پادکست
برای گوش کردن به پادکست، از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
فیلم آموزش همگانی
شکاف لب و شکاف کام (Cleft lip and cleft palate) چیست؟
شکاف لب و شکاف کام نقصهای مادرزادی هستند. این حالتها زمانی رخ میدهند که لب یا دهان نوزاد در اوایل بارداری بهدرستی تشکیل نشود. واژهٔ «شکاف» بهمعنای جداشدگی یا ترکخوردگی است. شکاف لب (Cleft lip) یک بازشدگی در لب بالایی و بینی است. شکاف کام (Cleft palate) یک بازشدگی در سقف دهان (کام) است.
نوزادان میتوانند شکاف لب، شکاف کام یا هر دو را داشته باشند. شکاف ممکن است یک سمت لب یا کام، یا هر دو سمت را درگیر کند. در ایالات متحده، حدود ۱ تا ۲ نوزاد از هر ۱۰۰۰ تولد، با شکاف لب یا کام به دنیا میآیند.
علائم
علامت اصلی، وجود شکاف در هنگام تولد است. شکاف لب میتواند به کوچکی یک بریدگی جزئی در لب بالا باشد یا آنقدر وسیع باشد که به سمت بینی امتداد یابد. شکاف کام میتواند تنها یک بخش کوچک شکلنگرفته باشد یا یک جدایی وسیع در سقف دهان.
کودکانی که شکاف دارند، اغلب دچار مشکلات دیگری هم هستند. آنها میتوانند در خوردن و صحبتکردن مشکل داشته باشند. همچنین ممکن است دچار مشکلات شنوایی، مشکلات گوش یا مشکلات دندانی شوند.
علل
شکاف لب و شکاف کام نقصهایی هستند که در اوایل بارداری رخ میدهند. ویژگیهای صورت نوزاد در سهماههٔ اول بارداری شکل میگیرند. ابتدا لبها، سپس دهان و کام تشکیل میشوند. شکاف زمانی ایجاد میشود که بافتها و سلولها بهدرستی شکل نگیرند. شکاف لب و کام میتوانند بهتنهایی رخ دهند یا بخشی از یک بیماری یا سندرم دیگر باشند.
هیچکس بهطور دقیق نمیداند چه چیزی باعث شکاف میشود. پزشکان معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی دخیل هستند. عواملی که خطر داشتن نوزاد با شکاف را افزایش میدهند شامل موارد زیر است:
- سابقهٔ خانوادگی شکاف لب یا کام
- مصرف دخانیات، مواد مخدر یا الکل در دوران بارداری
- دریافت ناکافی مواد مغذی در بارداری، مانند اسید فولیک
- ابتلا به دیابت پیش از بارداری
- مصرف برخی داروها در بارداری (مثل داروهای ضدصرع)
- چاقی در دوران بارداری
- ابتلا به برخی عفونتها در دوران بارداری، مانند سرخجه (Rubella یا German measles)
تشخیص
شکاف لب و کام معمولاً در بدو تولد و طی اولین معاینهٔ نوزاد تشخیص داده میشوند. گاهی پزشک میتواند آن را در سونوگرافی روتین در دوران بارداری مشاهده کند.
آیا میتوان از شکاف لب و شکاف کام پیشگیری یا اجتناب کرد؟
علت دقیق این نقصهای مادرزادی ناشناخته است، بنابراین نمیتوان بهطور کامل از آنها پیشگیری کرد. اما میتوان اقداماتی انجام داد تا خطر نقصهای مادرزادی کاهش یابد، از جمله:
- مصرف اسید فولیک قبل و حین بارداری
- اجتناب از دخانیات، مواد مخدر و الکل در دوران بارداری
- رسیدن به وزن مناسب پیش از بارداری و اجتناب از اضافهوزن زیاد در دوران بارداری
- دریافت واکسنها و محافظت در برابر عفونتها
دربارهٔ این موارد و سایر روشهای کاهش خطر نقصهای مادرزادی با پزشک خود مشورت کنید.
درمان
درمان شکاف لب و شکاف کام به چند عامل کلیدی بستگی دارد، از جمله نوع شکاف و وضعیت کلی سلامت نوزاد. چون شکافها میتوانند در رشد کودک مشکل ایجاد کنند، درمان باید در اولین فرصت آغاز شود.
بیشتر نوزادانی که شکاف لب، شکاف کام یا هر دو دارند، به جراحی نیاز خواهند داشت. جراحی شکاف لب معمولاً پیش از ۱ سالگی انجام میشود. جراحی شکاف کام معمولاً پیش از ۱۸ ماهگی انجام میگیرد. برخی کودکان ممکن است در طول رشد به جراحیهای بیشتری نیاز پیدا کنند.
شکافها میتوانند مشکلات دیگری مانند اختلال گفتار و مشکلات دندانی ایجاد کنند. بنابراین باید با پزشک برای تشکیل یک تیم تخصصی همکاری کنید. این تیم ممکن است شامل جراح دهان و فک، گفتاردرمانگر، دندانپزشک کودکان، شنواییشناس و کارشناس تغذیه باشد. همچنین در سراسر ایالات متحده مراکز تخصصی برای شکاف وجود دارد.
زندگی با شکاف لب یا شکاف کام
بیشتر کودکان در طول زمان به درمانهای بیشتری برای مدیریت مشکلات مرتبط نیاز خواهند داشت. به همین دلیل وجود یک تیم درمانی آشنا و ثابت بسیار اهمیت دارد. مشکلات پیگیری ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- قرار دادن لوله در گوش برای کاهش تجمع مایع یا مشکلات شنوایی
- مراقبتهای دندانی برای مشکلات دهان و دندان
- گفتاردرمانی برای اختلالات زبانی
- مشاورهٔ عمومی برای بهزیستی روانی (برای والدین و سایر اعضای خانواده نیز توصیه میشود، چون این وضعیت همه را تحت تأثیر قرار میدهد)
بزرگسالانی که در کودکی شکاف لب یا کام داشتهاند، ممکن است برخی عوارض طولانیمدت را تجربه کنند. بااینحال، با درمان زودهنگام، بیشتر افراد زندگی سالم و طبیعی خواهند داشت. احتمال انتقال این نقص مادرزادی به فرزندان وجود دارد، اما درصد آن پایین است، زیرا اغلب موارد شکاف بهصورت تصادفی رخ میدهند.
پرسشهایی که باید از پزشک خود بپرسید
- آیا کودک من همیشه مشکلات ناشی از شکاف لب یا کام خواهد داشت؟
- اگر من شکاف لب یا کام داشته باشم، احتمال ابتلای فرزندانم چقدر است؟
- اگر یکی از فرزندانم شکاف داشته باشد، احتمال تکرار آن در فرزندان بعدی چقدر است؟
Resources/منابع
Cleft Advocate
National Institutes of Health, MedlinePlus: Cleft Lip and Palate
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
