فیلم آموزش همگانی
سرفهٔ مزمن (Chronic cough) چیست؟
سرفه برای پاکسازی گلو و راههای هوایی ضروری است. سرفهٔ مزمن به سرفهای گفته میشود که ۸ هفته یا بیشتر ادامه دارد. این مشکل معمولاً ناشی از آلرژیها، ریفلاکس اسید معده (سوزش سر دل / Acid reflux – Heartburn)، برخی بیماریها، عفونتها یا داروهاست. معمولاً پس از درمان علت زمینهای برطرف میشود.
علائم سرفهٔ مزمن
سرفه در واقع یک علامت از یک بیماری زمینهای است. سرفهٔ گهگاهی شایع است. بااینحال، اگر سرفهٔ شما برطرف نمیشود و با هر یک از موارد زیر همراه است، باید به پزشک مراجعه کنید:
- بالا آوردن مخاط غلیظ
- ویزینگ (Wheezing) یا صدای خسخس هنگام تنفس
- تب بالاتر از ۱۰۱ درجه فارنهایت
- کاهش وزن بدون تلاش
- تعریق شبانه (عرقکردن زیاد هنگام خواب)
- بالا آوردن خون
- تورم صورت و کهیر (واکنش آلرژیک پوستی)
- مشکل در تنفس
- درد قفسهٔ سینه
چه چیزی باعث سرفهٔ مزمن میشود؟
چندین عامل مرتبط با سبک زندگی یا شرایط سلامتی میتوانند موجب سرفهٔ مزمن شوند، از جمله:
- سیگارکشیدن
- آلرژیهای شایع (تب یونجه، کپک، حیوانات خانگی)
- پسزدن ترشحات بینی (Postnasal drip)؛ زمانیکه مخاط از پشت بینی به پایین گلو میریزد
- برخی داروها (مثلاً داروهای فشار خون از دستهٔ مهارکنندههای ACE)
- آلودگی هوا
- آسم (بیماری ریوی)
- بیماری ریفلاکس معده به مری / GERD (Gastroesophageal reflux disease) یا سوزش سر دل
- بیماری انسدادی مزمن ریه (Chronic obstructive pulmonary disease – COPD) که باعث دشواری در تنفس میشود
- عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی مثل برونشیت یا سینوزیت (بعضی از این عفونتها در کودکان شایع هستند)
- عفونتهای ویروسی و پس از ویروس (گاهی سرفه هفتهها پس از برطرفشدن عفونت ادامه دارد)
- سرطان ریه
- در برخی موارد، سرفهٔ مزمن به دلیل آسپیراسیون (Aspiration) یعنی ورود غذا یا نوشیدنی به راه تنفسی رخ میدهد.
سرفهٔ مزمن چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک شما را معاینه میکند. این شامل گرفتن دمای بدن، نگاهکردن به پشت گلو و داخل گوشهاست. پزشک با گذاشتن استتوسکوپ روی قفسهٔ سینه و پشت، به تنفس شما گوش میدهد. او دربارهٔ علائم و سابقهٔ پزشکی شما میپرسد. همچنین ممکن است از شما بخواهد عوامل محرک سرفهتان را توضیح دهید.
پزشک میتواند میزان اکسیژن خون شما را با یک کلیپ کوچک روی انگشت اشاره اندازهگیری کند. این دستگاه نشان میدهد چه میزان اکسیژن دریافت میکنید. عدد ۱۰۰ ایدهآل است؛ کمتر از ۹۰ نگرانکننده است. در این حالت ممکن است اکسیژن از طریق ماسک روی بینی به شما داده شود.
آزمایشهای تکمیلی ممکن است شامل آزمایش خون (برای بررسی عفونت)، نمونهگیری از گلو یا مخاط باشد. پزشک ممکن است دستور عکسبرداری قفسهٔ سینه (X-ray) یا سیتیاسکن (CT scan) برای بررسی ریهها بدهد.
