اختلالات خوردن (Eating disorders) چیستند؟
اختلال خوردن یک وضعیت سلامت روان است. این مشکل، نوعی وسواس دربارهٔ غذا و وزن است که به رفاه عاطفی و جسمی فرد آسیب میزند و در زندگی روزمرهٔ او اختلال ایجاد میکند. بسیاری از افراد دربارهٔ وزن خود نگران هستند. اما کسانی که اختلال خوردن دارند، برای جلوگیری از افزایش وزن به افراط روی میآورند. سه اختلال شایع خوردن عبارتاند از:
- بیاشتهایی عصبی (Anorexia nervosa)
- پرخوری عصبی (Bulimia)
- اختلال پرخوری (Binge eating)
بیاشتهایی عصبی (Anorexia nervosa) چیست؟
بیاشتهایی عصبی (که معمولاً بهاختصار بیاشتهایی نامیده میشود) بیماریای است که معمولاً در دختران نوجوان رخ میدهد. همچنین میتواند در پسران نوجوان، و در زنان و مردان بزرگسال نیز رخ دهد. افراد مبتلا به بیاشتهایی، دچار وسواس لاغر بودن هستند. آنها تمایلی به خوردن غذا ندارند. ممکن است وانمود کنند غذا خوردهاند تا بیماری خود را پنهان کنند. آنها از افزایش وزن میترسند. ممکن است دائماً نگران تعداد کالریها یا میزان چربی غذای خود باشند. ممکن است برای کاهش وزن از قرصهای لاغری، ملینها یا قرصهای ادرارآور استفاده کنند. همچنین ممکن است بیشازحد ورزش کنند.
افراد مبتلا به بیاشتهایی معمولاً فکر میکنند چاق هستند، حتی وقتی بسیار لاغرند. ممکن است آنقدر لاغر شوند که شبیه افراد بیمار بهنظر برسند. بیاشتهایی فقط مشکل غذا یا وزن نیست. این یک تلاش برای کنترل غذا و وزن بهعنوان راهی برای مقابله با مشکلات عاطفی است.
افراد مبتلا به بیاشتهایی ممکن است همیشه احساس سرما کنند و اغلب بیمار شوند. آنها معمولاً بداخلاقاند. تمرکز برایشان سخت است و همیشه به غذا فکر میکنند. درست نیست که افراد بیاشتهایی هرگز گرسنه نیستند. آنها همیشه گرسنهاند. احساس گرسنگی به آنها حس کنترل بر زندگی و بدنشان میدهد. این احساس به آنها القا میکند که در چیزی خوب هستند—آنها در لاغر شدن خوب هستند. افراد مبتلا به بیاشتهایی شدید ممکن است در معرض خطر مرگ بر اثر گرسنگی قرار گیرند.
پرخوری عصبی (Bulimia) چیست؟
پرخوری عصبی خوردن مقدار غیرعادی زیادی غذا در یک وعده (پرخوری – Bingeing) و سپس رهایی از آن است. این شامل بالا آوردن یا استفاده از ملینها برای خارج کردن غذا از بدن (پاکسازی – Purging) است. پس از یک پرخوری، برخی از افراد مبتلا به بولیمیا روزه میگیرند (غذا نمیخورند) یا بیشازحد ورزش میکنند تا از افزایش وزن جلوگیری کنند. همچنین ممکن است از قرصهای ادرارآور، ملینها یا قرصهای رژیمی برای «کنترل» وزن خود استفاده کنند. افراد مبتلا به بولیمیا اغلب تلاش میکنند پرخوری و پاکسازی را پنهان کنند. آنها ممکن است غذا برای پرخوری ذخیره کنند. افراد مبتلا به بولیمیا معمولاً نزدیک به وزن طبیعی هستند، اما وزن آنها ممکن است بالا و پایین شود.
اختلال پرخوری (Binge eating) چیست؟
اختلال پرخوری، خوردن بیشازحد غذا در یک وعده است بدون اینکه آن را پاکسازی کنند. افراد مبتلا به اختلال پرخوری معمولاً اضافهوزن دارند یا دچار چاقی هستند. این شایعترین اختلال خوردن در ایالات متحده است.
