فیلم آموزش همگانی
کپسولیت چسبنده (Adhesive Capsulitis) چیست؟
کپسولیت چسبنده (Adhesive Capsulitis) که معمولاً به آن شانهٔ یخزده (Frozen shoulder) گفته میشود، زمانی رخ میدهد که مفاصل شانه دچار التهاب شوند. این التهاب منجر به ایجاد بافت اسکار میشود. در نتیجه، حرکت شانه در تمام جهات بدون درد امکانپذیر نیست. شانه ممکن است سفت شود و حتی حرکتدادن آن بسیار دشوار گردد.
علائم کپسولیت چسبنده
نشانهٔ اصلی، دشواری در حرکت شانه همراه با درد و خشکی است. این حالت ممکن است زمانی احساس شود که شما:
- دستانتان را به سمت بالا ببرید.
- بازوها را مستقیم جلوی بدن دراز کنید.
- بازوها را به طرفین بدن بالا بیاورید.
- سعی کنید زیپ پشت لباس را باز کنید یا کیف پول را از جیب عقب شلوارتان بردارید.
در ابتدا، شانه ممکن است دردناک و خشک به نظر برسد. سپس درد شدیدی ایجاد میشود. این مرحله، مرحلهٔ دردناک نام دارد و معمولاً بین ۳ تا ۸ ماه طول میکشد.
مرحلهٔ دوم، مرحلهٔ چسبنده است. در این دوره، درد کمتر میشود اما خشکی شانه افزایش مییابد. این مرحله معمولاً بین ۴ تا ۱۲ ماه ادامه دارد.
در مرحلهٔ نهایی، حرکت شانه حتی به میزان کم نیز بسیار سخت میشود. این مرحله حدود ۱ تا ۳ ماه طول میکشد، اما درد زیادی ندارد. بهتدریج خشکی کاهش مییابد و توانایی حرکت بازمیگردد. ممکن است حرکت شانه بهطور کامل برنگردد، و گاهی همچنان درد احساس شود. با این حال، توانایی انجام فعالیتها افزایش خواهد یافت.
علت کپسولیت چسبنده چیست؟
این بیماری زمانی رخ میدهد که بافت اطراف مفصل شانه سفت شده و حرکت را محدود میکند. این حالت ممکن است در اثر غیرفعالبودن شانه ناشی از آسیبهایی مانند پارگی روتاتور کاف (Rotator cuff injury)، شکستگی بازو یا دوران نقاهت پس از جراحی ایجاد شود. همچنین استفادهٔ نادرست از شانه میتواند عامل باشد.
عوامل خطر ابتلا به شانه یخزده عبارتاند از:
- افراد بالای ۴۰ سال.
- زنان.
- مبتلایان به دیابت.
- افراد با مشکلات تیروئید.
- افرادی که تغییرات هورمونی (بهویژه در دوران یائسگی) دارند.
- کسانی که جراحی قلب باز داشتهاند.
- افراد با بیماری دیسک گردن (Cervical disk disease).
تشخیص کپسولیت چسبنده
پزشک ممکن است تنها با بررسی علائم و مشاهدهٔ حرکات شانه بتواند بیماری را تشخیص دهد. در معاینه، پزشک روی نقاطی از شانه فشار وارد میکند تا علت درد مشخص شود. همچنین ممکن است برای رد سایر مشکلات، عکسبرداری با اشعه ایکس (X-ray) یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) انجام شود.
پیشگیری یا اجتناب از کپسولیت چسبنده
شانه یخزده را نمیتوان کاملاً پیشگیری یا از آن اجتناب کرد. اما میتوان خطر آن را کاهش داد. برای مثال:
- افراد مبتلا به دیابت میتوانند با رعایت توصیههای پزشک در مورد سبک زندگی و داروها، خطر مشکلات مرتبط را کم کنند.
- در صورت انجام جراحی، مراجعه به فیزیوتراپیست و انجام تمرینات شانه پس از عمل ضروری است.
- در صورت احساس ناراحتی در شانه، مراجعهٔ زودهنگام به پزشک ممکن است مانع از درد و آسیب جدی شود.
درمان کپسولیت چسبنده
پزشک میتواند تمرینهای فیزیوتراپی برای از بینبردن بافت اسکار شانه آموزش دهد. ممکن است شما را به یک فیزیوتراپیست ارجاع دهد تا روش صحیح تمرینها را نشان دهد. بسیاری از تمرینها را میتوان در منزل انجام داد.
از آنجا که این تمرینها ممکن است دردناک باشند، پزشک داروهایی برای کاهش درد یا شلکردن عضلات تجویز میکند. این داروها میتواند شامل مسکنهای ضدالتهابی بدون نسخه یا تزریق استروئید در شانه باشد. استفاده از پد حرارتی یا کیسهٔ یخ برای چند دقیقه قبل از تمرین میتواند مفید باشد.
پیش از شروع تمرینها باید ۵ تا ۱۰ دقیقه گرم کنید. گرمکردن شامل حرکات ملایم و کوچک شانه است. همچنین میتوانید گردن، کمر، دستها و آرنجها را نیز کشش و گرم کنید.
در برخی موارد، لازم است علت زمینهای شانه یخزده درمان شود. اگر درمانهای دیگر مؤثر نباشند، ممکن است جراحی آرتروسکوپی شانه (Shoulder arthroscopy) توصیه شود. در این روش، بافت اسکار برداشته میشود یا رباطهای سفت بریده میشوند. جراحی تحت بیهوشی انجام میشود.
زندگی با کپسولیت چسبنده
زندگی با شانه یخزده نیاز به برنامهریزی و گاهی مصرف دارو دارد. ممکن است مجبور شوید از انجام برخی فعالیتها که باعث درد شانه میشوند خودداری کنید. همچنین لازم است تمرینهای روزانهٔ فیزیوتراپی را انجام دهید و دستورهای دارویی پزشک (اعم از داروهای بدون نسخه یا نسخهای) را دنبال کنید.
پرسشهایی که باید از پزشک بپرسید
- از کجا بدانم درد شانهٔ من موقتی است یا شانه یخزده؟
- آیا درد با دارو و ورزش قابل برگشت است؟
- آیا درمان جایگزینی هورمونی (Hormone replacement therapy) به کاهش خطر در زنان کمک میکند؟
- آیا امکان بازگشت علائم وجود دارد؟
Resources/منابع
American Academy of Orthopaedic Surgeons: Frozen Shoulder
Harvard Health Publishing: How to release a frozen shoulder
این مطلب با سردبیری دکتر اکبر نیکپژوه، متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی، استاد دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده در وبسایت بیمارستان تهیه شده است.
لطفاً به یاد داشته باشید که پزشکی و سلامت همواره دانشی رو به کمال است. ضمن استفاده از مطالب علمی این بسته آموزشی، توصیههای سلامتی و درمانی ویژه خودتان را از پزشکان معالجتان دریافت کنید.
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده صرفاً جهت اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیهها و دستورات پزشکی فردی نبوده و لازم است در هر مورد با پزشک معالج مشورت شود.
تندرستی و سلامتی کامل شما آرزوی ماست.