گاهی تست اسپیرومتری (Spirometry) انجام میشود؛ در این روش، باید در لولهای که به رایانه وصل است، نفس بکشید تا الگوی تنفس شما بررسی شود. اگر پزشک به آسم مشکوک باشد، تست دیگری به نام تست چالش متاکولین (Methacholine challenge test) انجام میدهد. در این تست شما بخار مادهای به نام متاکولین را استنشاق میکنید. متاکولین باعث تنگ و گشاد شدن راههای هوایی میشود. سپس دوباره تست اسپیرومتری انجام میگردد.
آیا میتوان از سرفهٔ مزمن پیشگیری کرد یا از آن اجتناب نمود؟
اگر علت زمینهای سرفه درمانپذیر باشد، میتوان از سرفهٔ مزمن پیشگیری یا از آن اجتناب کرد.
- اگر ناشی از آلرژی باشد، پزشک دارو تجویز میکند.
- اگر به دلیل سیگار است، باید ترک کنید.
- اگر با غذا تحریک میشود، باید از مصرف آن غذاها اجتناب کنید.
- اگر ناشی از دارو یا بیماری دیگری است، پزشک میتواند گزینههای جایگزین را بررسی کند.
درمان سرفهٔ مزمن
درمان به علت سرفه بستگی دارد:
- سیگار: ترک سیگار. اگر ترک سخت است، از پزشک راهکار بخواهید.
- آلرژیها: در صورت پسزدن ترشحات بینی ناشی از آلرژی، از عوامل محرک مثل گردوغبار، دود، فضای باز، حیوانات خانگی، مواد شوینده، خوشبوکنندهها و بخارات شیمیایی اجتناب کنید. برخی داروهای بدون نسخه میتوانند کمککننده باشند. اگر مؤثر نبود، پزشک داروی قویتر تجویز میکند.
- ریفلاکس اسید معده (سوزش سر دل): سر تخت را حدود ۱۰ سانتیمتر بالاتر بیاورید. از پرخوری و خوردن مواد غذایی تحریککننده اجتناب کنید. تا چند ساعت قبل از خواب چیزی نخورید. پزشک میتواند داروهای ضداسید بدون نسخه یا داروهای تجویزی پیشنهاد دهد.
- داروها: اگر دارویی که مصرف میکنید باعث سرفه است، پزشک ممکن است داروی دیگری تجویز کند. (هرگز دارو را بدون مشورت قطع نکنید.)
- آسم: پزشک بر اساس شدت علائم، بهترین روش درمانی را انتخاب میکند.
زندگی با سرفهٔ مزمن
زندگی با سرفهٔ مزمن آزاردهنده است. سرفهٔ مداوم باعث خستگی (به دلیل سرفهٔ شبانهروزی)، درد قفسهٔ سینه، سردرد، بیاختیاری ادرار (ریختن ناگهانی ادرار) و حتی شکستگی دنده میشود. با درمان علت زمینهای، میتوان بدون سرفه یا با سرفهٔ کمتر زندگی کرد. به جای تحمل بیمورد، به پزشک مراجعه کنید.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- آیا آبنباتهای سرفه، نوشیدنی گرم یا آب میتوانند به کاهش سرفهٔ مزمن کمک کنند؟
- چه بیماریهای جدی میتوانند باعث سرفهٔ مزمن شوند؟
- آیا سرفهٔ زیاد بر سلامت قلب اثر دارد؟
- آیا برداشتن لوزهها و آدنوئیدها به سرفهٔ مزمن کمک میکند؟
- آیا باید واکسن بیماریهای شایع تنفسی مثل آنفلوانزا، RSV و کووید-۱۹ را بزنم؟
منابع
- American Lung Association: Chronic Cough
- National Heart, Lung, and Blood Institute: Bronchitis
- National Institutes of Health, MedlinePlus: Cough
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
