بارداری خارجرحمی (Ectopic pregnancy) چیست؟
بارداری خارجرحمی (Ectopic pregnancy) زمانی رخ میدهد که تخم بارورشده در خارج از رحم رشد کند.
در یک بارداری طبیعی، تخم بارورشده در رحم (که رحم یا womb نیز نامیده میشود) لانهگزینی کرده و رشد میکند. در بارداری خارجرحمی، تخم بارورشده به رحم نمیرسد. این تخم در جایی دیگر لانهگزینی میکند، که شایعترین محل آن لولهٔ فالوپ است. این حالت «بارداری لولهای (Tubal pregnancy)» نام دارد. همچنین میتواند در تخمدان، دهانهٔ رحم یا شکم رخ دهد.
بارداری خارجرحمی میتواند برای مادر خطرناک باشد. با رشد بارداری، ممکن است اندامی که تخم در آن لانهگزینی کرده پاره (rupture) شود. این وضعیت میتواند موجب خونریزی داخلی شدید گردد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام بارداری خارجرحمی اهمیت زیادی دارد.
علائم بارداری خارجرحمی
علائم اولیه بارداری خارجرحمی مشابه علائم یک بارداری طبیعی است:
- عقبافتادگی قاعدگی
- حساسیت پستانها
- تهوع
- استفراغ
- خستگی
- ادرار مکرر
- تست بارداری خانگی مثبت
اولین علائم هشداردهندهٔ بارداری خارجرحمی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خونریزی غیرطبیعی واژینال
- درد کمر
- درد خفیف در شکم یا لگن
- گرفتگی خفیف در یک طرف لگن
اگر هر یک از این علائم را دارید، باید با پزشک خود تماس بگیرید.
با رشد بارداری خارجرحمی، ممکن است پارگی رخ دهد. در این صورت، علائم جدیتری بروز میکند، از جمله:
- درد ناگهانی و شدید در شکم یا لگن
- درد شانه
- احساس ضعف، غش یا سرگیجه
اگر این علائم را تجربه کردید، فوراً به دنبال کمک پزشکی باشید.
علت بارداری خارجرحمی
معمولاً بارداری خارجرحمی به این دلیل رخ میدهد که تخم بارورشده بهسرعت کافی در لولهٔ فالوپ حرکت نمیکند. عفونت یا التهاب در لوله میتواند باعث انسداد کامل یا جزئی آن شود. این حالت معمولاً بر اثر بیماری التهابی لگن (Pelvic inflammatory disease – PID) ایجاد میشود.
علت شایع دیگر انسداد لوله، اندومتریوز (Endometriosis) است. در این بیماری، سلولهای پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد میکنند. این سلولها میتوانند در لولهٔ فالوپ رشد کرده و باعث انسداد شوند. بافت جوشگاهی ناشی از جراحیهای قبلی شکم یا جراحی لولهٔ فالوپ نیز میتواند موجب انسداد گردد.
هر بارداری میتواند خارجرحمی باشد. اما احتمال بروز آن بیشتر است اگر شما:
- بالای ۳۵ سال باشید
- سابقهٔ عفونتها (مانند PID) یا جراحی در ناحیه لگن داشته باشید
- اندومتریوز داشته باشید
- از روشهای کمکباروری مثل لقاح آزمایشگاهی (IVF) استفاده کنید
- سیگار بکشید
- سابقهٔ التهاب لولههای فالوپ یا لولههای غیرطبیعی داشته باشید
- مشکل ناباروری یا درمان ناباروری داشته باشید
- سابقهٔ بارداری خارجرحمی داشته باشید
تشخیص بارداری خارجرحمی
تشخیص بارداری خارجرحمی دشوار است، زیرا علائم اولیه مشابه بارداری طبیعی است. اگر پزشک مشکوک شود، ممکن است اقدامات زیر انجام شود:
- معاینه لگنی برای بررسی اندازه و شکل رحم
- آزمایش ادرار و خون برای بررسی سطح هورمون گنادوتروپین کوریونی انسانی (hCG). این هورمون توسط جفت تولید میشود. در بارداری خارجرحمی، سطح hCG ممکن است پایین باشد.
