سوءهاضمه (دیس‌پپسی)

پادکست

خلاصه

سوءهاضمه: علائم، علل و درمان

فیلم آموزش همگانی

سوءهاضمه (دیس‌پپسی) چیست؟

سوءهاضمه (Dyspepsia) یک وضعیت شایع است. این حالت زمانی رخ می‌دهد که بدن شما در هضم غذا دچار مشکل می‌شود. سوءهاضمه در مجاری گوارشی (Gastrointestinal tract – GI tract) رخ می‌دهد. دستگاه گوارش شامل گروهی از اندام‌ها است که در فرآیند هضم نقش دارند.
هر کسی می‌تواند دچار سوءهاضمه شود. این مشکل ممکن است گاه‌به‌گاه رخ دهد یا به صورت مزمن ادامه پیدا کند. علائم و علل سوءهاضمه در افراد مختلف متفاوت است. اگر علت مشخصی برای سوءهاضمه پیدا نشود، به آن سوءهاضمهٔ عملکردی (Functional dyspepsia) گفته می‌شود.

—

علائم و راهکارهای تسکین سوءهاضمه

علائم معمول سوءهاضمه

سوءهاضمه می‌تواند شبیه به درد معده باشد. علائم آن شامل موارد زیر است:

• درد یا ناراحتی در معده یا قفسه سینه
• سوزش معده (Heartburn)
• آروغ زدن
• نفخ
• صدای غرغر معده و/یا گاز
• حالت تهوع و/یا استفراغ

علائم شدید

اگر علائم سوءهاضمه بیش از دو هفته ادامه داشت، با پزشک خود مشورت کنید.
در صورت بروز علائم شدید زیر، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:

• تنگی نفس
• مشکل در بلع
• استفراغ مداوم
• استفراغ خونی
• درد ناگهانی در قفسه سینه، بازو، گردن یا فک
• تعریق سرد
• مدفوع غلیظ، سیاه یا خونی

—

درمان‌های بدون نسخه و دارویی

نوع درمان به علت سوءهاضمه بستگی دارد. پزشک شما می‌تواند بهترین گزینه درمانی را پیشنهاد دهد.

برخی داروهای بدون نسخه می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند. قبل از مصرف هر داروی جدید، با پزشک خود مشورت کنید.

• آنتی‌اسیدها (Antacids): مانند Tums و Alka-Seltzer که با اسید معده مقابله می‌کنند.
• مهارکننده‌های پمپ پروتون (Proton pump inhibitors): مانند اومپرازول (Omeprazole) با نام تجاری Prilosec و لانسوپرازول (Lansoprazole) با نام تجاری Prevacid که مانع تولید اسید در معده می‌شوند.
• مسدودکننده‌های هیستامین (Histamine blockers): مانند Pepcid که به کاهش درد و علائم کمک می‌کنند. برای مصرف طولانی‌مدت حتماً با پزشک مشورت کنید.

نکته مهم:
از مصرف داروهای مسکن و ضدالتهاب مانند Advil، Aleve و Motrin برای تسکین سوءهاضمه خودداری کنید. این داروها کمکی به بهبود نمی‌کنند و حتی ممکن است وضعیت را بدتر کنند، به‌ویژه در صورت مصرف مکرر.

اگر دچار زخم معده هستید، ممکن است نیاز به مصرف داروهای کاهش‌دهنده اسید داشته باشید.
در صورت وجود عفونت معده، احتمالاً پزشک برای شما آنتی‌بیوتیک تجویز خواهد کرد.

همچنین روش‌های پیشگیری از سوءهاضمه بخشی از درمان آن محسوب می‌شوند. این روش‌ها شامل تغییر در رژیم غذایی، خواب کافی و کاهش استرس هستند.

