پادکست
برای گوش کردن به پادکست، از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
فیلم آموزش همگانی
برای مشاهده فیلم آموزش همگانی سندرم کوشینگ (Cushing’s syndrome) از پخش کننده زیر استفاده نمایید:
سندرم کوشینگ (Cushing’s syndrome) چیست؟
سندرم کوشینگ (Cushing’s syndrome) بیماریای است که زمانی رخ میدهد که بدن شما مقدار زیادی از هورمون کورتیزول (Cortisol) تولید کند. همچنین میتواند بر اثر دریافت بیشازحد کورتیزول از طریق داروها ایجاد شود.
مقدار کم کورتیزول طبیعی است، اما قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این هورمون مشکلاتی ایجاد میکند. کورتیزول توسط بخش بیرونی غدد فوقکلیوی تولید میشود. این غدد در بالای هر کلیه قرار دارند. کورتیزول در مقادیر محدود برای بدن مفید است. درواقع، کورتیزول گاهی «هورمون استرس» نامیده میشود زیرا به بدن کمک میکند به استرس پاسخ دهد. همچنین به بدن کمک میکند از مواد مغذی استفاده کند، التهاب را کنترل کند، میزان آب بدن را تنظیم نماید و به کبد فرمان دهد تا در صورت نیاز قند خون را افزایش دهد.
کورتیزول توسط هورمون دیگری به نام ACTH (آدرنوکورتیکوتروپین) کنترل میشود. ACTH در غدهٔ هیپوفیز ساخته میشود. این غده درست زیر مغز قرار دارد.
علائم سندرم کوشینگ
برخی از علائم سندرم کوشینگ عبارتند از:
- تجمع چربی در اطراف شکم و پشت فوقانی (معمولاً برآمدگی بین شانهها ایجاد میشود)
- نازکشدن پوست که بهراحتی کبود میشود
- بریدگیها، خراشها و نیش حشرات که مدت طولانی طول میکشد تا بهبود یابند
- ترکهای پوستی صورتی یا بنفش (بهویژه روی بازوها، سینهها، شکم و رانها)
- خستگی
- گرد و پفآلود شدن صورت
- ضعف عضلانی
- افسردگی
- آکنه
- تحریکپذیری
- پریودهای نامنظم در زنان
- رشد پرز و موهای ضخیمتر یا قابلمشاهدهتر روی صورت و بدن (اغلب در زنان مشهودتر است)
- اختلال نعوظ در مردان
- فشار خون بالا
- پوکی استخوان (استخوانهای ضعیف و شکننده)
- قند خون بالا
چه چیزی باعث سندرم کوشینگ میشود؟
شایعترین علت سندرم کوشینگ، مصرف داروهای کورتیکواستروئیدی (Corticosteroids) بهصورت قرص بهمدت چند هفته تا چند ماه است. این داروها معمولاً برای درمان بیماریهای التهابی مانند آسم، لوپوس و آرتریت روماتوئید استفاده میشوند.
داروهای استنشاقی استروئیدی برای آسم و کرمهای استروئیدی پوستی معمولاً باعث سندرم کوشینگ نمیشوند. این اشکال برای اگزما و دیگر مشکلات پوستی تجویز میشوند. حتی قرصهایی که روزانه برای دورههای کوتاه یا یکروز در میان برای مدت طولانی مصرف میشوند نیز بهندرت سبب بروز سندرم کوشینگ میگردند.
علت شایع دیگر، تولید بیشازحد کورتیزول توسط بدن است. ممکن است یک غدهٔ فوقکلیوی یا هر دو بیشازحد کورتیزول تولید کنند. این تولید بیشازحد میتواند ناشی از توموری در غدهٔ هیپوفیز باشد. تومورهای هیپوفیز که موجب سندرم کوشینگ میشوند معمولاً بدخیم (سرطانی) نیستند. بااینحال، اگر خیلی بزرگ شوند، میتوانند مشکلاتی در بینایی ایجاد کنند.
سندرم کوشینگ همچنین میتواند بهعلت تومورهای دیگر در بدن ایجاد شود. تومورهای اکتوپیک تولیدکنندهٔ ACTH ممکن است بدخیم یا خوشخیم باشند. این تومورها مقدار زیادی ACTH آزاد میکنند و بدن را وادار به تولید بیشتر کورتیزول میکنند. اطلاعات زیادی دربارهٔ علت این تومورها در دسترس نیست. اگر بدن ACTH کافی دریافت نکند، سطح کورتیزول کاهش مییابد. در این حالت غدد فوقکلیوی کوچک میشوند که میتواند منجر به بیماری دیگری به نام بیماری آدیسون (Addison’s disease) گردد.