علائم اختلالات خوردن
علائم هشداردهندهٔ اختلال خوردن چیست؟
علائم احتمالی بیاشتهایی و بولیمیا شامل موارد زیر است:
- نگرانی غیرطبیعی دربارهٔ وزن بدن (حتی اگر فرد اضافهوزن نداشته باشد)
- وسواس نسبت به کالری، میزان چربی و غذا
- استفاده از دارو برای جلوگیری از افزایش وزن (قرص لاغری، ملین، قرص ادرارآور)
- خوردن مقدار زیاد غذا در یک وعده (و داشتن اضافهوزن یا چاقی)
- عوارض جسمی مانند مشکلات دندانی، اختلالات مو، پوست و ناخن، مشکلات قلبی و دیگر وضعیتهایی که ناشی از سوءتغذیهاند
علائم جدیتر ممکن است سختتر قابل تشخیص باشند، زیرا افراد مبتلا به اختلال خوردن در پنهانکردن بیماری خود مهارت دارند. مراقب علائم زیر باشید:
- بالا آوردن پس از غذا
- غش کردن بدون دلیل
- افزایش اضطراب دربارهٔ وزن
- پینه یا زخم روی بند انگشت (بر اثر بالا آوردن اجباری)
- خرابی دندانها
- انکار وجود مشکل
علائم هشداردهندهٔ بیاشتهایی
- گرسنگی عمدی و کاهش وزن
- ترس از افزایش وزن
- امتناع از غذا خوردن یا حذف وعدههای غذایی
- انکار احساس گرسنگی
- پوشیدن لباسهای گشاد
- ورزش مداوم
- رشد موهای اضافی روی بدن یا صورت
- حساسیت به سرما
- قطع یا نامنظم شدن قاعدگی در دختران یا زنان
- ریزش موهای سر
- تصور غلط از چاق بودن در حالیکه فرد بهشدت لاغر است
علائم هشداردهندهٔ پرخوری
- خوردن مقدار غیرمعمول زیادی غذا در یک بازهٔ مشخص، مثل دو ساعت
- خوردن حتی وقتی سیر هستید یا گرسنه نیستید
- تند غذا خوردن هنگام پرخوری
- خوردن تا جایی که بهشدت سیر یا بیمار شوید
- تنهایی یا پنهانی غذا خوردن بهدلیل خجالت
- احساس استرس، شرم یا گناه هنگام پرخوری
- تلاش گاهبهگاه برای رژیم گرفتن بدون موفقیت
علت اختلالات خوردن چیست؟
پزشکان دقیقاً نمیدانند. دلایل احتمالی شامل عوامل ژنتیکی، محیطی، فشار همسالان و سلامت روانی است. برخی عوامل خطر که در بروز اختلال خوردن نقش دارند عبارتاند از:
- سن
- جنسیت (زنان و دختران بیشتر از مردان و پسران تشخیص داده میشوند)
- سابقهٔ خانوادگی
- رژیم گرفتن
- تغییرات زندگی
تشخیص اختلالات خوردن چگونه انجام میشود؟
اختلالات خوردن معمولاً با بررسی سلامت جسمی و روانی تشخیص داده میشوند. پزشک عادات غذایی شما را ارزیابی کرده و آزمایشهایی برای کمک به تشخیص تجویز میکند. احتمالاً شما را به یک متخصص سلامت روان نیز ارجاع خواهد داد.
آیا میتوان از اختلالات خوردن پیشگیری یا اجتناب کرد؟
راه شناختهشدهای برای پیشگیری از اختلالات خوردن وجود ندارد. دلیل اینکه چرا برخی افراد به این اختلالات مبتلا میشوند مشخص نیست. افراد مبتلا به بیاشتهایی ممکن است باور داشته باشند که اگر لاغر باشند خوشحالتر و موفقتر خواهند بود. آنها میخواهند همهچیز در زندگیشان کامل باشد. این افراد معمولاً دانشآموزان خوبی هستند. در بسیاری از فعالیتهای مدرسه و جامعه مشارکت میکنند. اگر نمراتشان عالی نباشد یا امور زندگی کامل نباشد، خود را سرزنش میکنند.
درمان اختلالات خوردن
اغلب اختلالات خوردن با ترکیبی از داروهای تجویزی (ضدافسردگیها، ضداضطرابها)، رواندرمانی و مشاورهٔ تغذیهای درمان میشوند.