—

علل سوءهاضمه

عوامل مختلفی می‌توانند باعث سوءهاضمه شوند، از جمله:

• مصرف غذاهای چرب، تند، اسیدی یا پر فیبر
• خوردن غذا دیر هنگام شب
• مصرف الکل یا کافئین بیش‌ازحد
• مصرف برخی داروها
• سیگار کشیدن
• کم‌خوابی

برخی مشکلات در دستگاه گوارش نیز می‌توانند علت سوءهاضمه باشند:

• ریفلاکس اسید معده (Acid reflux) یا بیماری رفلاکس معده به مری (GERD):
  در این حالت غذا و مایعات از معده به سمت مری (لوله‌ای که دهان را به معده متصل می‌کند) بازمی‌گردند. این وضعیت می‌تواند باعث استفراغ و سوزش معده شود.
• سندرم روده تحریک‌پذیر (Irritable bowel syndrome – IBS):
  اختلالی که روده‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد و علائمی مانند درد شکم، نفخ، گاز، یبوست و اسهال ایجاد می‌کند.
• عفونت ناشی از هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori – H. pylori):
  این عفونت باکتریایی می‌تواند باعث سوءهاضمه شود.
• گاستروپارزیس (Gastroparesis):
  در این بیماری معده قادر به عبور دادن غذا به روده نیست. علائم شامل حالت تهوع، استفراغ، درد شکم، نفخ و ریفلاکس اسید است.
• زخم (Ulcer):
  زخم در پوشش معده، روده کوچک یا مری ایجاد می‌شود.
• گاستریت (Gastritis):
  التهاب پوشش داخلی معده است.
• سرطان معده:
  این بیماری نادر است، اما سوءهاضمه می‌تواند یکی از علائم آن باشد.

—

تشخیص سوءهاضمه

پزشک برای تشخیص سوءهاضمه ابتدا علائم شما را بررسی کرده و یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد.
او ممکن است برای شناسایی علت، آزمایش‌های تکمیلی تجویز کند، مانند:

• آزمایش خون
• آزمایش ادرار یا مدفوع
• تصویربرداری مانند اشعه X یا سونوگرافی

در برخی موارد، پزشک ممکن است آندوسکوپی انجام دهد. در این روش یک لوله باریک با دوربین از طریق مری وارد معده می‌شود. این کار پس از تجویز دارو برای بیهوشی انجام خواهد شد.

—

پیشگیری از سوءهاضمه

عادات غذایی سالم

برای پیشگیری از سوءهاضمه ابتدا باید بدن خود را بشناسید و متوجه شوید چه غذاها و نوشیدنی‌هایی باعث تحریک علائم می‌شوند.
غذاهای تند، اسیدی و نوشیدنی‌های گازدار می‌توانند محرک سوءهاضمه باشند.
توصیه‌ها:

• از مصرف این مواد در صورت امکان اجتناب کنید.
• وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرر در طول روز میل کنید.
• دیر وقت غذا نخورید.
• پس از خوردن غذا بلافاصله دراز نکشید.

تغییرات سبک زندگی

• مصرف الکل را محدود کنید.
• اگر سیگار می‌کشید، سعی کنید آن را ترک کنید.
• مدیریت استرس و خواب کافی به بهبود علائم کمک می‌کنند.

—

مدیریت علائم و زندگی با سوءهاضمه

اکثر افراد مبتلا به سوءهاضمه می‌توانند زندگی عادی داشته باشند.
برای کنترل علائم ممکن است نیاز به تغییر سبک زندگی یا مصرف دارو باشد.

• ورزش منظم داشته باشید.
• وزن سالم خود را حفظ کنید.

نکته مهم:
در موارد نادر، سوءهاضمه می‌تواند نشانه یک مشکل جدی مانند زخم عمیق معده یا سرطان معده باشد.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:

• کاهش وزن ناخواسته
• مشکل در بلع
• استفراغ شدید
• مدفوع سیاه و قیری

—

سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید

• علت سوءهاضمه من چیست؟
• برای کمک به بهبود سوءهاضمه، چه غذاهایی را باید اجتناب کنم؟
• فاصله مناسب بین آخرین وعده غذایی و زمان خواب چقدر است؟
• آیا خوابیدن با بالش بلند به بهبود سوءهاضمه کمک می‌کند؟
• چه داروهایی برای درمان سوءهاضمه مناسب هستند؟ آیا عوارض جانبی دارند؟
• آیا داروهایی وجود دارند که مصرف آن‌ها سوءهاضمه را بدتر کند؟
• اگر هیچ چیز علائم من را بهبود نداد، چه کار باید بکنم؟
• آیا سوءهاضمه دائمی است یا موقت و قابل درمان است؟

—

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره سوءهاضمه

National Institutes of Health, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Indigestion (Dyspepsia)

این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیک‌پژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وب‌سایت بیمارستان تهیه شده است.

لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیه‌های سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.

سلب مسئولیت: مطالب ارائه‌شده صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه‌ها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.

تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.