- سونوگرافی ترانسواژینال (Transvaginal ultrasound): در این روش وسیلهای به داخل واژن وارد میشود. امواج صوتی تصاویر اندامها را ایجاد میکنند و به پزشک امکان میدهد محل بارداری را ببیند.
پیشگیری یا اجتناب از بارداری خارجرحمی
نمیتوان بهطور کامل از بارداری خارجرحمی پیشگیری کرد، اما میتوان عوامل خطر را کاهش داد:
- سیگار نکشید. اگر سیگار میکشید، قبل از بارداری ترک کنید.
- قبل از بارداری، هنگام رابطه جنسی از کاندوم استفاده کنید. این کار از عفونتهای مقاربتی مانند کلامیدیا و سوزاک که موجب PID میشوند، پیشگیری میکند.
اگر در معرض خطر بالاتر هستید، با پزشک خود مشورت کنید. ممکن است اقدامات ویژهای مانند بررسی سطح هورمون یا انجام سونوگرافی زودهنگام توصیه شود.
درمان
در بارداری خارجرحمی، تخم بارورشده قادر به رشد نیست و بافت خارجرحمی باید برداشته شود. این کار با دارو یا جراحی انجام میشود.
- اگر بارداری زود تشخیص داده شود، پزشک میتواند دارویی به نام متوترکسات (Methotrexate) تزریق کند. این دارو رشد سلولها را متوقف کرده و بارداری را خاتمه میدهد. سپس بدن بافت خارجرحمی را جذب میکند.
- برخی بارداریهای خارجرحمی نیاز به جراحی دارند، بهویژه اگر زود تشخیص داده نشوند یا باعث پارگی اندام شوند. جراحی معمولاً با لاپاراسکوپی (Laparoscopy) انجام میشود. در این روش دوربین کوچکی از طریق برشهای کوچک در شکم وارد میشود و ابزار ویژهای برای برداشتن بارداری بهکار میرود. اگر لوله فالوپ یا اندام دیگری پاره شده باشد، ممکن است برداشته شود.
چه با دارو درمان شوید چه با جراحی، پزشک شما را بهطور منظم پیگیری میکند تا سطح hCG به حد طبیعی بازگردد. این روند ممکن است چندین هفته طول بکشد.
زندگی با بارداری خارجرحمی
چه با دارو و چه با جراحی درمان شوید، بهبودی شما ممکن است چندین هفته طول بکشد. ممکن است احساس خستگی و درد یا ناراحتی شکمی داشته باشید. همچنین ممکن است برای مدتی همچنان علائم بارداری داشته باشید، زیرا افت سطح hCG زمان میبرد. بازگشت قاعدگی طبیعی نیز ممکن است چند چرخه طول بکشد.
اگر بارداری خارجرحمی داشتهاید، احتمال تکرار آن بیشتر است. همچنین ممکن است برای باردارشدن دوباره دچار مشکل شوید. پیش از تلاش دوباره برای بارداری، به بدن خود زمان بدهید تا بهبود یابد.
تجربه بارداری خارجرحمی از نظر عاطفی دشوار است. ممکن است احساس غم، خشم یا سردرگمی کنید. در این شرایط، با شریک زندگی، یکی از اعضای خانواده یا یک دوست مورد اعتماد صحبت کنید. اجازه دهید برای از دست دادن بارداری، به خود فرصت سوگواری بدهید.
پرسشهایی برای پزشک
- آیا خونریزی واژینال در اوایل بارداری میتواند نشانهٔ بارداری خارجرحمی باشد؟
- بارداری خارجرحمی من در کجا قرار دارد؟
- چه درمانی نیاز دارم؟
- آیا به جراحی نیاز خواهم داشت؟
- در مقابله با احساساتم مشکل دارم. آیا فرد یا گروه حمایتی در دسترس است؟
- میخواهم دوباره باردار شوم. آیا کاری هست که بتوانم انجام دهم تا خطر تکرار بارداری خارجرحمی کاهش یابد؟
منابع
National Institutes of Health, MedlinePlus: Ectopic Pregnancy
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