بیماریها یا اختلالات اولیهٔ غدد فوقکلیوی نیز میتوانند سندرم کوشینگ ایجاد کنند. در این وضعیت، غدد شما بیشازحد یا کمتر از حد لازم کورتیزول تولید میکنند که این فرآیند وابسته به ACTH نیست.
سندرم کوشینگ چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ممکن است ابتدا در مورد سابقهٔ پزشکی شما سؤال کند و معاینهٔ فیزیکی انجام دهد. اگر علت، دارویی باشد که مصرف میکنید، معمولاً نیازی به آزمایش نیست. اما اگر پزشک مشکوک به سندرم کوشینگ باشد و شما داروی عامل بیماری را مصرف نکنید، ممکن است آزمایش خون و ادرار انجام دهید. این آزمایشها میزان کورتیزول بدن شما را اندازهگیری میکنند.
ممکن است از شما خواسته شود ادرار خود را بهمدت ۲۴ ساعت جمعآوری کنید. همچنین ممکن است قبل از جمعآوری نمونهٔ خون یا ادرار، داروی خاصی به شما داده شود. این کار پاسخ بدن شما به استروئیدها را بررسی میکند. ممکن است از شما خواسته شود در اواخر شب نمونهٔ بزاق بدهید. میزان کورتیزول در بزاق میتواند به پزشک در تشخیص کمک کند.
برای بررسی دقیقتر، ممکن است به سیتیاسکن (CT scan) یا امآرآی (MRI scan) نیاز داشته باشید. این تصویربرداریها به پزشک کمک میکنند وجود تومور در هیپوفیز یا سایر نقاط بدن که ممکن است باعث سندرم کوشینگ شود، مشخص گردد.
آیا میتوان از سندرم کوشینگ پیشگیری یا اجتناب کرد؟
اگر پزشک قصد دارد یکی از مشکلات سلامتی شما را با داروهای استروئیدی درمان کند، ابتدا با او صحبت کنید. دربارهٔ مدتزمان مصرف دارو و احتمال بروز سندرم کوشینگ سؤال کنید. هیچ راهی برای پیشگیری از تومورهای هیپوفیز وجود ندارد.
درمان سندرم کوشینگ
اگر داروی کورتیکواستروئیدی عامل سندرم کوشینگ باشد، پزشک بهتدریج دوز دارو را کاهش میدهد. قطع ناگهانی کورتیکواستروئید میتواند باعث افت خطرناک سطح کورتیزول شود. هرگز بدون نظر پزشک این داروها را قطع نکنید. پزشک ممکن است داروی دیگری غیر از کورتیکواستروئید برای جایگزینی تجویز کند.
اگر تومور عامل سندرم کوشینگ باشد، گاهی میتوان آن را با دارو درمان کرد. در غیر این صورت، پزشک تومور را از غدهٔ هیپوفیز جراحی میکند. این جراحی معمولاً موفقیتآمیز است. گاهی پس از جراحی، پرتودرمانی برای کاهش احتمال عود تومور استفاده میشود. پس از برداشتن تومور، شما باید داروی جایگزین کورتیزول مصرف کنید زیرا بدن مدتی زمان لازم دارد تا تولید کورتیزول طبیعی را از سر گیرد. اغلب افراد فقط چند ماه به این دارو نیاز دارند، اما گاهی ممکن است تا یک سال طول بکشد.
زندگی با سندرم کوشینگ
درمان سندرم کوشینگ همیشه سلامت افراد را به سطح قبلی بازنمیگرداند. استخوانها ممکن است همچنان ضعیف باشند. افرادی که دیگر سندرم کوشینگ ندارند در معرض خطر بالاتر ابتلا به دیابت، فشار خون بالا یا کلسترول بالا هستند. فردی که درمان شده ممکن است دچار کاهش حافظه و کمی افت ذهنی شود، اما این تغییرات معمولاً خفیفاند. در موارد نادر، افرادی که برای برداشتن تومور جراحی شدهاند، هرگز سطح کورتیزول طبیعی را بازیابی نمیکنند و باید به مصرف داروی جایگزین کورتیزول ادامه دهند.
پس از تشخیص و درمان سندرم کوشینگ، شما نیاز به ویزیتهای منظم پزشکی برای تمام عمر خواهید داشت. در موارد نادر، بخشی از تومور ممکن است در جراحی باقی مانده و دوباره رشد کند.
پرسشهایی که باید از پزشک خود بپرسید
- چه خطراتی با جراحی همراه است؟
- چه زمانی میتوانم انتظار بهبود علائم را داشته باشم؟
- چه میزان استرس میتواند باعث افزایش سطح کورتیزول شود؟
- آیا تومورهای هیپوفیز ارثی هستند؟
منابع
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Cushing’s Syndrome
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Cushing’s syndrome
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