اگر دچار سوءتغذیه یا لاغری شدید باشید، ممکن است برای درمان عوارض جدی در بیمارستان بستری شوید. پزشک احتمالاً شما را به یک متخصص تغذیه معرفی خواهد کرد تا یاد بگیرید چگونه غذای سالم انتخاب کنید و در زمانهای منظم غذا بخورید. مشاورهٔ فردی و خانوادگی (گفتوگو دربارهٔ احساسات نسبت به وزن و مشکلات زندگی) برای مبتلایان مفید است.
برای افراد مبتلا به بیاشتهایی، نخستین گام بازگشت به وزن طبیعی است. درمان بیاشتهایی دشوار است، زیرا این افراد باور دارند مشکلی ندارند. بیماران در مراحل اولیهٔ بیاشتهایی (کمتر از ۶ ماه یا با کاهش وزن اندک) ممکن است بدون بستری در بیمارستان با موفقیت درمان شوند. اما برای موفقیت درمان، بیماران باید خودشان خواستار تغییر باشند و حمایت خانواده و دوستان را داشته باشند.
افراد مبتلا به بیاشتهایی شدید نیاز به مراقبت بیمارستانی دارند، معمولاً در بخش ویژهٔ بیاشتهایی و بولیمیا. درمان فقط تغییر عادات غذایی نیست. بیماران بیاشتهایی اغلب نیازمند مشاورهٔ یکساله یا بیشتر هستند تا روی تغییر احساساتی که باعث مشکلات خوردنشان شده کار کنند. این احساسات ممکن است دربارهٔ وزن، مشکلات خانوادگی یا عزتنفس باشد. برخی بیماران با مصرف داروهای ضدافسردگی احساس بهتری پیدا میکنند.
خانواده و دوستان چگونه میتوانند کمک کنند؟
مهمترین کاری که خانواده و دوستان میتوانند برای کمک به فرد مبتلا به بیاشتهایی انجام دهند، محبت به اوست. افراد مبتلا به بیاشتهایی با بیماریشان احساس امنیت و راحتی میکنند. بزرگترین ترس آنها افزایش وزن است، و افزایش وزن بهعنوان از دست دادن کنترل تلقی میشود. آنها ممکن است منکر مشکل خود شوند. افراد بیاشتهایی برای اجتناب از غذا خوردن و افزایش وزن التماس و دروغگویی میکنند، زیرا این کار مانند رها کردن بیماری است. خانواده و دوستان نباید تسلیم التماس بیمار شوند.
زندگی با اختلال خوردن
اینکه مراقب رژیم غذاییتان باشید و ورزش کنید، سالم است. اما آنچه ناسالم است، نگرانی دائمی دربارهٔ وزن و غذای مصرفی است. افراد مبتلا به اختلالات خوردن بهدلیل وسواس دربارهٔ وزن، کارهای مضری با بدنشان میکنند.
اگر بیاشتهایی درمان نشود، میتواند باعث مشکلات زیر شود:
- مشکلات معده
- مشکلات قلبی
- قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی
- رشد موهای نازک روی بدن، از جمله صورت
- پوست خشک و پوستهپوسته
- سلامت ضعیف دندانها
اگر بولیمیا درمان نشود، میتواند باعث مشکلات زیر شود:
- مشکلات معده
- مشکلات قلبی
- مشکلات کلیوی
- مشکلات دندانی (بر اثر تماس دندان با اسید معده)
- کمآبی بدن (از دست دادن آب بدن)
اگر پرخوری درمان نشود، میتواند منجر به چندین بیماری شود، از جمله:
- بیماری قلبی
- دیابت
- فشار خون بالا
پرسشهایی که باید از پزشک خود بپرسید
- چه درمانی برای من بهترین است؟
- آیا باید تا آخر عمر تحت درمان باشم؟
- برای بهبود فرزندم چه کاری میتوانم انجام دهم؟
- آیا فرزندم اختلال خوردن دارد؟
- آیا نیاز به مشاوره دارم؟
- چرا من دچار اختلال خوردن شدهام؟
- آیا دارویی وجود دارد که باید مصرف کنم؟
- آیا به مشاورهٔ خانوادگی نیاز داریم؟
- آیا فرزندم نیاز به بستری دارد؟
- اگر مشکوکم فرزندم اختلال خوردن دارد، چه باید بکنم؟
منابع
- National Alliance on Mental Illness: Eating Disorders
- National Association of Anorexia Nervosa and Associated Disorders
- National Eating Disorders Association
- National Institute of Mental Health: Eating Disorders
- Substance Abuse and Mental Health Services Administration: Eating Disorders
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
