندِ اشعهٔ ایکس سؤال دارید، تکنولوژیست شما میتواند به آنها پاسخ دهد.
هنگام انجام اشعهٔ ایکس آرنج چه انتظاری داشته باشم؟
یک تکنولوژیست رادیولوژی اشعهٔ ایکس آرنج شما را در بخش رادیولوژیِ بیمارستان انجام میدهد. شما به اتاقی با دستگاه بزرگ اشعهٔ ایکس هدایت میشوید؛ ممکن است تکنولوژیست برای حفاظت در برابر پرتو، یک پیشبند سربی به شما بدهد. اشعهٔ ایکس مانند گرفتن یک عکس از آرنج شماست — شما چیزی احساس نمیکنید و فقط یک تصویر ایجاد میشود. این فرایند ممکن است ۱۵ دقیقه یا بیشتر طول بکشد.
تکنولوژیست از شما میخواهد بازوی خود را روی تخت دستگاه اشعهٔ ایکس بگذارید. ممکن است برای ثابت نگهداشتن آرنج شما، اسفنجها یا وسایلِ پوزیشندهیِ دیگری اطراف آن قرار دهند. باید تا حد امکان در طول آزمایش بیحرکت بمانید، زیرا هرگونه حرکت میتواند تصاویر اشعهٔ ایکس را تحتتأثیر قرار دهد. تکنولوژیست شما یک نگهدارندهٔ فیلم اشعهٔ ایکس یا صفحهٔ ثبت دیجیتال را زیر تختِ اشعهٔ ایکس قرار میدهد. سپس برای کنترل دستگاه، به اتاقک کوچکی میرود یا پشت یک دیوار میایستد.
یک اشعهٔ ایکس معمولیِ آرنج حداقل سه تصویر دارد. تکنولوژیست برای گرفتن تصاویر لازم، آرنج شما را مجدداً در وضعیتهای مختلف قرار میدهد. یک تصویر از روبهرو (نمای قدامی-خلفی [Anteroposterior view])، یک تصویر از پهلو (نمای جانبی [Lateral view]) و یک تصویر با زاویه (نمای اُبلیک [Oblique view]) گرفته میشود. اگر هرگونه دردی دارید، به تکنولوژیست اطلاع دهید تا در طول آزمایش به شما کمک کند.
پس از اشعهٔ ایکس آرنج چه انتظاری داشته باشم؟
پس از اشعهٔ ایکس آرنج، تکنولوژیست رادیولوژی میخواهد مطمئن شود همهٔ تصاویر واضح هستند. از شما خواسته میشود منتظر بمانید تا تصاویر را بررسی کند. اگر هر تصویری تار شده باشد، لازم است دوباره گرفته شود.
سپس پزشکی بهنام رادیولوژیست (Radiologist) تصاویر را بررسی خواهد کرد. رادیولوژیستها آموزش ویژهای برای مطالعهٔ تصاویر اشعهٔ ایکس و تفسیر نتایج دیدهاند. وقتی رادیولوژیست نتایج را بررسی کرد، آنها را برای ارائهدهندهٔ خدمات سلامت شما ارسال میکند. ارائهدهندهٔ شما برای مرور نتایج و گفتوگو دربارهٔ درمان با شما تماس خواهد گرفت.
بستهبه نتایج، ممکن است ارائهدهندهٔ خدمات سلامت از شما بخواهد برای معاینهٔ پیگیری مراجعه کنید. شاید به اشعهٔ ایکسهای بیشتری از آرنج شما نیاز باشد. همچنین ممکن است بخواهند برای رصدِ وضعیتتان در گذر زمان، دوباره مراجعه کنید.
خطراتِ اشعهٔ ایکس آرنج چیست؟
اشعهٔ ایکس راهی سریع و ساده برای ارائهدهندهٔ خدمات سلامت است تا وضعیتهای پزشکی احتمالی در یک یا هر دو آرنج شما را تشخیص دهد. اشعهٔ ایکس آرنج تنها مقدار کمی پرتو ساطع میکند که مستقیماً از بدن شما عبور میکند. اشعهٔ ایکس عوارض جانبی ایجاد نمیکند.
اگر باردار هستید، خطرِ اندکی برای مشکلات ناشی از مواجهه با پرتو وجود دارد. حتماً اگر باردار هستید یا فکر میکنید ممکن است باردار باشید، به تکنولوژیست رادیولوژی اطلاع دهید. ممکن است تکنولوژیست برای محافظت از بدن شما در برابر پرتو، یک پیشبند سربی در اختیارتان بگذارد. کودکان نیز اندکی در معرض خطرِ بیشتر هستند. تکنولوژیستِ کودک شما ممکن است بتواند از مقدارِ کمترِ پرتو استفاده کند.
مواجههٔ بیشازحد با پرتو، خطرِ اندکی از سرطان بههمراه دارد. اگر دربارهٔ مواجهه با پرتو نگران هستید، با تکنولوژیست خود صحبت کنید.
نتایج و پیگیری
نتایجِ اشعهٔ ایکس آرنج را چه زمانی دریافت خواهم کرد؟
اگر اشعهٔ ایکس بهدلیل یک اورژانس انجام شده باشد، نتایج ممکن است تقریباً بلافاصله در دسترس باشند. در غیر این صورت، رادیولوژیست معمولاً میتواند ظرف یک تا دو روز نتایج را به ارائهدهندهٔ خدمات سلامت شما برساند. سپس ارائهدهندهٔ شما نتایج را با شما در میان میگذارد.
جزئیات تکمیلی
آیا «آرنج تنیسبازان» در اشعهٔ ایکس دیده میشود؟
«آرنج تنیسبازان» نوعی آسیب ناشی از استفادهٔ بیشازحد است که زمانی رخ میدهد که تاندونهای شما بیشازحد تحت فشار قرار میگیرند. این موضوع میتواند به التهاب، دژنراسیون و پارگی منجر شود. «آرنج تنیسبازان» معمولاً تنها با معاینهٔ فیزیکی قابلتشخیص است. اشعهٔ ایکس، تاندونهای آرنج شما را بهطور واضح نشان نمیدهد. بااینحال، ارائهدهندهٔ خدمات سلامت ممکن است برای ردِ شکستگی، دررفتگیِ مفصل یا آرتریت، اشعهٔ ایکس آرنج را درخواست کند.
References/منابع
American Society of Radiologic Technologists. Upper Extremity Radiography. Accessed 7/18/2022.
National Library of Medicine. Joint x-ray. Accessed 7/18/2022.
Radiological Society of North America, Inc. X-ray (Radiography) — Bone. Accessed 7/18/2022.
MedlinePlus: Public health information platform provided by the National Library of Medicine (NLM) and is part of the National Institutes of Health (NIH).
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد از دستورات پزشک معالج پیروی کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
