بیماری مزمن کلیه (Chronic Kidney Disease – CKD)
پادکست
برای گوش کردن به پادکست، از دکمه پخش زیر استفاده نمایید:
فیلم آموزشی همگانی
بیماری مزمن کلیه (Chronic Kidney Disease – CKD) چیست؟
بیماری مزمن کلیه (CKD) بهدلیل آسیب تدریجی به کلیهها ایجاد میشود. این آسیب بهمرور زمان اتفاق میافتد. کلیههای سالم و طبیعی مواد زائد و آب اضافی را از خون خارج میکنند. سپس بدن شما این مواد زائد را از طریق ادرار دفع میکند. کلیهها به کنترل فشار خون و تولید هورمونها کمک میکنند. اگر به CKD مبتلا باشید، کلیهها نمیتوانند مواد زائد را به اندازهٔ کافی از خون حذف کنند. حدود ۲۰ میلیون نفر در ایالات متحده به این بیماری مبتلا هستند.
علائم CKD
بیشتر افرادی که به CKD مبتلا هستند، در مراحل اولیه علائمی ندارند. با پیشرفت بیماری، علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- خستگی
- ضعف
- کاهش اشتها
- مشکل در خوابیدن
- مشکل در تمرکز و تفکر شفاف
- ورم پاها و مچ پاها
علت بروز CKD چیست؟
شایعترین علل CKD شامل فشار خون بالا، دیابت و بیماری قلبی هستند. عفونتها و انسداد مجاری ادراری نیز میتوانند باعث CKD شوند.
این بیماری ممکن است زمینهٔ ژنتیکی داشته باشد (در خانوادهها شایع باشد). اگر دیابت یا فشار خون بالا دارید، ممکن است در معرض خطر CKD باشید. با پزشک خود درباره عوامل خطر صحبت کنید. تشخیص زودهنگام CKD اهمیت زیادی دارد.
موضوعات مرتبط
رژیم غذایی در بیماری مزمن کلیه (CKD)
CKD چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک میتواند علائم شما را بررسی کرده و معاینه انجام دهد. اگر به CKD مشکوک باشد، ممکن است ۳ آزمایش زیر را انجام دهد:
- آزمایش فشار خون: بررسی وجود فشار خون بالا.
- آلبومین ادرار: بررسی میزان پروتئین موجود در ادرار.
- کراتینین سرم: بررسی میزان مواد زائد در خون.
غربالگری معمول برای بیماری مزمن کلیه بهطور کلی برای بزرگسالانی که علائم ندارند توصیه نمیشود. با این حال، اگر دیابت، فشار خون بالا یا سایر عوامل خطر دارید، با پزشک خود دربارهٔ لزوم انجام آزمایش CKD صحبت کنید. آزمایش و درمان زودهنگام میتواند از بروز مشکلات جدی کلیوی در آینده جلوگیری کند.
آیا میتوان از CKD پیشگیری یا از آن اجتناب کرد؟
اگر در معرض خطر CKD هستید، میتوانید اقداماتی برای پیشگیری از آن انجام دهید:
- فشار خون خود را کاهش دهید. داروهایی به نام مهارکنندههای ACE و مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین-II میتوانند کمک کنند. این داروها همچنین از بدتر شدن آسیب کلیه جلوگیری میکنند.
- اگر دیابت دارید، سطح قند خون خود را کنترل کنید. این امر معمولاً شامل مصرف دارو و تغییرات در رژیم غذایی و ورزش است.
- سیگار را ترک کنید. سیگار به کلیهها آسیب میرساند و فشار خون را بالا میبرد. همچنین میتواند با داروهای کاهندهٔ فشار خون تداخل داشته باشد.
- تغذیهٔ سالم داشته باشید و ورزش کنید.
- وزن خود را کاهش دهید.
- مصرف الکل را کم کنید.
- آب کافی بنوشید و بدن خود را هیدراته نگه دارید.
- مصرف نمک را کاهش دهید.
درمان CKD
درمان CKD بستگی به علت بیماری دارد. CKD میتواند مشکلات دیگری ایجاد کند. با پزشک خود درباره درمان این مشکلات مشورت کنید. ممکن است پزشک برای شما دارو تجویز کند، از جمله برای:
- تریگلیسرید و کلسترول بالا: تریگلیسرید نوعی چربی است که سطح آن در افراد مبتلا به CKD معمولاً بالاتر است.
- کمخونی (Anemia): کمخونی زمانی رخ میدهد که خون به اندازهٔ کافی هموگلوبین نداشته باشد. هموگلوبین پروتئینی است که اکسیژن را از ریهها به سایر قسمتهای بدن منتقل میکند. علائم کمخونی شامل خستگی و ضعف است.
- ضعیف شدن استخوانها: CKD میتواند نحوهٔ استفادهٔ بدن از مواد معدنی مانند کلسیم و فسفر را تغییر دهد که این امر باعث ضعیف شدن استخوانها میشود.
افراد مبتلا به CKD ممکن است اشتهای خود را از دست بدهند. یک متخصص تغذیه میتواند به شما کمک کند تا رژیمی برای حفظ قدرت و سلامت خود داشته باشید. با پزشک خود دربارهٔ CKD و تغذیه صحبت کنید. او ممکن است توصیه کند پروتئین کمتری مصرف کنید، زیرا پروتئین زیاد میتواند فشار کاری کلیهها را افزایش دهد. هیدراتاسیون مناسب نیز مهم است؛ مطمئن شوید که آب کافی مینوشید.
زندگی با CKD
حتی با درمانهای مناسب، CKD ممکن است بهمرور زمان بدتر شود. لازم است بهطور منظم برای بررسی عملکرد کلیه به پزشک مراجعه کنید.
اگر کلیههای شما از کار بیفتند، دچار نارسایی کلیه میشوید. این وضعیت میتواند باعث تجمع مواد زائد در بدن و مسمومیت خون شود. علائم آن شامل استفراغ، ضعف، گیجی و کما است. نارسایی کلیه با دیالیز درمان میشود؛ دستگاهی ویژه خون شما را فیلتر کرده و مواد زائد را حذف میکند. دیالیز میتواند در کلینیک یا بیمارستان انجام شود. برخی دستگاههای دیالیز بهاندازهای کوچک هستند که میتوان آنها را به بدن بست و در خانه استفاده کرد.
افراد مبتلا به CKD باید از مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) خودداری کنند.
سؤالاتی که باید از پزشک بپرسید
- علت CKD من چیست؟
- آیا لازم است رژیم غذایی خاصی را دنبال کنم؟
- آیا باید وزن کم کنم؟
- بهترین درمان برای من چیست؟
- آیا لازم است دیالیز انجام دهم؟
Resources/منابع
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Chronic Kidney Disease (CKD)
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Chronic Kidney Disease
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
همچنین بخوانید
